В. А. Татаевн цӀарах йолу Нохчийн пачхьалкхан культуран а, исбаьхьаллин а колледж

Нохчийн пачхьалкхан культурин а, исбаьхьаллин а колледж Нохч-ГӀалгӀайн республикан культурно-просветительски училищи а, Нохч-ГӀалгӀайн республикан музыкальни училищан а тӀаьхье йу^[2]. 1961-чу шарахь кхоьллина республикански культурни а, серладаккхаран а, училище Кировн йуьртахь йара. Хьалхарчу дешаран шарахь театран а, хореографин а говзаллаш йолу 60 стаг тӀеэцна. Училищехь кхо класс йара, цхьа чоь общежити йара а, цхьаъ клубан чоь йара а, буфет йара а^[3].

1962 шарахь тӀеийцира кхин а ши тоба: оркестран говзалла а, библиотекин отдел а. Ткъа 1963-чу шарахь школина Ноя-Буачидзен урамехь гӀишло а, 80 стагана лерина общежити а йелира. Дешаран гӀишло чохь 13 класс а, коммунальни чоьнаш а, 150 стагана лерина клуб а, техникан гӀирсийн чоь а йара. Дуьххьара выпуск хилира 1965-чу шарахь, 55 стаг а волуш. Дешархой 8 классан буха тӀехь дӀаэцна. 1972-чу шарахь дуьйна тӀеоьцура библиотекин отделене а, режиссёрийн отделене а — 10 классан буха тӀехь. Хореографин а, хоран а, оркестран а отделенешка – 10 классийн буха тӀехь. ХӀора шарахь тайп-тайпанчу говзаллашка 90-120 абитуриент тӀеоьцура, шарахь 75-90 говзанча чекхвоккхура^[3].

Выпускникашна йелира хӀара говзаллаш: самодеятельни театран тобанан директор, халкъан инструментийн кхолламаллин оркестран директор а, йуккъера говзаллин библиотекарь а, кхолламаллин хоран тобанан директор а^[3].

1996 шарахь дӀайаьхьира реорганизаци — ши училище цхьаьнатоьхна республикан исбаьхьаллин школа. 2001-чу шарахь республикин исбаьхьаллин училищан директор хӀоттийра Вахабов Хизир Маусерович^[3].

Нохчийн Республикин правительствон 2014-чу шеран 3-чу октябрехь № 263-р йолчу «Нохчийн-ГӀалгӀайн АССР-н Халкъан художникан Татаев Ваха Ахмедовин цӀарах «Нохчийн пачхьалкхан культуран а, исбаьхьаллин а колледж». Йуккъера корматаллин дешаран пачхьалкхан бюджетан хьукуматана цӀе тилларан хьокъехь»^[4].

Нохчийн Республикин правительствон 2015-чу шеран 30-чу октябрехь №268-р йолчу «Дешаран хьукуматан цӀе хийцар а, Нохчийн Республикин культуран министерствона муьтӀахь йолчу учрежденийн а, предприятин а список чӀагӀъйар а» омраца. Хьукуматан цӀе хийцира говзаллин дешаран пачхьалкхан бюджетан хьукумат, В. А. Татаевн цӀарах йолу пачхьалкхан культуран а, искусствон а колледж^[4]

Училище чекхъйаьккхинчара къахьоьгу районашкахь а, культурин а, исбаьхьаллин а учрежденешкахь а, клубашкахь а, культуран цӀеношкахь а, дворецашкахь а, Республикин халкъан кхоллараллин цӀийнехь а, гӀалин театрашкахь а, филармонехь а, Вайнах ансамблехь а, исбаьхьаллин коллективийн директорш а, районийн культурин декъийн куьйгалхой а, методологаш а, методологаш а, инспекторш, берийн музыкин школашкахь хьехархой, театран а, ансамблан а артисташ, районан а, йуьртан а библиотекийн куьйгалхой а, библиографаш а, йуьртан а, гӀалин а библиотекийн директорш^[3].

Колледж кхоьллинарг йу Нохчийн Республикин культуран министерство^[5].

Колледжан директор йу Зубайраева Анжелика Ахъядовна, Российн Федерацин культурин хьакъйолу белхахо а, Нохчийн Республикин культурин хьакъйолу белхахо а^[5].

Хьукуматехь дешаран декъехь болх дӀахьо 2012 шеран 29 декабрехь Россин Федерацин № 273 «Россин Федерацехь дешарх лаьцна» цӀе йолчу Россин Федерацин Федеральни законо билгалдаьккхинчу гӀуллакхийн предметца а, Ӏалашонашца а догӀуш, Нохчийн Республикан Республикин дешаран хьокъехь^[4].

Дешархой дӀаоьцу йуьхьанцара йукъара дешаран буха тӀехь а (9 класс) а, йуккъера йукъара дешаран буха тӀехь а (11 класс) а^[5].

Дешаран кепаш: заочно, суьйренан, очни. Нормативан дешаран хан: 4 шо^[1].

