Таврин губерни
Таврин губерни — Российн империн, Российн республикин, РСФСР административан-мехкан дакъа. Губерни лаьттина 1802 шеран 8 (20) октябрера 1921 шеран 18 октябрь кхаччалц (цул тӀехьа 1922 шеран 31 декабрь кхаччалц хилира РСФСР Таврин губерни, амма ГӀирма йоцуш Къилбаседа Таври ахгӀайренан дозанехь). Губернин гӀала — Симферополь.
ЦӀе
Йуьхьанца Таврида (Таврика, таврийн мохк) эллинаш олура ГӀирмин къилба бердах, ткъа хьалхара Йуккъера бӀешеран муьрехь (XV бӀешеран герга) и цӀе лелойаьккхира дерриг ГӀирмин ахгӀайренна.
Йукъара сурт хӀоттор
Таврин губерни — уггаре къилбехьара Российн империн губернин европин дакъа ду, латтара 47°43' а, 44°22' а къ.с. ш., 49°8' а, 54°32' малхбален д. [Гринвич тӀера дац, хӀокху заманан дохаллаш кхечу тайпана ду, хӀунда аьлча лору Гринвич тӀера]. Губернин кхо уезд — Бердянскан, Мелитополан, Днепран — йара Къилбаседа Таврин ахгӀайренна тӀаьхь, ГӀирмин ахгӀайренан тӀаьхь йацара, йисина пхиъ — ГӀирмин ахгӀайренан тӀаьхь. Екатеринославлан а, Херсонан а губерни тӀекхаччалц Таврин губерни (латтара географин дозанашц Таври ахгӀайренан, латтара доккха шина ахгӀайренан тӀаьхь, — Къилба Таври а, ГӀирма а) къастайора эркаш Берда, Мали Токмачка, Конка, Днепр; кхин дӀа доза додара лиманца, цул тӀаьхьа цуьнан хӀордан доза.
Губернин уггаре йоккха шоралла — Бердянск гӀалин тӀера Кинбурн форштадте кхаччалц — 400 чаккхарма герга йара, уггаре йеха — Орехов гӀалин тӀера Ай-Тодор меран тӀекхаччалц ГӀирмин къилба бердан тӀера — 360 чаккхарма. И. А. Стрельбицкийс, лараца губернин а, цуьнан уездийн майда йу:
| Уезд | Чоьхьара хиш доцуш (квадратан чаккхарма) |
Чоьхьара хиш бухахь (квадратан чаккхарма) |
ЖамӀ |
|---|---|---|---|
| Бердянскан | 7 798,9 | — | 7 798,2 |
| Мелитополан | 11 729,4 | 124,1 | 11 853,5 |
| Днепран | 11 218,1 | 2 369,1 | 13 587,2 |
| Перекопскан | 5 111,9 | 124,2 | 5 236,1 |
| Евпаторин | 4 901,0 | 148,5 | 5 049,5 |
| Симферополан | 4 473,9 | — | 4 473,9 |
| Феодосин | 6 152,9 | — | 6 152,9 |
| Ялтин | 1 558,6 | — | 1 558,6 |
| ЖамӀ | 53 079,5 | 2 765,9 | 55 845,4 |
Таврин губернин тӀехуло латтара шина тайп-тайпана дакъошка: къилбаседа губернин дозанера къилба доьалгӀа декъан ахгӀайренан тӀаьхь шуьйра аре йу, ГӀирмин къилбе лаьмнаша къевлина йу, уьш дахло Феодоси гӀалахь.
Сийлаллаш
Таврин губернин хӀост: "Дешин арахь Ӏаьржа Византин, шина дешин тажца таж тиллина, аьрзу, дешин зӀакаршца, маӀаршца, таьӀна цӀен меттанашца; накханна тӀаьхь сийна, дешин йисташца, турс тӀехь бархӀ са болу жӀара. Турсан таж тиллина Императоран тажо, гуо бина дешин ножан гӀаш, уьш вовшех тесна Андреевн асано".
ХӀостан суьртан бух бу Российн империн Таврин областан Херсонан губернин хӀост тӀаьхь 1784 ш.: "Дешин арахь ши корта болу аьрзу, цуьнан накхан тӀаьхь дешин бархӀ са болу жӀар, цуьнан маьӀна ду, Россене керста дин тӀеэцар хилла Херсонесехула; жӀар хӀоттийна пачхьалкхан хӀост тӀе, иза йаийтина хиларна Желтойн Императорша Россе.
Билгалдахарш
- ↑ Цитатийн гӀалат:
<ref>тег нийса йац; кхуДемоскоп WeeklyтIетовжаран йоза йаздина дац
Литература
- Таврическая губерния // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
- Бердянск — первая официальная столица Запорожья
- Кеп:Книга:Памятная книжка Таврической губернии/1867
- «Сборники статистич. свед. по Т. губ.» (т. I—VIII);
- Кеп:Книга:Памятная книжка Таврической губернии
- Кеп:Книга:Таврическая губерния. Список населённых мест по сведениям 1864 г
Хьажоргаш
- Вернер К. А. Таврическая губерния // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- ЭСБЕ:Таврическая губерния
- Общегеографическая карта Таврической Губернии
- Библиотека Царское Село(, книги по истории Таврической губернии Памятные книжки, планы и карты, PDF.)
- Карта Таврической губернии из «Атласа» А. А. Ильина 1876 года (просмотр на движке Google на сайте runivers.ru)
- Губерния на трехверстной военно-топографической карте Европейской России. (автоматизированный просмотр с современными картами и космическими снимками)
Кхин дӀа темана тӀехь
 | ||||
|---|---|---|---|---|
Таврин губернера Российн империн Пачхьалкхан думин депутаташ | ||
|---|---|---|
| I кхайкхам | | |
| II кхайкхам | ||
| III кхайкхам | ||
| IV кхайкхам | ||