Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Садулаев, Шахаб Хатин воӀ

РУВИКИ чохь изза фамили йолчу кхечу адамех лаьцна йаззамаш бу Садулаев.

Садулаев, Шахаб Хатин воӀ (оьрс. Садулаев, Шахаб Хатиевич) (1913 шеран 18 март, Дишний-Ведана, Веданан кlошт — 2006 шеран 2 апрель, Дишний-Ведана, Нохчийн Республика) — Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тӀеман ветеран а, лакхара лейтенант а. Шиъ ЦӀен Седа орден а, Даймехкан тӀеман хьалхара даржан орден а, «Майраллина» а, «Москва ларъйарна» а, «Ленинград ларъйарна» а, «Белград мукъайаккхарна» а, «Будапешт схьайаккхарна» мидалш а йелла[1][2].

Биографи

Вина 1913-чу шарахь Веданан округера Дишни-Ведана йуьртахь. 1937—1938 шерашкахь Дышне-Ведено йуьртахь хьехархочун болх бира цо, цхьа шо даьлча комсомолан райкоме балха дехьаволу[3].

Садулаев Шахаб шен лаамехь СССР герзан ницкъийн могӀаршка велира 1940 шеран асаран беттан 17-чу дийнахь, иза эскаре кхайкхира Нохч-ГӀалгӀайн АССР кӀоштан тӀеман комиссариато[1]. Советан пачхьалкхо «Ӏаьнан» тӀом чекхбаьккхинчу Финляндин дозане хьажийра иза. Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀамехь Садулаев Шахаб карийра Советан-Финляндин дозанехь, Выборг гӀалина 40 километр генахь, Ленинградан тӀеман кӀоштан декъашхочун артиллерин а, пулёметан а батальонехь[4][5].

Колпино гӀалина гергахь хиллачу тӀамехь дуьххьара тӀеман чов йина Садулаев ШахӀабна. Цул тӀаьхьа йуха а тӀаме вахара иза — йуха а чов хилира. Госпиталехь хиллачул тӀаьхьа тӀамехь чӀагӀвелла тӀемало Украинин 3-чу фронте хьажийра, цигахь взводан командир хӀоттийра. Садулаев Шахаб дакъалецира Донбасс а, Запорожье а, Одесса а мукъайаккхарехь[5].

Цо гӀуллакх дина 4-чу Украинин фронтан 32-чу къаьстина гвардин механизированни бригадан герзан ротехь. Цо тӀом бина Къилба-Малхбузера а, Ленинградан а фронтийн декъашхошца[6].

1942 шеран хьаьттан беттан немцоша дӀайолийра «Къилбаседехьо нур» операци, цуьнан Ӏалашо йара Ленинград схьайаккхар. Амма советан эскарша и тӀелатар йухатоьхна, контрнаступка йолийра. Вороново эвлана гергахь хиллачу тӀамехь Садулаев ШахӀаба, документехь ма-аллара, «шен

undefined

масалца тӀемалой хьалхабаьхна. Пулемётчик дӀаваьккхича, накъост Садулаевс оццу пулеметера мостагӀчун герз детташ йолу меттигаш хӀаллакйира. кхидӀа а тӀамна хьалха а волуш. Оцу тӀамехь накъост Садулаев чов йира. ЦӀен Седа орден йала хьакъ ву иза»[4].

Венгри паргӀатйоккхуш хиллачу тӀемашкахь доьналла а, говзалла а гайтина Садулаев Шахаба тӀамехь взводна куьйгалла деш.

«1944-чу шеран хьаьттан беттан 3-чу дийнахь Ратан-Черкут отелна штурм йеш, дакъойн аьрру флангехь болх беш йолу Садулаевн взвод аьтту флангера мостагӀчун оборонина уллехула чекх а йаьлла, уггаре а хьалха мостагӀчун окопашка иккхира. ХӀаллакйина 2 герз детташ йолу пункт а, 10 мостагӀчун салти а. И говза объезд бахьана долуш станци дӀалаьцна дакъоша. 1944-чу шеран хьаьттан беттан 4-чу августехь Боткона малхбузехьа хьуьнхахь лаьттачу мостагӀчун оборонина тӀелатар дечу хенахь Садулаевн взвод дуьххьара хьуьнах иккхира. ХӀаллакйина 1 герзан меттиг — цхьа легкий пулемет а, 7 мостагӀчун салти а. Оцу тӀамехь Садулаев, снарядашца йеттавеллехь а, тӀом чекхбаллалц взводан куьйгалла деш вара», — батальонан командир, гвардин лакхара лейтенант Пакулин, 12.12.1944[7].

ТӀеман шерашкахь Садулаев Шахабан аьтто баьлла Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тӀеман массо а бохург санна фронташкахь хила. Амма чӀогӀа тӀеӀаткъам бинарг Ленинград ларъйар а, блокада йар а дара[4].

undefined

«ХӀора дийнахь инзаре сурт хӀоьттира суна. Мацалло, цамгаро, шелоно гӀелдина, дуткъачу каьмнаш санна, бӀеннашкахь адамаш гора суна, шелонан, ло диллинчу гӀалина йуккъехула ведарш чохь хи а долуш лелаш. Уьш лелара, лелара, лелара. Уьш хала лелара, дӀаса а лелхаш. Ткъа тӀаккха уьш просто охьаэгна, охьа а хьаькхна санна. Ткъа уьш кхин цкъа а меттах ца бевлира. Уьш цомгуш хилла моьттуш, орцах девдира тхо царна тӀе, амма улло кхаьчча, кхийтира тхо, тӀаьхьа дуйла. ХӀора дийнахь бӀеннашкахь, эзарнашкахь леш бара адамаш. Ткъа тхан аьтто ца баьлла царна цхьана а кепара гӀо дан», — хаам бо ШахӀабан йоӀа Садулаева Тамусас[4].