Коьрта говзаллин дешаран программаш:

• Халкъан исбаьхьаллин кхолларалла (очно а, очни а, заочно а);
• Йукъараллин а, культурин а гӀуллакхаш (заочно);
• Библиотекин а, информацин а болх (заочно);
• Актёран болх (очно);
• Инструментальни болх бар (очно);
• Вокалан искусство (очно);
• Соло а, хоран а халкъан иллеш алар (очно);
• Хоран дирижералла (очно);
• Музыкин теори (очно);
• Декоративни а, прикладни искусствон а, халкъан говзаллин а (очно);
• Суьрташдахар (очно)^[5].

Иштта колледжехь кхин а говзаллин дешар ло хӀокху программашца:

• Халкъан исбаьхьаллин кхолларалла (очни а, заочно а);
• Хореографин искусство (очно а, очно а);
• Йукъараллин а, культурин а гӀуллакхаш (очно а, очно а);
• Библиотекин а, информацин а гӀуллакхаш (очно а, очно а);
• Вокалан искусство (очно а, очно а)^[5].

Дешаран отделаш — колледжийн структурехь йу 8 предметни-циклан (предметни) комисси:

• Социальни а, гуманитарни а дисциплинаш (председатель М. С. Мадаева);
• Йукъара дешаран дисциплинаш (председатель И. Х. Тапалаева);
• Музыкальни а, теоретически а дисциплинаш (председатель М. В. Сергеева);
• «Инструментальни гайтам» (председатель Гундырев М. Н.);
• «Вокалан искусство» (председатель Шамилева С. Ш.);
• «Хореографин кхолларалла» (председатель Л. М. Котиева);
• «Декоративно-прикладни искусство» (председатель Х. Б. Элипханова);
• «Актёрски искусство» (председатель Р. Н. Цацаева)^[5].

Библиотекин коллекци 2024 шарахь 1160 киншках лаьтташ йу^[5].

• Ӏела Димаев — Нохч-ГӀалгӀайн АССР халкъан артист;
• Усманов Ӏимран — Нохч-ГӀалгӀайн АССР халкъан артист;
• Эльмурзаев Бека — Нохч-ГӀалгӀайн АССР Сийлахь артист;
• Эдилсултанов ШитӀа — Нохч-ГӀалгӀайн АССР Сийлахь артист;
• Кагиров Дока — Нохчийн Республикан хьакъволу белхахо;
• Агафоночкина Лидия — Сийлаллин знак орденан кавалер;
• Магушков Ахмед — Нохч-ГӀалгӀайн АССР культуран хьакъволу белхахой;
• Агафоночкин Григорий — Нохч-ГӀалгӀайн АССР культуран хьакъволу белхахой;
• Элембаев Топа — Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н культуран хьакъволу белхахо;
• Даудов Рамзан — Нохчийн Республикан культурин хьакъволу белхахо;
• Мишаев Рудольф — Нохчийн Республикан хьакъволу артист^[6].

Колледжехь хьехархойн коллектив хир йу 95 стаг 2024-чу шарахь, царна йукъахь йу хӀара цӀераш:

• Нохчийн Республикин хьакъболу артисташ — Асхабова Хадижат Камиловна а, Гундырев Михаил Николаевична а, Котиева Луиза Муссаевна а, Кукишвили Джульетта Ильинична а, Шарипов Руслан Киргизбаевична а, Шевченко Гаяне Олеговна а;
• Нохчийн Республикин культурин хьакъболу белхалой— Бизаева Нина Алиевна а, Арсамурзаева Татьяна Викторовна а, Прадедова Лариса Арсеновна а, Кизаев Руслан Савальевич а, Муцаева Седа Абдуллаевна а, Оганесян Мелания Сергеевна а, Серге В. Абуевич, Шарипов Руслан Киргизбаевич а;
• Нохчийн Республикин халкъан артисташ — Котиева Луиза Муссаевна а, Ташаева Роза Абдулмуслимовна а, Шахбазова Джамиля Висиралиевна а;
• Нохчийн Республикин хьакъболу артисташ — Муцаева Седа Абдуллаевна а, Шамилева Сацита Шарпудиновна а;
• «Сийлахь къинхьегамна» сийлаллин билгало — Прадедова Лариса Арсеновна а, Сергеева Маргарита Владимировна а;
• Мидал «Лаккхара кхиамаш бахарна» — Лариса Арсеновна Прадедова;
• Культура кхиорехь доккха дакъа лацарна баркалла а, Россин Федерацин культуран министерствон агӀора «Йерригроссин хоран йукъаралла» коммерцин йоцу партнералла кхоьллина 10 шо кхачарца доьзна а — Сергеева Маргарита Владимировна;
• ГӀалгӀайн Республикан хьакъболу артисташ — Сагаипов Ӏумар Абуевич а, Шарипов Руслан Киргизбаевич а;
• Нохчийн Республикин хьакъйолу журналист — Султыгова Кулсум Шамсудиновна;
• «Культура кхиоран» совгӀатан значок — Цацаева Роза Нурдиевна;
• Къилбаседа ХӀирийчоьнан-Аланин Республикан халкъан артистка — Земфира Николаевна Хестанова^[7].

• 2009 шарахь колледжана йелира Йерригроссин конкурсан лауреатан диплом «Йуккъера корматаллин дешаран тоьлла вовшахтохар» номинацехь^[8].
• Ю. Н. Должиковн цӀарахчу XII дуьненайукъарчу конкурсан толамхо Москох (2023 шо) вота-зурманан гӀирс номинацехь — Мата Нуцальчиева^[9].