Цебиев, Ахмед Магомедович
Цеби́ев, Ахме́д Магоме́дович (1935 шеран 1 январь, Махкатӏе, Веданан кlошт — 2000, Соьлжа-ГӀала, Нохчийн Республика, Росси) — советан а, россин а физик а, техникин Ӏилманийн кандидат а, радиоэлектроникехь а, радиозӀенехь а цхьана гучуйаккхаран а, 26 кхоьллинарган а автор, 80 гергга зорбанан белхан автор.
Биографи
Ахмед Цебиев вина Нохч-ГӀалгӀайн АССРн Веданан кӀоштан МахкатӀахь. 1959 шарахь цо чекхйаьккхира Ростовн пачхьалкхан университет. Иза чекхйаьккхича иза вахийтира Фрязино гӀале. 1975 шарахь иза хилира техникин Ӏилманийн кандидат.
Цо гучуйаьккхира полупроводникан диодас йухайарзина булам пробой буламан улле кхаьчча СВЧ-генераци яр.
Цебиеван фамили йу «Советан Ӏилманчийн гучудаккхараш» цӀе йолу 1980-гӀа шерашкахь арахецна ши том йолу книгехь. Оцу книгехь дуьцуш йу Цебиван цхьа гучудаккхар. Иза СССРн Пачхьалкхан гучудаккхаран реестре дӀайазйина 1964 шеран 17 мартехь. Амма Цебиевс ша йаздира 1990-гӀа шерашкахь арахецна «Мил мила ву Нохчийн Республикехь» ша кхо гучудаккхар дина бохуш.
1977 шарахь белхалойн тоба хьалхатеттира Ленинан совгӀатан. Царна массарна а делира совгӀат, Цебиев воцург, цо бина болх массарелла алсам болушехь. И харцо бахьнехь цьуна могшалла телхира.
1983 шарахь иза цӀа веара. Цо болх бира Соьлжа-ГӀалин мехкдаьттан институтехь. Цул тӀаьхьа иза балха вахара НПО «Промавтоматика». 1987 шарахь Нохч-ГӀалгӀайн АССРхь хьайиллира хьалхара компьтеран классаш: Хьалха-Мартанехь а (СШ № 5), Соьлжа-ГӀалахь а (СШ № 9). 9-гӀа школехь Цебиевс компьютераш вовшах тесира сара боцу лору зӀене. Цу хенахь иза боккха кхиам бара.
2000 шарахь иза вийнера. Схьадицарехь, иза къуйш винера шен компьютер царна дӀайала ца лаарн.
Виццавар
- Цебиевехь лаьцна йаьккхина бакъдолчуна тера фильмаш: «А. М. Цебиев — Хьаржинарг» а, «ГӀарбоьвла нохчий — А. М. Цебиев» а;
- Цуьнан цӀарах хилла Соьлжа-ГӀалин № 9 йолчу йуккъерчу ишколехь, цигахь 1988-чу шарахь дуьйна болх беш йара цо кхоьллина зӀенаш доцу компьютерийн маша.
- 2025-чу шеран кхолламан баттахь Нохчийн Республикин Къоман библиотекехь дӀайаьхьира Ӏилманчана лерина «Иза вара шен дахар Ӏилманана дӀаделла» бохуш болу иэсан суьйре. Иза даздарца догӀуш дара Ӏилманчан вина де тӀекхачар (90 шо)[1].
Доьзалла
Цебиеван кӀант Руслан, журналист, Соьлжа-ГӀалин радиостанцин диктор, вина 1995 шарахь.
Литература
Хьажоргаш
- А. М. Цебиев — ученый, изобретатель
- Ахмед Магамедович Цебиев
- Чеченский ученый сделал неоценимый вклад в развитие науки
- ↑ Ахмед Цебиев – выдающийся ученый Чечни – ГБУ «Национальная библиотека Чеченской Республики им. А.А. Айдамирова»(бил-боцу.). chechenlibrary.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 6 август.