Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Японин император вина де

Рождество́ Япо́нехь (яп. クリスマス, схьадаьлла инг. Christmas) — Японин пачхьалкхан доцу Ӏида, дихкина ду малхбузера оьздангаллица, амма дукхаха болчу японхойн динан чулацам байна, девза доьзалан романтикин Ӏида санна, безаман де санна. Даздо 25 декабрехь Григорийн рузманца.

Этимологи

1912 шо кхаччалц Рождествон цхьаъ бен йоцу цӀе йара Сэйтансай[1][2] (яп. 聖誕祭, «сийлахь-везаниг варан Ӏида»), цул тӀехьа и дош хийцира Курисумасу — японин фонетикин дӀатардина ингалсан дош «Christmas» («Рождество»). Кандзи, иштта дӀайозйора шира Ӏидан цӀе. ХӀинца дӀайаздеш дош Курисумасу лелайо катакана абат[1].

Истори

undefined
undefined

Дуьххьара дӀайаздина йукъара Рождествон керста Ӏибадат Японехь дӀадаьхьира 1552 шарахь шарахь португалхойн иезуиташа-миссионераша Ямагучи префектурехь. Цхьаболчара лору, официалан дӀайаздина доцу даздарш дӀахьош хилла оцу дийнал хьалха, 1549 шарахь дуьйна, сийлахь Франциск Ксавьерий Японин латта тӀе охьахиъча. И историн бакъдерг тидаме эцна 1991-чу шарахь, Ямагучихь йолу Ксавьеран килс цӀеро йохийра, 1998 шо кхачале йухаметтахӀоттийра, цуьнан сий деш 1997 шеран Рождествон дийнахь фестиваль дӀайаьхьира, хӀетахь дуьйна иза ламаст хилла дӀахӀоьттира. 1999 шарахь хин уллехь дӀадийна базанаш, 2009 шеран декабрь баттахь дуьйна Ямагучи (гӀала)ӀЯмагучи гӀалина елира шолгӀа, ингалсан, «Кристмас-Сити» (Рождествон гӀала) цӀе.

1612 шарахь керста дин дихкира йерриг Японехь политикин бахьанашца. Амма «Какуре Киришитан» («къайлаха керста нах») жима анклав дӀадаьхьира къайлаха рождествон Ӏибадат дан гергарчу 250 шарахь, керста дин йуха а низаме даллалц. Голландхой хьийзош бацара, цара шайн гонашкахь даздора Рождество шаьш бехачу меттигашкахь: Нагасаки къилбаседехьа йолчу Ураками кӀоштахь, Нагасакин жимачу гӀайрен тӀехь Дэдзима, цигахь меттигерчу бахархоша «Голландийн керла шо» аьлла цӀе тиллина цунна[1].

1854 шарахь Японин дозанаш схьадиллира кхечу пачхьалкхашкара бахархошна, АЦШ тӀеӀаткъамца рождествон дезде даздан долийра гуш-хезаш. 1860 шарахь пруссин векалан резиденцехь даздира Рождествон буса, ткъа 1873 шарахь японхоша маьрша керста дин лелор дехкар дӀадаьккхира. XIX бӀешо чекхдолуш Марузен универмагехь йукъайаьккхира керла сервис — туристашна а, арахьарчу белхахошна а ёлка совгӀаташ а, ёлка кечъяр а дохкар, амма и йохкарш а гӀарадовлу шаьш японхошна йукъахь. Торт еш а, искусственни ёлка йеш а ламаст кхолладелла. 1920-гӀа шераш дуьйлалуш массо а синкъерамаш дӀабахьа буьйлабелира 25 декабрехь Токион паркашкахь а, Тейкоку отелехь а[1]. Японин милитаристийн правительство 1930—1940-гӀа шерашкахь набахтица кхерам туьйсуш йоцачу ханна дихкира, 1950—1960-гӀа шерашкахь Рождество даздаран ламаст йуха а гӀараделира экономика кхиарца а, америкин телевизионан Ӏаткъамца, 1970-гӀа шерашкахь цунах хуьлу йукъара даьржина доьзалан деза де романтикехьа таьӀна долу[1].

Японин милитаристийн правительство 1930—1940-гӀа шерашкахь набахтица кхерам туьйсуш йоцачу ханна дихкира, 1950—1960-гӀа шерашкахь Рождество даздаран ламаст йуха а гӀараделира экономика кхиарца а, америкин телевизионан Ӏаткъамца, 1970-гӀа шерашкахь цунах хуьлу йукъара даьржина романтикехьа таьӀна долу доьзалан деза де[1].

Даздаран хӀокху заманан ламасташ

Динан

Керста-японхой (1,4 млн гергга), дукхаха берш царех католикаш бу, рождествон Ӏиданашкахь шайга ма-далло диканаш до — оцу йукъахь оьшучарна гӀодар, чуваха хӀусам йоцучарна, цомгушчаьрга хьовса дарбан цӀийне бахар, шеш болчу баккхийн нахе хьажар, сагӀийна хӀума йалар [1][2][3].

Православин конфессин японхойн приходаш, шаьш Юлианан рузма ларйеш йелахь а, цуьнца Рождество (яп. 降誕祭 Ко:тансай?) 7 январехь догӀу, Японхойн православин килсо даздо Рождество махкаца цхьаьна 25 декабрехь. Даздарийн гӀуллакхе къоман духарца вогӀур Ӏадат ду, и ламаст ларделла сийлахьчу Японера Николай миссионерийн гӀуллакх деш хиллачу хенахь дуьйна, ткъа Малхбузен кепара духар хӀинца а даьржина дацара нахана юкъахь. Коьрта кхерчан гӀуллакх чекхдаьлча, динан дай лела Килсан декъашхойн цӀеношна гонаха, иза лардина дац Россехь, цигара XIX бӀешарахь Японе кхаьчна православи[4].

