Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Орцханов Хизир Идиг-Хьажин воI

Орцханов Хизир Идиг-Хьажин воI (1896, ДаьттагIа, ГӀалгӀайчоь — 1981, Соьлжа-ГӀала) — Российн а, Советийн а тӀеман баьчча, Хьалхара Дуьненан тӀеман а, Граждански тӀеман а, Сийлахь-боккха Даймехкан тӀеман а дакъалацархо, вуьззина Георгий орденан рыцарь, ЦӀен Байракхан орденан рыцарь.

Биографи

ГӀалгӀайн кокурхой тайпанан векал. Цо чекхйаьккхина Чохатурера Лаккхара йуьхьанцарчу ишкол. Хьалхара дуьненан тӀом болабеллачул тӀаьхьа иза шен лаамехь дӀакхийтира Кавказан автохтонийн дивизина йукъа. 1916-чу шарахь цо чекхйаьккхина Телавин прапорщикийн школа. 1917 шеран гурахь иза корнетан дарже кхаьчна. Оццу хенахь дивизица ГӀалгӀайчу йухавеара иза [1].

1917 шеран ноябрехь Орцхановс кхоьллина «Дикачу дивизин» йисинчу нахах 500 саьнгарх лаьтта революцин дошлойн отряд. 1918 шеран августехь Орцхановн куьйга кӀел йолчу отрядо йухатоьхна бичераховхой Владикавказехь Теркан къаьмнийн 4-гӀа съезд дӀахьош йолу кадетийн корпусан гӀишло схьайаккха гӀортар [2]. 1918—1919 шерашкахь Ӏаьн тӀехь ГӀалгӀайчоьнан тӀеман ницкъашна куьйгалла дира [1].

Цхьана хенахь Деникинан эскаршна дуьхьал тӀом беш йолу Орцханов Хизир гӀалгӀайн отряд Къилбаседа Кавказан эмиратан тӀеман ницкъийн декъехь йара, ткъа ша цуьнан буьйранча вара. Орцханов, эмира Узун-Хьаьжас хӀоттийра «Къилбаседа Кавказан бусулба эскарийн коьрта буьйранча»[3].

Граждански тӀом дӀабирзинчул тӀаьхьа цо болх бира Ломан Республикан а, ГӀалгӀайн автономин областан а, Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н а халкъан бахамехь. Цо чекхйаьккхира Ростовра индустриальни академи 1930 шарахь[1].

Сийлахь-боккха Даймехкан тӀом болабелча, цо куьйгалла дира Нохчийчоь-ГӀалгӀайчоь дӀалаьцча кхоьллинчу партизанийн отрядана[2][4]. Шина шарахь цуьнан отрядо рейдаш йира Къилба ХӀирийчоьнан фашисташа дӀалаьцначу кӀошташкахь[4].

1943-чу шарахь репрессеш а йина, къинхьегаман лагерехь даккха итт шо хан туьйхира цунна. 1953 шарахь, набахтехь хан чекхйаьккхинчул тӀаьхьа, иза шен гергарчаьрга дӀавахара, уьш хӀетахь Казахстане дӀабохуш бара[2].

1960-чу шарахь иза йуьззина реабилитаци йира. Велла 1981 шарахь Соьлжа-гӀалахь[1].

СовгӀаташ

  • Вуьззина Георгийски жӀаран рыцарь;
  • ЦӀен Байракхан орден;
  • Дашо герз (ЦӀен эскар);
  • Персонализаци йина Маузеран тапча;
  • Персонализаци йина сахьт (шозза)[2];

Иэс а, дагалецамаш а

Несарахь[5], Маьлхбикехь [6], Керла Редантехь[7], Пхьилинкъоьнгийн-Юрт[8] йарташкахь а, ГӀалгӀайчоьнан цхьа могӀа кхечу йарташкахь а ду Орцхановн цӀарах урамаш.

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 3 4 Офицеры РИА.
  2. ↑ 1 2 3 4 Ошаев.
  3. ↑ Г. К. Мартиросян. «История Ингушии». Орджоникидзе, 1933 г. — с. 266
  4. ↑ 1 2 Яндиева, 2007, с. 94—95.
  5. ↑ Улица Орцханова, Назрань. ТӀекхочу дата: 2021 шеран 20 июль. Архивйина 2021 шеран 20 июлехь
  6. ↑ Орцханова улица на карте Малгобека. ТӀекхочу дата: 2021 шеран 20 июль. Архивйина 2021 шеран 20 июлехь
  7. ↑ Улица Орцханова в селе Новый Редант. ТӀекхочу дата: 2021 шеран 20 июль. Архивйина 2021 шеран 20 июлехь
  8. ↑ Улица Орцханова, село Плиево. ТӀекхочу дата: 2021 шеран 20 июль. Архивйина 2021 шеран 20 июлехь

Литература

  • Гешаев, Муса Баутдинович. ГIарабоьвлла гIалгIай. — Турин: STIG, 2003. — Т. 1. — С. 260—263. — 620 с. — 2000 экз.
  • Яндиева М. Д., Мальсагов А. А. ГIалгIайчохь пачхьалкхан террор.XX бIешеран 20 — 50-е шерашк. Таллам а, мартирологи а. — М.: ООО «Издательство Эжаев А. К.», 2007. — 272 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-94824-096-1.

Хьажоргаш

Категореш