Батукаев, Харон Махьмудан воӀ
Батука́ев Харон Махьму́дан воӀ (1914 шеран 23 сентябрехь, Соьлже, Теркан область — 1999, Обарг-Йуртахь, ГӀалгӀайчоь) — хьалхара нохчийн режиссёр, Нохч-ГӀалгӀайн драмин театран коьрта режиссёр, Джамбул гӀалахь Оьрсийн областан драмин театр йиллинарг, Нохч-ГӀалгӀайн АССР халкъан артист.
Биографи
Вина 1914 шеран 23 сентябрехь Соьлжехь совдегархочун доьзалехь. Йуьхьанцара классийн хьехархочун курсаш чекхйаьхна, Шелахь йуьртан хьехархо болх бира[1].
Батукаевс ишколехь драмкружок кхоьллира. Оцу тобанера бераш хаддаза массо а тайпа къовсадаларшкахь толам боккхура. Самодеятельни режиссер тидаме а эцна, Соьлжа-гӀала кхайкхина «Пролетбат» клуб лело. Цу мероприятешна тексташ а, сценареш а ша йазйора цо, ша хӀиттайора уьш. Клуб гӀарайаьлла[1].
Батукаевн потенциалан тидам бина, гӀалин куьйгалло хьажийра Харон деша Москоха. 1936 шарахь чекхйаьккхира Москохан пачхьалкхан театран говзаллин институтан режиссёрийн факультет[1].
Профессионалийн карьерин йуьхьиг
Соьлжа-гӀала йуха а вирзина, Х.Нурадиловн цӀарахчу Нохчийн пачхьалкхан драматически театран режиссёр хилира иза. Цуьнан уггаре а хьалхара постановка «Майра Кикила» пьеса Нохчийчоьнан оьздангаллин дахарехь маьӀне хилам хилла дӀахӀоьттира. Пьеса тӀехь болх барехь дакъалоцуш бара хӀара артисташ: композитор Димаев Ӏумар, поэт Мамакаев Ӏарби, актераш Зубайраев ЯрагӀи, Туликов Абухьаьжа, Ибрагимов ИсмаьӀал, Исаева Асет, Бадуев Мовжди. ХӀоразза а спектакль дӀайохкалуш йара. Нохчийн сценина иштта кхиамаш гина бацара[1].
«Майра Кикила» спектакль дӀайаьхьначул тӀаьхьа, Музаев Нурдинан изза цӀе йолчу пьеси тӀехь хӀоттийна «Колхозникан дезде». Спектаклан мукъамаш йазбина Димаев Ӏумара, дешнаш Мамакаев Ӏарбис йаздина. Леррина пьесина йаздина цхьадолу иллеш халкъана йукъахь даьржина, шайн дахар дӀалаьцна. И спектакль а йара хьовсархошца боккха кхиам болуш.
Реабилитацел тӀаьхьа
1958-чу шарахь эххар а аьтто белира цуьнан даймахка йухаверза. Оцу хенахь Нохч-ГӀалгӀайн театро хӀоттийра Ошаев Халидан «Шерипов Асланбек». Батукаев меттахӀотто волавелира «Майра Кикила», «ПетӀимат» спектаклаш. Цул сов, керлачу спектаклашна тӀехь болх болийра: Мусаев Мохьмадан пьеси тӀехь «Теркан тулгӀенаш», Ошаев Халидан пьеси тӀехь «Ахьмар-Хьаьжи»[1].
Хьовсархой ца байа а, партин меженийн идеологин Ӏаткъамах дехьавала, иза дехьавелира йуьртабахаман тематике. ХӀунда аьлча сцени тӀехь гучуйелира дегӀастанан драматурган курбанов Ӏамиран спектакль «Къайсаран ловзар»[1].
Уьш йоцурш, кхин спектаклаш йара «Султанан некъ», балкхаройн драматурган И. Баташовн пьесица, Музаев Нурдина пьесица «Уггаре хьомениш», кхин а[1].
МеттахӀоттийра Музаев Нурдинан а, В. Вайнштейнан а комеди «Мекхаш-Мирза», иза цуо йазйинера тӀом балале.
Спектаклан режиссёран Батукаев Харонан дика хааделла пьесин хатӀ, дукха кхоллараллин керланаш йукъадалийна цуо. Цуьнца кхетадо, хьовсархоша чӀогӀа гӀарбовлийн тӀараш детта, боьлу йерриг спектаклехь,
— йаздира «Соьлжа-ГӀалин белхало» газето 1961 шеран 1 апрелехь[1].
Литература
- Абдулла Гапаев. Режиссёр Батукаев Гарун Махмудович (1914-1990) // Вайнах. — 2015. — № 5—6.
Хьажоргаш
- Аза Газиева. Гарун Батукаев. Непревзойдённый мастер комедии. Информационное агентство «Чечен-Инфо» (2012 шеран 16 ноябрь). ТӀекхочу дата: 2014 шеран 24 декабрь.
- Абдулла Гапаев. …И родился театр. Часть II. ТӀекхочу дата: 2014 шеран 24 декабрь. Кху чуьра архивйина оригиналан 2014 шеран 24 декабрехь
- Аза Газиева. Непревзойдённый мастер комедии. grozny-inform. Информационное агентство «Чечен-Информ» (2013 шеран 27 сентябрь). ТӀекхочу дата: 2014 шеран 24 декабрь.