Аьрзу (футболан клуб)

Хьалха, республикин коьрта команда «Терк» йоцург (иза ловзуш йара ССРС хьалхейаккхаран хьалхара(оьр.)нохч. а, шолгӀа а лигашкахь^[2], гӀалахь кхин а йара команда «Нефтяник», иза ловзуш йара республикин къовсамашкахь, кхин а, цхьацца шерашкахь (1976, 1988, 1991), КФК йукъара РСФСР хьалхейаккхарехь^[3]. 1991 шерашна йуккъехь цунна Ӏуналла дира нохчийн бизнесмена Лорсанов Русланбека^{[lower-alpha 1]} хьалайелира 12-гӀа меттигера чаккхенан 3-гӀа меттиге 8-гӀа зонехь РСФСР хьалхейаккхарехь КФК йукъахь, команда лаьттара «Терканна» ца меггачу нохчийн футболистех^[2][5].

Советел тӀаьхьарчу футболан реорганизаце кхаьна «Аьзу» сихха Российн чемпионатан шолгӀа лиге(оьр.)нохч., туьйлира хьалхара зонин турнирехь^[2], ткъа йуха 1993 шарахь баьккхира шен уггаре а лакхара меттиг хьалхара лигин малхбузе зонехь — кхоалгӀа. 13 цӀера толам белира «Аьрзун» къовсамхой Соьлжа-ГӀала ца бахкарна. Оцу хенахь хилла командин коьрта тренеро Талгаев Вахьида дийцарехь, «Аьрзун» дийзира хьалххе къовсамхошна ничья кховдо уьш Соьлжа-ГӀала ца бахкийта^[6].

«Аьрзу» йехара Лорсановн ахчанах, Ӏедалера цхьа а гӀо ца хуьлура царна^[2], долара клуб йара^[7], Нохчийчоьнан президент(оьр.)нохч. инарла Дудаев ЖовхӀар хуьлура «Аьрзун» цӀера матчашкахь^[6], декъала йора команда бедарш хуьйцу чохь толам баьккхича^[7]. Клубан селекцин политикин бух бара тешам баларх уггаре хьалха меттигера, нохчийн футболисташна, амма цунна йукъахь бара зиеделла ловзархой лакхара лигехь а левзина. Командехь йисинера берийн-жимахойн футболан ишкол, иза 1994 шарахь цхьаъ бен йацара Нохчийчохь^[2].

1994 шеран хьалхара гуонехь команда ловзуш йара Российн чемпионатан хьалхара лигехь, лидерийн тобанехь йара, лакхара лиге йала мегаш а йара^[6]. Цхьацца командаш цу тӀе хьалха санна Соьлжа-ГӀала йан ца хӀуьттура^[8]: Иркутскера «Звездана», «Океанна», Пермера «Звездана», «Асмарална» техникин иэшам лерира^[9][10]. «Аьрзун» шен аренехь тӀаьххьара матч хилира 1 июлехь петарбухан «Смена-Сатурн» командица^[8], Соьлжа-ГӀалахоша толам баьккхира 3:0 чоьтаца^[9]. Цул тӀаьхьа команда кхин а хьошалгӀара деа ловзарехь левзира^[10]. Августехь ПФЛ куьйгалло, «Аьрзуна» а, кхечу нохчийн командашна а, кховдийра цӀера матчаш нейтралан аренехь ловза аьлла — «Аьрзу» ловза йезара Кисловодскехь^[11]; цхьа могӀа матчаш дехьйехира тӀаьхьа ловзур йу аьлла. Нохчийчура политикин а, тӀеман а хьал талхарна, республикин футболан федерацин куьйгалло дехар дарца, «Аьрзу», Нохчийчуьра кхин командаш санна, дӀайаьккхира чемпионатера^[12], ткъа йисинчу матчашкахь (цу йукъахь тӀаьхьатеттинарш йу) техникин иэшам йазбира: дерриге «Аьрзун» 23 ловзар, аьлча а ах сов матчашкахь, йазйира техникин жамӀаш^[13].

1994-гӀа шо чекхдолуш, хьалхара нохчийн тӀом болабеллачул тӀаьхьа, клуб болх беш ца хилла. «Смена-Сатурн» тобанца хилла матч тӀемаш болабалале Соьлжа-ГӀалахь тӀаьххьара профессионалан матч хилла ца Ӏаш, 2001 шарахь ПФЛ-н шолгӀа дивизион йолайалале Соьлжа-ГӀалин тобанан тӀаьххьара толам бара^[14].