Тюмень (футболан клуб)

Тюменан футболан хьалхара исторехь йевзаш йара клубаш «Динамо», «Локомотив», «Звезда». Иштта, Свердловскан цӀерапоштнекъан Тюменан дакъа гойтуш йолу «Локомотива» 1946 шарахь дакъа лецира футболех ловзаран ССРС чемпионатан кхоалгӀачу тобанехь — РСФСР Уралан зонера турнирехь^[2]. 1956 шарахь «Звезда», ловзуш йолу 109-гӀа гвардин кхийсархойн Бериславско-Хингански Краснознамённи Суворовн орденан дивизи, РСФСР хьалхейаккхаран «Малхбузен Сибрех» зонехь 2-гӀа меттиг, ткъа 1957 шарахь 1-ра меттиг йаьккхира «Урал» зонехь^[3].

Тюменера фанатийн болам кхоллабелла 1987 шарахь. ХӀинцале а 1989-чу шарахь гӀалахь 100 сов Тюменан «Геологан» жигара фанат вара, меттигерчу стадионан 13-чу секторехь гуллуш бара уьш. Оццу хенахь хилира дуьххьарлера кхечу гӀаланашка леларш а. Цундела, 1989-чу шарахь, Тюменан фанатийн хьалханча Чижу, «дашочу» мурна ши некъ бен ца хилира, Бакох а, [[Абовян (гӀала)|Абовян] а. 1990-гӀа шераш дуьйлалуш экономикин къоьлла бахьана долуш Тюменехь фанатийн болам дӀабелира. 1994-чу шарахь кхоьллира «фирма» «Тюменан фанатийн легион», иза лелаш ши шо а ца кхоччуш хан йара. Тюменан фанатизм шолгӀа дуьненчу йалар хилира 1998-чу шарахь, иза Тюменан тобанна эшам хиллехь а. ХӀетахь йолаелла тоба кхолла, тӀаьхьо «Викингийн легион» цӀе а йелла. Цул тӀаьхьа догӀу шераш, 1999 а, 2000 а шераш, Тюменан футболан Ӏаламат кхиаме ца хиллехь а, фанатийн болам алсамбелира. 1999 шеран 21 июнехь дуьххьарлера некъ хилира Москоха. Оццу шарахь араелира «Викинг» фанзинан дуьххьарлера номер (2003 шо кхаччалц йерриг а арайаьлла 5 лоьмар). Футбол хилла ца Ӏаш, «мухӀарш» (Тюменан агӀончийн ник) меттигерчу хоккейн клуб «Рубин» гӀортор йеш хилла. 2003-2005 шерашкахь Тюменан тобанан профессионалан статус дӀайаьллехь а, КхоалгӀачу лигехь кхолладалар хилира "хулиганийн" болам 2003 шарахь. ГӀалахь, къаьсттина, керла «банданаш» кхоьллина, дӀаболало тӀеман некъаш а, гергарчу гӀаланашкара «хулиганашца» рогӀера спаррингаш а. 2006-2008-чу шерашкахь Тюменерчу бахархоша шайн говзаллин статус йухайерзийнехь а, Тюменехь фанатийн болам лаьтташ бара, ур-атталла мелла а лахбелира, оццу хенахь, оцу муьрехь дӀайазйира «дашо» мур. ТӀаьхьо хьал мелла а хийцаделира. 2011 шарахь Тюменан фанаташа 15 некъах 12 бира, Анашкин Дмитрий дагалоцуш дӀайаьхьира фанатийн футболан турнир, ткъа тӀаьххьарчу хьалхара цӀахь хиллачу матчехь пиротехникин шоу хӀоттийра. 2012-чу шеран 1-чу январехь «мухӀарш» 100 сов некъ бира шайн тобанан арахьарчу матчашка. Царах уггар генара, Улан-Удэхь 2001 шарахь, уггар дукха Челябинскехь 2008 шарахь (80 фанат)^[4].