Даудов, Рамзан Докин воӀ

Вина Кхазакхийн ССР-н Акжал-йуьртахь. 1972-чу шарахь чекхъйаьккхина ГӀойтӀин №1 йолу йуккъера школа, 6 шарахь гергга дешна ГӀойтӀин йуьртан культуран цӀийнан вокалан а, хелхаран а коллективашкахь^[1].

1980-чу шарахь цо чекхъйаьккхира Нохч-ГӀалгӀайн республикански музыкальни училищан вокалан отделени. 1982—1984 шерашкахь Нохчийн Пачхьалкхан филармонин ансамблан солист вара^[1].

1986-чу шарахь дуьйна Даудов Рамзана болх бира Хьалха-Мартанан кӀоштан культуран цӀийнехь, цигахь цо кхоьллира «Нохчо» цӀе йолу божарийн вокалан ансамбль. Ансамбль регионан а, йерригроссин а фестивалийн а, конкурсийн а лауреат а, дипломан лауреат а хилира^[1].

1991-чу шарахь культура кхиорехь доккха дакъа лацарна цунна йелла «Нохчийн-ГӀалгӀайн АССР-н культуран сийлахь белхахо» цӀе йолу Сийлахь цӀе^[1].

2002-чу шарахь дуьйна Халкъан кхоллараллин центран куьйгалхо ву иза. ТӀом дӀабирзинчул тӀаьхьа республикехь дуьххьара кхочушйира Халкъан кхоллараллин Центро федеральни Ӏалашонан программица дуьненайукъара а, регионашна йукъара а, йерригроссин а проекташ: «Россин культура» а, «Культура» къоман проект а, «Лаьмнийн ламасташ» а, «Машар стелаӀадан культуре» а, «Лаьмнийн ламасташ - Дайлам» а, «Самукъане довла,станичникаш!» а, «Вайн ницкъ - бартехь бу!» а, Исбаьхьаллин говзанчийн X-гӀа фестиваль «Машар Кавказан» а, «Росси - са дймохк бу!» иштта кхидерш а. ХӀора шарахь гулло фольклоран а самодеятельни коллективаш ткъа иштта республикан фестиваляшкахь, конкурсашкахь а дӀахьош берш: «Бекалахь, ненан мотт!» а, цхьана шинна хелхар «Нохчийн хелхар» а, «Бека, пондар» У. Димаева цӀарах, «Къинхетаме гуйьре» кхийерш а^[2].

Халкъан исбаьхьаллин центро кечйина а, чекхъйаьккхина а йу Нохчийн материалан йоцучу культурин тӀаьхьенан 85 объект, уьш йукъайаьхна Нохчийн материалан йоцучу культурин тӀаьхьенан объектийн электронан каталоге. VI Дуьненайукъара фольклоран ловзарийн декъехь, CIOFF® дуьненайукъарчу культурин конференцехь презентаци йира Россин къоман культурин тӀаьхьенан федеральни реестре йукъайаьккхинчу нохчийн къоман культурин тӀаьхьенан объектех цхьаъ йолчу «Синкъерам»^[3].

Нохчийн Республикин Куьйгалхочохь йолчу культурехула йолчу Советан декъашхо а, Нохчийн Республикин композиторийн союзан председатель а, йерригроссин хоран йукъараллин филиалан председатель а, Нохчийн Республикин культуран министерствон экспертийн кхеташонан декъашхо а ву. «Нохчийн Республикин къона чкъор син-оьздангаллин кхетош-кхиор а, кхиор а» цӀе йолу Цхьаьнатоьхна концепци кхоллархойх цхьаъ ву^[2].

Даудов Рамзана йаздина 350 илли ду, республикехь гӀарабевллачу артисташа дӀаолуш долу.

«Шеран илли», «Къоман пхиъ» хӀора шарахь республикан мукъаман телепроектийн толамхо «Шеран композитор» номинацехь^[2].

Нохчийн Республикин Интеллектан Центран «Детин хӀора» совгӀатан лауреат Исбаьхьаллин категорехь 2014 шарахь^[4]. Ӏедалан а, пачхьалкхан а совгӀаташ, Кадыров Ахмат-Хьаьжин цӀарах культурин а, исбаьхьаллин а декъехь шиъ пачхьалкхан совгӀат кхаьчнарг^[2].

Даудовн инициативица а, цуьнан редакцица а араделира дуьххьарлера республикански газет, «Нохчийчоьн Культура»^[2].

Композиторан инструментан произведени «Нохчийн лаьмнашкахь гуьйре» дӀаолуш йара «Татарика» халкъан инструментийн оркестро 2022-чу шарахь Казанехь «Бусулба дуьненан кхузаманан мукъам» цӀе йолчу концертехь, Волжски Булгарехь ислам тӀеэцна 1100 шо кхачарна лерина^[5].

Композиторо йовзийтира Нохчийн материалан йоцучу культурин объект «Нохчашна йукъахь кегийрхой бовзийтаран къоман институт «Синкъерам» Петарбухехь дӀайаьхьначу Лааме Пачхьалкхийн ДоттагӀаллан а, Балтикан а пачхьалкхийн дуьненайукъарчу форуман «Халкъан культура XXI бӀешарахь: ламасташ а, инновациш а»^[2].

Даудов автор а, гулдархо а, арахецархо а ву^[6]:

• Ширан а, халкъан а иллий гулам («Кавказан Ӏуьйре» — 200 сов эшар)^[7];
• берийн книжкаш «Дашо латта»;
• каталог «Нохчийн декоративни а, прикладни а исбаьхьалла»^[8];
• Эшарийн гулам фортепиано тӀехь а, аьзнаш а, «Керла эшарш»;
• Нохчийн мукъаман произведенийн гулам «Мукъаман гӀутакх»^[9];
• книга «Халкан хазна»;
• Халкъан эшарийн гулам «Нохчийчоь вайн цхьаъ бен йац...»;
• Мукъаман гулам сборник тӀаьхьало нохчийн авторан а, халкъан а, эшар1200 произведени дуккхаха (6 том йолуш) «Эзар Мукъам») (2020). Зорбанехь йукъайаьхна нохчийн халкъан барта иллин а, инструментан тӀаьхьенан а произведенеш, ткъа иштта XIX—XX бӀешерашкахь российн а, советийн а гӀарабевллачу композиторша аранжировка йина халкъан иллин искусствон произведенеш а^[9][10];
• сборник «Вайнехан кхача» (электронан вариант)^[2].

Даудов Рамзана дӀайаьхьира 600 авторан а, халкъан а, эшарийн нотаци, цу йукъахь «Вайнах» пачхьалкхан хелхаран ансамблан мукъаман репертуар а йолуш^[2].

• 1991 — Нохч-ГӀалгӀайн АССР культуран хьакъволу белхало;
• 2014 — Нохчийн Республикин Интеллектан Центран «Детин бухӀа» совгӀат «Искусство» номинацехь;
• 2017 — Нохчийн Республикин Куьйгалхочун грант культурин а, искусствон а декъехь проекташна гӀо лацарехь^[11];
• 2022 — Россин халкъийн этнокультуран кхиарехь а, барт чӀагӀбарехь а шен дакъа лацарна «Къоман дозалла — 2022» III-гӀа Йерригроссин йукъараллин совгӀатан II-гӀа даржан лауреат^[12].