Печорин хӀорд
Печо́рин хӀорд — Колгуев а, Вайгач а гӀайренашна йуккъера Баренцан хӀордан къилба-малхбален декъан акватори.
ХӀара гидроним йу 1569 шеран Меркаторан дуьненан картин тӀехь [1], и цӀе берриг Баренцан хӀордан а йара. Термин «Печорин хӀорд», 28.11.1935 шеран ССРС ЦКхК сацамца, лелайо Баренцан хӀордан къилба-малхбален декъан акваторина, иза лаьтта дозанал малхбалехьа Ӏаьржа меран асанца (Керла Латта, Костин Шар балдан къилба чувоьдийла) — Колгуев гӀайренан къилбаседа йист, цул тӀаьхьа Колгуев (Плоски Кошки) гӀайренан къилба йист — Сийлахь Мара. Цу тӀе хидоькъеш Каран Кевнаш а, Югорски Шар а Печорин хӀорда йукъа ца доьду. ХӀордо дшош долу дерриг бердаш, Российн ду (материкан берд, Колгуев а, Вайгач а гӀайренаш — Ненцойн автономин гуо, Керла Латта архипелаг — Архангельскан область).
Печорин хӀордан барамаш: шораллин агӀор — Колгуевн гӀайренна тӀера Кара-Кевнан боьранна тӀекхаччалц — 300 км гергга а, меридианан агӀор — Оьрсийн Заворот меран тӀера 100 км кхаччалц а. Керла Латта - 180 км гергга. ХӀордан майда — 81 263 км², хин барам — 4380 км³.
Печорин хӀорда чохь йу масех хидоькъе: Раменка, Колоколковн, Паханчески, Болвански[2], Хайпудырски, Печорин (уггаре йоккханиг). ХӀордах кхета эркех уггаре доккханиг ду Печора. Варандей посёлкан берд тӀера Медынски Заворот тӀекхаччалц помораша цӀе тиллина «Бурлови»[3].
ХӀорд кӀорга бац, материкан бердашца меридианан агӀор жим-жима алсамйолуш йолу кӀоргенаш йолуш. Керла Латта архипелаган къилба бердашца ду кӀорга хӀордан ор, кӀоргалла 150 метр сов йолуш.
Хьалхара Арктикин мехкадаьтта
Печорин хӀорд Российн шельфехь уггаре а дукха толлуш йолчу углеводородийн запасех цхьаъ йу. Иза йара Печорин хӀордан шельфехь лаьттачу Приразломни меттигехь, 2013 шарахь дуьххьара Арктикин мехкадаьтта даьккхина меттиг[4].
Приразломни меттиг — тахана Российн Арктикин шельфехь цхьаъ бен йоцу меттиг йу, хӀинцале мехкадаьтта даккха долийна. Российн мехкадаьттан керла сортан цӀе яра ARCO (Арктикин мехкадаьтта), иза дуьххьара дӀакхачийна Приразломнера 2014 шеран апрелехь[5]. Маьхкадаьтта доллу меттиг лаьтта Варандей посёлкан 55 км къилбаседехьа а, Нарьян-Мар гӀалина (Печора хи) 320 км къилбаседа-малхбалехьа а. Маьхкдаьтта доккхучу меттигехь хӀордан кӀоргалла 19-20 метр йу. Приразломни меттиг карийна 1989 шарахь, цу чохь йу 70 миллион сов тонн мехкадаьттан Ӏалашдарш ду. Даккхаран лицензи йу «Газпром Нефть Шелф» («Газпром Нефть» компанин долахь йолу компани).
Маьхкадаьтта доллу меттиг
Карарчу хенахь Печорин хӀорда тӀехь промышленностан мехкадаьтта даккха кечдеш ду Долгински, Медынски-хӀорд, Варандей-хӀорд, кхин а меттигаш. Варандей поселкан кӀоштахь йу хӀордан мехкадаьтта чудоккху терминал, цо мехкадаьтта схьаоьцу лаьтта тӀерачу меттигашкара.
Билгалдахарш
- ↑ Petzorzke morie
- ↑ Болванская губа // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- ↑ Старков В. Ф. Мангазейский морской ход // Очерки истории освоения Арктики. Том II. Россия и Северо-Восточный проход. — «Научный мир», 2001. — 116 с. — ISBN 5-89176-118-1.
- ↑ Пресс-центр. Алексей Миллер: «Газпром» стал пионером освоения российского шельфа Арктики. Пресс-релиз. gazprom-neft.ru (2013 шеран 20 декабрь). ТӀекхочу дата: 2020 шеран 12 май. Архивйина 2018 шеран 30 июнехь
- ↑ Пресс-центр. Отгружена первая нефть арктического шельфа России. Пресс-релиз. gazprom-neft.ru (2014 шеран 18 апрель). ТӀекхочу дата: 2020 шеран 12 май. Архивйина 2019 шеран 31 январехь
Литература
- РАН, Ин-т океанологии им. П. П. Ширшова; Ин-т Арктики и Антарктики; ВНИИ Океангеология. Печорское море. Системные исследования (гидрофизика, гидрология, оптика, биология, химия, геология, экология, социоэкономические проблемы) / под ред. Е. А. Романкевича, А. П. Лисицина, М. Е. Виноградова. — М.: «Море», 2003. — С. 486. — ISBN 5-8037-0077-0.
- «Гидрометеорологические условия шельфовой зоны морей СССР». Т. VI. «Баренцево море». Вып. 3. Мурманск, 1984. 263 с.
- Павлидис Ю. А., Никифоров С. Л., Огородов С. А., Тарасов Г. А. Печорское море: прошлое, настоящее, будущее(оьр.) // Океанология : научный журнал. — М.: Институт океанологии им. П. П. Ширшова РАН, 2007. — Т. 47, № 6. — С. 927—939. — 0030-1574. Архивйина 2017 шеран 5 январехь.
Кхин дӀа темана тӀехь
1 — Гидрологин а, гидрохимин а, кхечу ражашца а хӀордашна юкъайоьду 2 — Баренцан хӀордан къилба-малхбален дакъа | |