Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
Нохчийн маттахь 640238 статьяш йуРУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Гакаев, Ваха Ногаин воӀ

Гакаев, Ваха Ногаин воӀ (оьрс. Гакаев, Ваха Ногаевич;1922, Хьалха-Марта — 2016 шеран 5 декабрь) — советан Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман ветеран а, Нохчийн Республикан Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман ветеранийн кхеташонан председатель а. ТӀеман гӀуллакхашна йелла шолгӀачу даржан Даймехкан тӀеман орден. Цунна йелла «ТӀеман гӀуллакхна» мидал, «Сталинград ларъйарна» мидал»[1].

Биографи

Вина Хьалха-МартантӀехь 1922 шарахь. 1928-чу шарахь доьзал Соьлжа-ГӀале дӀабахара. Оццу шарахь №15 йолчу ишколе хьалхарчу классе деша вахара йалх шо долу Ваха. Ишколе воьдуш, «Грозненски Рабочий» типографина уллохула тӀехволуш, дагалецара цунна цу гӀишло чу кхача. Шен 13 шо долуш, Ваха дуьххьара типографе веана, нохчийн гоьваьлла поэт Мамакаев Ӏаьрби вевзина. Гакаев Ваха литературни мастерской чу корректоран мурд балха ийцира, тӀаьхьо перекрёстни цехе наборщик санна дехьаваьккхира[2].

Вахан да Гакаев Ноха лецира, динан тешам бахьана долуш. Цхьа хан йаьлча, Ваха а айкхдира. Да а, кӀант а махкахваьккхира Йуккъерчу Азехь. Да дӀакхелхинчул тӀаьхьа, 1938-чу шарахь Даймахка цӀавирзира иза[3]. Оццу шарахь «Грознефть» автобазе погрузчикан балха хӀоьттира Ваха. Цуьнца цхьаьна автошколехь а дешна, цул тӀаьхьа йаккхийн машенийн шофёран болх бина, иза хӀетахь республикехь наггахь бен ца хуьлуш хилла. ТӀом болабаллалц автобазахь болх бира цо[4].

Фашистийн Германи СССР-на тӀелатар динчул тӀаьхьа шолгӀачу дийнахь къинхьегаман эскаре хьажийра иза. ХӀетахь иза цхьаъ бен воцу нохчо вара Горагорск йуьртахь окопаш йохкучу декъехь. Цул тӀаьхьа бутт баьлча, кхаа денна отпуск йелира цунна. Амма къинхьегаман эскаре йуха ца вирзира иза, фронте ваха лууш хиларна[2].

1942 шо долалуш Гакаев 114-чу дошлойн дивизин кхоалгӀачу полке хьажийра. Дивизионехь ши машен бен йацара, царех цхьанна тӀехь Гакаев Ӏарби сменщик волуш болх беш вара. ТӀаьхьо, капитальни ремонт йинчул тӀаьхьа, Минводовски заводера тӀеман декъе кхо тонн шиъ ЗИС-5 схьакхачийна. Цхьа машен дӀайелла цуьнга дӀасалело. ТӀамехула чекхвелира иза легендарни «цхьаъ ах» машенан шофер санна, Нижни Новгородера автозаводан модель. Цо хьалхарчу могӀанашка патармаш а, йуург а дӀакхоьхьура, чевнаш хилларш тӀехьа дӀабуьгура[2].

«Ас хьалхара секретарь Иванов а, комиссар Гребеков а, командир Магомедов Имадай а Краснодарера Крымске кхаччалц дӀавигира оццу цхьана тонна ах тонна чохь йолчу машенахь. Тхо цига кхачале лаххара а 10-зза севцира новкъахь, цигахь кийча меттигаш йара лечкъа меттиг, хӀунда аьлча уьш йерриш а бомби меттигаш йара», — Гакаев Ваха дийцира[5].

1942 шеран хӀутоссург беттан Гакаевна тӀедиллина Къилбаседа Кавказан фронтан командир Будённый Семён а, партин Нохч-ГӀалгӀайн обкоман хьалхара секретарь Иванов Виктор а, Итум-Калински полкан комиссар М. Имадаевн фронте дӀакхачор. Новкъахь кест-кеста бомбанаш йеттара царна. Халонаш йелахь а, декхар хьакъ ма-дду кхочушдира Ваха, шен части чу йухавирзира. Краснодарера полк Ростовна уллерчу Зеленограде дӀайахара, цигара Сталинград агӀор Котельниковн станце[4]. Висаитов Мовлади а гӀуллакх деш хиллачу полкехь вара Гакаев Ваха. Полк хьажийра Краснодаре а, цхьа хан йаьлча Сталинграде а, цигахь дакъалецира Сталинградан тӀамехь[2].

