Зубайраев, Яраги Магомадович

Вина 1917 шеран 22 октябрехь ахархойн доьзаллехь. Школа чекхйаьккхича кооперативни техникуме деша вахара.

1933 шарахь Абдурахман Авторхановс иза театре валира. Авторханов вара Нохчийн драман театр кхоьллинарг а, цуьнан хьалхара куьйгалхо а. Оцу шарахь Зубайраев волавелира Нохчийн театран студехь деша.

1934 шарахь Нохчийн а, ГӀалгӀайн а автономин областеш вовшахтуьйхира. Керла кхоьллинчу Нохч-ГӀайлгӀайн автономин областан куьйгалхоша Гуьржийн ССР-н куьйгалхошка дехар дира нохчийн театр кхуллуш гӀо де аьлла. Соьлжа-ГӀала ваийтира режиссёр Арчил Чхартишвили. Цул совнах, къоначу нохчийн артистийн тоба йахийтира Шота Руставели цӀе йолу Гуьржийн пачхьалкхан театре деша. Зубайраеван хьехархой бара Сандро Ахметели, Акакий Хорава, Акакий Васадзе.

1936—1944 шерашкахь иза Нохч-ГӀалгӀайн театран артист вара. 1938 шарахь Саид Бадуев Ӏедало чувоьллира. Цуьнан произведенеш йара театран коьртачу репертуарехь; иза лецначул тӀаьхьа уьш гайтар дихкира. Эха шарахь театран болх сецна лаьттира. ТӀаьххьаре а керла репертуар хӀоттийра: Нурди Музаевс йазйина «Асет», Константин Тренёвн «Любовь Яровая», Александр Афиногеновн «Де хьалха» а, кхиерш а. 1940 шарахь цхьаболчу нохчийн артисташна а, режиссёрашна а, царна йукъахь Зубайраевна а, йелира Нохч-ГӀалгӀайн АССР Сийлахь артистан цӀе.

1941 шеран 22 июнехь Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом болабелира. Оцу дийнахь Нохч-ГӀалгӀайн театр Веданахь гастролешкахь йара. ТӀом болабеллий хиъча, дукха актёраш шайн лаамехь тӀамтӀе бахара. Амма театран массо а спектаклехь коьрта ролешкахь ловзуш хилар бахьнехь Зубайраев фронте ца вахийтира. ТӀеман хьалхарчу деношкахь театрехь фронтехь болх бан концертан бригада кхоьллира. Оцу бригадо 900 сов концерт а, спектакль а гайтира. ЯрагӀис оцу балхахь доккха дакъа лоцура («Олеко Дундич», «Адин Сурхо»).

Зубайраевс хьалхаваларца театрас ахча гулдира танк эцархьама. Оцу танкана «Нохч-ГӀалгӀайн театр» цӀе тиллира.

1943 шеран 30 июнехь Нохч-ГӀалгӀайн АССР Лакхарчу Советан Президиуман сацамца ЦӀен Эскаран дакъошкахь дика болх барана ЯрагӀи Зубайраевна Нохч-ГӀалгӀайн АССР Халкъан артистан цӀе йелира.

1944 шеран 22 февралехь театрехь «Адин Сурхо» спектакль йодуш йара. Амма спектакль сацийра цига баьхкинчу НКВД белхалоша — цара хаийтира нохчий цӀера бахар. Махкахбаьхначу хенахь, 1944—1946 шерашкахь, Зубайраевс Къилба Кхазакхстанан оьрсийн театрехь болх бира. ЦӀера бохучу хенахь цуьнан зуда йелира. ТӀаьхьо цо шолгӀа зуда йалийра.

1957 шарахь нохчий цӀабирзинчул тӀаьхьа иза шен театре йухавеара. МеттахӀоттинчу театран хьалхара спектакль йара Халид Ошаевс йазйина «Асланбек Шерипов». 1960-гӀа шераш театрехь чӀогӀа беркате хилира: актёраш махкахбаьхна хан меттахӀотто гӀерташ санна болх беш бара. Оьрсийн классика а, Къилбаседа Кавказан къаьмнийн драматурги а йара репертуарехь. ЯрагӀи Зубайраевс ловзура муьлхха а роль — комедишкахь а, трагедишкахь а (Шекспир, Гольдони, Мольер, Корнель, Шиллер).

Иза велла 1980 шеран 18 сентябрехь. Цо театрехь 200 сов роль ловзийна.

1933 шарахь Ӏалхан-ГӀалахь хилира цӀен партизанийн республикин конференци. Конференци чекхйолуш нохчийн театрас гайтира Саид Бадуевс йазйина «ЦӀен гӀап» спектакль. Спектакль дӀайодуш кӀайн эскархойн эпсаран роль ловзуш Зубайраев вара. Театрехь хилла волу, цкъа а хьалха театр ца гина воккха партизан, сценехь дӀабоьдуш болу тӀом боккъалла а боьду моьттуш, герз даьтта волавелира. Цо кхиссинчу герзаца цхьа а ца лазавеш дӀадирзира иза. Администрацин спектакль сацо дийзира нах кхето^[1]. И хӀума дуьйцуш Идрис Базоркинс йаздира «Мажар тапча» («Кремнёвый пистолет») цӀе йолу дийцар.

• Абубешар («Бож-Ӏела», Абдула Хамидов);
• Апти («Цхьана йуьртахь»);
• Али («Асет», Расул Гамзатовн «Ламанхо» поэмица);
• Байтемир Кулов («Сан цӀен касенка тиллина талл», Чингиз Айтматов);
• Ваша («Шторм», Владимир Билль-Белоцерковский);
• Будённый («Олеко Дундич»);
• Вахушти («Майра Кикила»);
• Висангирей («Безаман некъаш», Идрис Базоркин);
• Кочкарев («Зуда йалор», Николай Гоголь);
• Максим Максимыч («Бэла», Михаил Лермонтов);
• Молла («ПетӀмат», Саид Бадуев);
• Сганарель («Ца лууш хилла лор», Мольер);
• ГӀезало («Бухахь», Максим Горький);
• Тиссаферн («Герострат вицве!», Григорий Горин, режиссёр Мималт Солцаев);
• Умалт («Совдат а, Дауд а», Хамидов).

• «Анзор» (Сандро Шаншиашвили);
• «Дашо хӀорд»;
• «ЦӀен гӀап» (Саид Бадуев);
• «ЖаӀун доьзалла»;
• «Дай баьхна латта» (Саид Бадуев);
• «Любовь Яровая» (Константин Тренёв);
• «Платон Кречет» (Александр Корнейчук);
• «Де хьалха» (Александр Афиногенов);
• «Сурхо, Адин кӀант» (М.-С. Гадаев);
• «Хьуьнаре нах» (Василий Шукшин, режиссёр Руслан Хакишев);
• «Къийсам дӀабоьду» (Исламов).

• Дай баьхна латта (1966).

Зубайраеван хьалхара зуда йара РСФСР Сийлахь артистка Тамара Алиева. ШолгӀаниг — Зинаида Зубайраева. ЯрагӀи Зубайраеван бераш дацара.

СовгӀаташ

• 1940 — Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н сийлахь артист;
• 1943 шеран 30 июнехь — Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н халкъан артист;
• 1960 шеран 25 майхь — РСФСР-н сийлахь артист;
• 1978 шеран 9 октябрехь — РСФСР-н халкъан артист.