Енисей (футболан клуб)

Ветеранашна дагадогӀуш, Красноярскехь футболах ловзура арахь ткъайассалгӀа бӀешо чекхдолуш. Амма цхьан а документ, и чӀагӀдеш, карийна дац^[2]. Футбол чуйеина хила тарло Красноярске Енисейн тӀехула цӀерпоштнекъан тӀай диллархоша. Малхбузехьара йеира йоккха говзанчийн-цӀерпоштнекъахойн тоба, царна йукъахь Францера а, цигахь футбол гӀарайаьлла йара. Ловзарна карийра ша йезархой доьшучу кегийрхошна йукъахь, амма коьртаниг ловзура хьал долу нах, хӀунда аьлча футболан буьрка эцар чӀогӀа деза дара.

Красноярскан футбол официалан йукъайаьлла 1912 шеран 27 августехь, оцу хенахь гӀалин Шира базаран майданахь хилира дуьххарлера футболан матч. Левзира ши команда — «Спорт» а, «Тренер» а. Туьйлира йоккхачу чоьтаца «Тренер» (7:0), цунах детин кедан толамхо хилира.

Клуб кхоьллира 1937 шарахь цӀе «Локомотив» йолуш. Оццу шарахь цуо дакъа лецира 6 матчехь «Малхбален гӀаланаш» тобанан, цигахь красноярскан команда кхузза ийшира, кхузза цхьан а ца туьйлира. 1938 шарахь клуб левзира ССРС Кедехь, 1939 шерера 1941 шо кхаччалц, 1943 - 1947 шерашкахь дакъа лецира гӀалин а, мехкан а къийсамашкахь, кхин а ДСО «Локомотив» республикин къийсамашкахь. 1948 - 1956 шерашкахь «Локомотиво» дакъа лаьцна РСФСР хьалхейаккхарехь.

Урал дехьа уггаре йоккха футболан объект йу. Манеж йан йолийра 2012 шеран августехь. Иза йаран бахьна дара футболан Росси дехьайалара «гуьйре-бӀаьсте» системе. Арене чухоьа — 3 000 хьажархо, ткъа цуьнан мах хилира ши миллиард гергга сом. 2014 шеран 8 ноябрехь «Енисей» левзина шен цӀера матч хӀокху заманан манежехь «Футбол-Арена Енисей»^[3]. Красноярхошна дуьхьала ловзуш йара «Томь», цуо эшийра «Енисей» (0:3). Официалан дӀайиллира 18 ноябрехь матчехь «Тюменца», иза чекхйелира цхьа ца тоьлуш (1:1), ткъа хьалхала гол цӀахь красноярхойн туьйхира Марков Евгенийс. 2018 шеран 17 майхь манежехь ишийра ХӀинжа-ГӀалин «Анжи» РПЛ гуран чохь (3:0). 2023 шеран 7 июнехь левзира дехайаларан матч «Факелан» дуьхьала, цигахь ийшира красноярхой (0:1).

• Шарахь уггаре дукха толамаш баьхна: 25 (2017/2018)
• Шарахь уггаре дукха цхьан а ца тоьлуш чекхйьалла матч: 15 (2011/2012, 2022/2023)
• Шарахь уггаре дукха эшна: 31 (2006)
• Уггаре йеха ца оьшуш сери: 24 ловзар (18 толам, 6 цхьа ца тоьлла) (2005 шеран 7 майра — 22 сентябрь кхаччалц)
• Уггаре боккха толам цӀахь: 10:0 читара «Забайкалецегара» (1961)
• Уггаре боккха толам хьошалгӀахь: 6:0 южно-сахалинскан «Автомобилистегара» (1994)
• Уггаре боккха иэшам: 1:11 тольяттера «Ладегра» (2002, хьошалгӀахь)
• Шарахь уггаре дукха чутоьхна буьрканаш: 67 + 6 техникин гол (1994)
• Шарах уггаре дукха чу тохийтина буьрканаш: 92 (2002)
• Шарахь массарел кӀезга чутоьхна голаш: 14 (1983, 1998)
• Уггаре дика буьрканий башхо: +40 (1994)

• Уггаре дукха командех левзина: Юрий Сипкин — 600 матч гергга
• Йерриг хенахь уггаре дика бомбардир: Белохонов Вадим — 110 гол
• Уггаре дика бомбардир цхьана шарахь: Сергей Колчин — 22 гол (1981)
• Массарел дукха голаш цхьаьна матчехь тоьхна: 4 буьрка —

Александр Парченко (новосибирскан СКА кевнаш чу — 5:0) (1961 шеран 3 сентябрехь),

Алексей Кузнецов (новокузнецкан «Запсибовецан» кевнаш чу — 5:0) (1980 шеран 7 октябрехь),

Сергей Колчин (владивостокан «Лучан» кевнаш чу — 4:1) (1983 шеран 4 июнехь),

Станислав Гончаров (прокопьевскан «Шахтёран» кевнаш чу — 8:2) (2005 шеран 23 октябрехь),

Андрей Козлов (саранскан «Мордовин» кевнаш чу — 4:0) (2016 шеран 26 сентябрехь)

• Уггаре дукха голан сереш:

7 матчехь — Андрей Козлов (10 гол, 2017 шо), Сергей Самодин (8 гол, 2017 шо)

6 матчехь — Георгий Лейфура (7 гол, 1966 шо)

5 матчехь — Сергей Богданов (8 гол, 1998 шо), Зигфрид Меценатов (7 гол, 1959 шо), Вадим Богданов (6 гол, 1992 шо)

• Уггаре дукха дика бомбардир хилла Вадим Белохонов — 5-зза
• Уггаре дика жамӀ шарахь гайтина: Сергей Богданов — 13 буьрка 14 матчехь (йукъера барам цхьаьна матчехь 0,93) (1998)
• Уггаре дукха матчаш дӀайаьхьна коьрта тренер: Агей Маркевич — 359 (1957—1963, 1966—1967, 1969—1970, 1974—1976)
• Уггаре дукха хадданза коьрта тренер хилла Юрий Уринович — 8 шарахь (1977—1985)