«Цхьа хилам хилира суна гуттаренна а дагадогӀуш. Цигахь инзаре герз деттар дара, коьрта тӀехула тоьпаш леташ йара. Цхьана гӀалахь цхьана зудчунна улло хао йезаш йара со, цуьнан дӀайаха меттиг йацара. Суна дерриг а детальца дага ца догӀу, амма цӀеххьана и зуда сан меттехь йара, вуьшта аьлча, цигахь со цу минотехь хила везаш вара. Къена зуда йелла. Цо сан меттиг ца эцнехьара, ас пулеметан герз дӀалоцур дара», — элира ветерана[3].

Гакаев Ваха кхидӀа а тӀамехь дакъалацар дӀадаьхьира эшначу 255-гӀа къаьстина полкан бух тӀехь кхоьллинчу 61-чу разведкин дивизин декъашхо волуш, фронтан могӀаршкахь майралла гойтуш[4].

1943 шарахь цо дакъалецира Мозырь гӀала мукъайаккхарехь. Цунна йелира «ТӀеман гӀуллакхна» мидал, тӀом чекхбаьккхира 1944 шеран хӀутоссург беттан Украинехь, цу хенахь иза фронтера схьакхайкхира кхечу нохчийн къомах болчу эскархошца цхьаьна[2].

СовгӀаташ

  • «ТӀеман гӀуллакхна» мидал;
  • Мидал «1941—1945 шерийн Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тӀамехь толам баьккхина 70 шо»;
  • Даймехкан тӀеман хьалхарчу даржан орден;
  • «Жигара патриотически жигаралла гайтарна» мидал;
  • «Сталинград ларъйарна» мидал.
Гакаев Вахан оцу совгӀатах лаьцна архивийн документаш

ТӀом чекхбаьлча хилла гӀуллакхаш

Шен дахаран тӀаьххьарчу шерашкахь Гакаев Ваха Нохчийн Республикин ветеранийн Советан председатель вара.

«Жигара патриотически гӀуллакхдарна» мидал йелла цунна. Иза совгӀат даларан сацам тӀеэцна ТӀеман сийлаллин гӀаланийн союзан правленино[6].

2015-чу шеран ГӀадужу-беттан 23-чу дийнахь Россин президента В.В. Путин Сийлахь-боккхачу Кремлан цӀийнан Георгийски залехь «1941-1945-чуй шерашкахь Даймехкан тӀамехь толам баьккхинчу 70 шо» юбилейн мидал дӀайаларан церемонехь[7].

Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тӀеман ветеранашна Кремлехь мидалш йелла Российн президенто В. Путина Москох 20.02.2015 Дружинин Алексей РИА Новости

Эс

Соьлж-ГӀалахь Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тӀеман ветеран дагалоцуш цӀе тиллина цхьана урамна. Гакаевн урамийн йохалла 410 метр йу, дӀалаьцна майда 2180 кв. м[8].

Билгалдахарш

  1. ↑ Гакаев Ваха Нагаевич. www.podvignaroda.ru. ТӀекхочу дата: 2024 шеран 27 апрель.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 Научный полк. Ваха Гакаев - участник Сталинградской битвы, битвы под Прохоровкой, участник освобождения Донецка, Харькова, Киева. Грозненский Государственный Нефтяной Технический Университет (2022 шеран 17 июнь). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 27 апрель.
  3. ↑ 1 2 Ветеран Великой Отечественной войны Ваха Гакаев. «Грозный-информ», Информационное агентство Чеченской Республики (2015 шеран 31 март). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 27 апрель.
  4. ↑ 1 2 3 Элихан Давлетбаев. Ваха Гакаев – один из тех, кто добывал Победу. Сетевое издание «Вести Чеченской Республики» (2020 шеран 5 август). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 27 апрель.
  5. ↑ Ваха Ацаев. Дорогами войны: ветеран из Чечни поделился воспоминаниями. НТВ (2015 шеран 8 май). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 27 апрель.
  6. ↑ Ветеран из Грозного награжден медалью «За активную патриотическую деятельность. web.archive.org. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 30 апрель.
  7. ↑ Репортаж. www.riamediabank.ru (2015 шеран 20 февраль). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 27 апрель.
  8. ↑ В 2023 году в Чеченской Республике в рамках дорожного нацпроекта отремонтируют улицы, названные в честь участников Великой Отечественной войны — Министерство автомобильных дорог. web.archive.org (2023 шеран 4 май). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 29 апрель.

Хьажоргаш

Категореш