Цо дакъалецира Москох дуьхьа хиллачу тӀемашкахь, Ясско-Кишинёвн операцехь, йерриг Малхбален Европехь — Будапештехь а, Белградехь а, Бухарестехь а, Венехь а. ЦӀечу эскарца цхьаьна Берлинан йистошка кхаьчна иза, цигахь чевнаш йина. Толаман де, хӀутоссург беттан 9-чу дийнахь, дарбан цӀийнехь[4].

Шахаб Хатин воӀ демобилизаци йира 1946 шарахь лакхара лейтенант санна[2].

СовгӀаташ

  • «ЦӀен Седанан» ши орден
  • Даймехкан тӀеман хьалхара даржан орден
  • Мидал «Майраллина»
  • «Москва ларъйарна»(оьр.)нохч.
  • «Ленинград ларъйарна» мидал
  • Мидал «Будапешт схьайаккхарна»
  • «Белград мукъайаккхарна» мидал.

ТӀом чекхбаьлча хилла гӀуллакхаш

1947—1956 шерашкахь Семипалатински областан Камышинки йуьртахь хьехархочун болх бина[2].

Иза зуда йалийна вара. ВорхӀ бер а, берийн бераш а[2].

Дышне-Веденан йуьртан ишколехь оьрсийн мотт хьоьхура Садулаевс. Садулаевн кхо йоӀ хьехархо йу: Тумиша йуьхьанцарчу классийн хьехархо йу, Тамуса математика хьоьхуш йара, ткъа Асет Дышне-Веденерчу «Солнышко» берийн бешахь, цул тӀаьхьа оццу йуьртарчу № 8 йолчу интернатехь хьехархо йара. Тамусин майра Динаев Мавлади 1970-гӀа шераш чекхдовлуш Дышне-Веденская ишколехь физикин хьехархо вара.

Соьлжа-ГӀаларчу 26-чу ишколехь французийн мотт хьоьхуш йара Садулаевн нуц Динаева Луиза. Ветеранан кхин цхьа кӀентан кӀант Динаев Ӏалихан Соьлж-ГӀаларчу № 1 йолчу математикийн ишколехь йукъараллин Ӏилманан хьехархо а, Йерригроссин «Российн шеран хьехархо — 2018» конкурсан толамхо а ву а, Нохчийн Республикин уггаре къона халкъан хьехархо а. Динаев Ӏалихан ишколера дешархошна а, хьехархошна а лерина хьехаран гӀирсийн автор а, халкъан везаш йаздархо а, Нохчийн пачхьалкхан хьехархойн университетан хьехархойн мастерскойн куьйгалхо а ву[8].

Эc

Дишни-Ведана йуьртахь Даймехкан тӀеман ветеран Садулаев ШахӀабан сий деш цхьана урамна цӀе тиллина[2].

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 Садулаев Шахаб Хатиевич. Память народа 1941-1945 гг.. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 27 август.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 Рашид Динаев. Герой нашей семьи, нашего села, нашего народа. mon95.ru (2020 шеран 15 май). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 27 август.
  3. ↑ Они сражались за Родину. 2-е издание / Герзелиев Х. М.. — Грозный: ЧРО Общероссийского Профсоюза образования, 2017. — С. 58. — 120 с.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 Исмаил Вазаев. Как сельский учитель стал героем войны. Столица Плюс (2018 шеран 11 май). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 27 август.
  5. ↑ 1 2 Ибрагимов Мовсур, Хатуев Ислам. Вклад чеченского народа в победу над фашизмом. nohchalla.com (2013 шеран 11 февраль). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 27 август.
  6. ↑ М. Б. Мурадова, Х. В. Бибулатова, М. М. Саидова, Е. Э. Азниева, М. М. Мальсагова, С. Ш. Гадаев. Память 1941-1945. Том 3 / Ш. К. Айдамиров. — Н.,: ООО «Печатный двор», 2019. — С. 389. — 510 с. — ISBN 978-5-6043086-3-9.
  7. ↑ Дорога памяти / Р. Б. Батаева, В. А. Касимов. — Г.: Архивное управление Правительства Чеченской Республики, 2015. — С. 346. — 471 с.
  8. ↑ Общий педагогический стаж >100 лет. Федеральным оператором проекта «Педагогические династии России». ТӀекхочу дата: 2025 шеран 27 август.

Литература

  • Память 1941—1945. Книга 1 / Машуков Т. И. — Нальчик: Издательский центр «Эль-фа», 2004. — С. 73. — ISBN 978-5-9996-0067-7.
  • Память 1941—1945. Книга 3. Архивное управление ЧР. — Нальчик: ООО «Печатный двор», 2019. — С. 389. — ISBN 978-5-604-30863-9.
  • Герой нашей семьи, нашего села, нашего народа. — Общественно-политическая и научно-просветительская газета «Хьехархо» («Учитель»), № 9 (369), 15 марта, 2020. — С. 5.
  • Они сражались за Родину. 3-е издание. — Грозный: ЧРО Общероссийского Профсоюза образования, 2020. — С. 131.
  • Они сражались за Родину. 2-е издание. — Грозный: ЧРО Общероссийского Профсоюза образования, 2017. — С. 58.

Хьажоргаш

Категореш