Дуьненан

Берашна рождествон тема йоьзна а, хаза хета а жима Ӏисан истори гайтарца[2]; кегийрхошна — и Ӏида безаман, йа ирахь Ӏа де ду, мода йу иза романтикин пхьор дууш хьешан цӀа чохь даккхаран[5][1][6], ткъа баккхийчеран чкъоьран Рождество — вовшешна совгӀаташ луш лерам бен де ду[2][6], йа йеза ресторанера суьйре концертан сценица, гӀарабевлла артитсташ болуш[5].

1989 шарера 2019 шаре кхаччалц императоран Акихито заманахь, цуьнан винчу денца (императоран де Японехь къоман деза де ду) догӀура Рождествон буьйса (23 декабрь), тӀаккха цхьайолчу компанеша хьалха де дӀакъевлина, январь беттан 3-гӀа де даьлча бен йуха а болх ца бора, цундела шайн белхахошна Рождество мукъа де ду, ткъа кхечарна иза белхан де ду. Оцу хенахь (шо чекхдолуш) дуккха а нахана даккхий премеш луш хилла, церан барам масех баттахь луш долчу алапе кхачара, эцаршкахь пис ца бовла японхой[5]. Цундела Рождествона Японехь хуьлу жигара совгӀаташ.

Ламаста японин рождествон торт — иза кӀайн бисквит йу, кремца къевлина, цӀазамашца кечйина[6]. Низамехь ма-хиллара, рождествон торт оьцу доьзалан коьрто декабрь беттан 25-чу сарахь балхара цӀа вогӀуш йа, нагахь санна иза ца хилча, цуьнан зудчо. Туьканашкахь оцу дийнахь дисконтца йохкало, хӀунда аьлча, нагахь санна декабрь беттан 26-гӀа де тӀекхачале торт ца йохкахь, тӀаккха цаьрга лехамаш хир бац. Цу хьокъехь Японехь «Рождествон торт» боху алар леладо маре йаха йиш йолчу хенашкахь йолчу зудаберашца доьзна, хӀунда аьлча 25 шо даьлча японхойн зудчунна маре яха чӀогӀа хала хуьлу[5][3].

1970-гӀа шерашахь «KFC» америкин ресторанийн машано аьтто болуш кампани йар бахьнехь, котамех даар дар къоман рождествон гӀиллакх хилла. И ресторанаш гӀарайовлу керлачу шеран хенахь, меттигаш цига бронь туху масех бутт хьалха[7].

АЦШ деина кхин цхьа гӀиллакх ду, Санта-Клаусегара (яп. サンタクロース санта куро:су?) берашна совгӀаташ дар, духар хуьйцуш[1]. «Санта-Куросу» японхоша лору легенда хилла монах Хотэй, цуо а лелийна шеца совгӀатех дуьзина гали. Цундела Рождество цкъацца лору иза вина де[2].

Къагор

Муниципалитеташа хьалххе хазйо шайн гӀаланаш рождествон серлонца, гирляндашца, горгалешца, бахархоша шайн Ӏер-дахаран меттигашкахь хазйина ёлкаш дӀахӀиттайо, ткъа бизнесан долахоша уьш йохка-эцаран центрашкахь дӀахӀиттадо. Хьун Ӏалашйаран бахьанашца бакъйолу ёлкаш ца лелайо, церан метта тайп-тайпана басарш долу куьйгадина дитташ леладо (Ӏадатан баьццара йоцург — кӀайн, цӀен, айсийна[2])[6][1][3].

Ӏидан кхин атрибуташ, цуьнан романтикин басарца, йара тайп-тайпана дегнаш, купидонийн а, маликийн а суьрташ[1][3]. Ӏаьнан атмосфера йархьама, нагахь боккъал ло дацахь, иза хийцало туькнахь долчу лоца[2].

Буьйсенан Ӏидан цӀераш Роппонги Хирудзухь
Санта-Клаусан духар доьхна японхо
Токион Кунитати кӀоштара рождествон базанаш йолу урам
Рождествон кечйина туька

Билгалонаш а, тешарш а

Рождествон буса хьайн хинволчу хӀусамдеца цхьаьнакхетар ирсе лоруш ду[1].

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Как принято праздновать Рождество в Японии, традиции: как отмечают Рождество в Японии. ТӀекхочу дата: 2013 шеран 2 январь. Архивйина 2013 шеран 16 январехь
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Валерий Иванов «Курисумасу или Рождество по-японски Архиван копи 2012 шеран 24 ноябрехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ», — www.ivanov-v.ru (15.12.2010)
  3. ↑ 1 2 3 4 Рождество в Японии Архиван копи 2013 шеран 27 майхь дуьйна Интернетан архив#Проекташ, — www.openjapan.ru
  4. ↑ Православное Рождество в Японии Архиван копи 2013 шеран 19 январехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ, интервью со священником Николаем Дмитриевым (25.12.2011)
  5. ↑ 1 2 3 4 А. Лазарев «Рождество в Японии. Искусство дарения Архиван копи 2012 шеран 4 октябрехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ» // Журнал «Япония сегодня», № 12 2003
  6. ↑ 1 2 3 4 (ингалс.) Shizuko Mishima «[gojapan.about.com/cs/christmasinjapan/a/chrismasinjapan.htm Christmas in Japan] Архиван копи 2011 шеран 7 июлехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ», Japan travel section of About.com., 27.1.2010
  7. ↑ (ингалс.) Whipp, Lindsay «All Japan wants for Christmas is Kentucky Fried Chicken Архиван копи 2016 шеран 21 мартехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ». Financial Times, 19.12.2010

Хьажоргаш

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш