Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Мухамед-Мирзаев, Хаваджи

Мухамед-Мирзаев, Хьаважи (фамилин вариант — Магоме́д-Мирзо́ев; 1910, Олхазар-КӀотар — 1943 шеран 4 октябрь, Черниговн область) — Сийлахь-Боккха Даймехкан тӏеман декъашхо, дошло, пулеметчик, гвардин лакхара сержант, Советийн Союзан Турпалхо.

Биографи

Хьаваджи Мухамед-Мирзаев вина 1910-чу шарахь Олхазар-КӀотарахь (хӀинца Хьалха-Мартанан кӀошт, Нохчийн Республика) ахархочун доьзалехь[1]. Чекхйаьккхина Соьлжа-ГӀалин хьехархойн училищен(оьр.)нохч., ша винчу йуьртарчу школин хьехархо а, директор а болх бина цо[2].

1930 шарахь кхойкхуш вара Белх-ахархойн ЦӀен эскаре гӀуллакхе. ГӀуллакхехь вара дозанан эскаршкара(оьр.)нохч. НКВД-н(оьр.)нохч. Генна Малхбалехь(оьр.)нохч. Дозанаш дохийнарг схьалоцуш чов йина, чевнаш бахьнехь эскарера дӀаваьккхина[1][3]. 1938 шарахь Ташкентехь ССРС НКВД-н цӀейайаран хадаран Коьртачу урхаллин йуккъерчу хьаькаман шина шеран ишколе деша вахара[4], 1940-чу шарахь чекхйаьккхина йолу, цул тӀаьхьа Ленинабадехь (Таджикийн ССР) гӀалин цӀейайаран гӀаролан инспектор болх бина йолу[2][1]. ВКП(б)-н 1941 дуьйна декъахо[2].

Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тӏамехь дакъалацар

1941 шеран сентябрехь мобилизаци йира Ленинабадан ГВК, хьажийра фронте[1]. 60-гӀа гвардин дошлойн полкан взводан командиран гӀовс волуш гӀуллакхехь вара 3-гӀа эскадрон 112-гӀа Башкирийн дошлойн дивизин 16-гӀа гвардин Черниговскан дошлойн дивизин 7-гӀа дошлойн корпусан 61-гӀа эскаран(оьр.)нохч. Йуккъера фронтан(оьр.)нохч..

1942 шеран 2 июле дуьйна 112-гӀа Башкирийн дошлойн дивизин куьйгаллехь (3-гӀа эскар, Брянскан фронт) дакъалоцуш вара Сталинградан тӀеман(оьр.)нохч. Олым хи дукъ тӀехь. 1942 шеран 10 июле дуьйна 9 октябрь кхаччалц дивизис тӀемаш бира Казинка — Вторые Тербуны (хӀинца — Липецкан областан Тербунин кӀошт) ларйаран дукъ тӀехь[1].

1942 шеран 16 декабрехь дуьйна дивизи Къилба-Малхбузен фронтан йукъахь дакъалецира Йуккъера-Донера тӀелатаран операцехь(оьр.)нохч. Сталинградан кӀелахь советийн эскарийн дуьхьал тӀелатаран муьрехь, тӀаккха — Чернышков станце а, Чернышковский а, Морозовск а гӀаланаш (хӀинца — Волгоградан а, Ростовн а областаш) маьршайахкаран тӀемашкахь[1].

1943 шеран февралехь дивизис кӀоргера рейд йира мостагӀчун тыле Ворошиловград гӀалана тӀе (хӀинца — Луганск). 1943 шеран 14 февралехь гайтина майралла бахьнехь 112-гӀа Башкирийн дошлойн дивизи хийцира 16-гӀа гвардин дошлойн дивизи, ткъа 8-гӀа дошлойн корпус хийцира 7-гӀа гвардин дошлойн корпус[1]. 1943 шеран майхь дуьйна июль кхаччалц дивизис кечам бора Воронежан областан Павловск гӀала.

1943 шеран сентябрехь дивизис дакъалаьцна Черниговско-Припятски тӀелатаран операцехь. 1943 шеран 18 сентябрехь Менскан кӀоштан Березна эвла Черниговн областан пулемётаца дошлойн строехь эскадронан тӀелатар латтийра. Цу тӀемарна 1943 шеран 14 октябрехь совгӀат дира ЦӀен Седанан орденца(оьр.)нохч.[5]. 1943 шеран 21 сентябрехь Чернигов маьршайахкаран тӀемашкахь къаьсташ хилар бахьнехь дивизина йелира сийлахь цӀе «Черниговская»[1].

Хьуьнар

1943-чу шеран сентябран 28-чу дийнахь Гомелан областан Брагинскан кӀоштан Нивки йуьртан меттигехь дехьадовлар доладелира Днепр дехьа. 60-гӀа гвардин дошлойн полкан командиро майора Горлатова ша хаьржира Хаваджи Мухамед-Мирзаев аьтту бердаца плацдарм схьайаккхаран Ӏалашо кхочушйан. Пулеметан расчетна кечйинера карахь долчу гӀирсех (кевнех, черманех, розвальнех) бурам, салтийн взвод лан хьуьнар долу. Сентябран 28-чу буьйсанна бурам гӀовгӀа йоцуш аьтту берда тӀе кхечира. Пулеметчикаша позици а лаьцна, мостагӀчунна тӀе герз диттира, баккхий ницкъаш тӀелатар гуш хилар а кхуллуш. Йеха пулеметни рагӀ полкан хаам хилира кхиамца дехьаваларх лаьцна[6].

Мухамед-Мирзаева пулемётаца мостагӀчух цӀанбира берд, шен дӀасакъаьстина кеперан дехьадовлар аьттий а диллина. ТӀамехь иза кезга лазийна вара, амма позици йитина йацар, тӀемаш бар дӀахьош. СовгӀатан кехатийн хаамашца, хӀара тӀамехь цо дӀаяьккхина мостагӀчун 144 салти[2][3]. Лозар бахьнехь велира 1943 шеран октябран 4-чу дийнахь[2][1]. ДӀавоьллина Черниговн областан Черниговн кӀоштан Левковичи эвлана йукъара кашнашкахь[2][1].

1944 шеран январан 15-чу дийнахь ССРС Лакхарчу Советан Президиуман омрица «ТӀеман тӀамехь немцойн лацархошна дуьхьал къийсам латтош командующен тӀедиларш кхиамашца кхочушдарна а, гоймина майралла а, турпалалла а бахьнехь» гвардин лакхарчу сержантна Хаваджи Мухамед-Мирзаеван йелла ССРС Турпалхочун цӀе (веллачул тӀаьхьа)[7]. Оццу указца цунна йелла Ленинан орден[2].

Хьаважин виъ ваша а фронте вахара, царах дийна шиъ бен йуха ца веара[3][8].

СовгӀаташ

  • «Дешийн Седа мидал» ССРС-н Турпалхо (1944 шеран 15 январь, веллачу тӀаьхьа)[2].
  • Ленинан орден (1944 15 январь, веллачу тӀаьхьа)[2].
  • ЦӀен Седан орден (1943 шеран 14 октябрь)[5].

Иэс

  • Поето Ӏазим Юсуповс байт йаздина Хьаважи Мухьаммад-Мирзаевн.
  • П. Л. Лебедевс йазйина цунах лаьцна исбаьхьаллин-документалан повесть ««„Казбек“ тӀом тӀеоьцу»[9].
  • Левковичи йуьртан уллехь кхелхинчу меттехь хӏоллам хӏоттийна.
  • Мухьаммад-Мирзаевн цӀе мемориалан аннаш тӀехь йаьккхина 16-гӀа гвардин Черниговн дошлойн дивизин Советийн Союзан 78 Турпалхочун цӀерашца цхьаьна Башкортостан Республикин къоман музейхь(оьр.)нохч. а, Уфахь йолчу 16-гӀа гвардин Башкирийн дошлойн дивизин музейхь а[2].
  • Хьаваджи Мухьаммад-Мирзаевн сурт долу барельеф хӀоттийна Соьлжа-ГӀалахь Сийлаллин мемориалехь[3].
  • Мухамед-Мирзаевн цӏе тиллина ураман Хьалха-Мартанехь[10].
  • 1982 шарахь Соьлжа-ГӀалин хьехархойн училищен(оьр.)нохч. гӀишло тӀехь (Ляпидевскийн урам, 9) хӀоттийна мемориалан у[11]:

Церан цӀераш лийр йоцуш йу. ССРС-н Турпалхой Байбулатов, Ирбайхан Ӏедалханан воӀ, Хаваджи Мохьмад-Мирзоев. Соьлжа-ГӀалин хьехархойн училищан арахецархой

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Мухамед-Мирзаев (Магомед-Мирзоев) Хаваджи. HistoryNetwork.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 август.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Хаваджи Мухамед-Мирзаев. Герои страны. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 август.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 Магомед-Мирзоев Хаваджи – отважный сын своего народа. Грозный-информ (2022 шеран 15 март). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 август.
  4. ↑ Магомед-Мирзоев Хаваджи. История пожарной охраны и добровольчества. ВДПО.РФ. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 август.
  5. ↑ 1 2 Мухамед-Мирзаев Мирзаян Хаваджи 1910 г.р. Подвиг народа. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 август. Архивйина 2010 шеран 14 апрелехь
  6. ↑ Герой Советского Союза - Магомед–Мирзоев Хаваджи. Министерство внутренних дел Республики Таджикистан (2015 шеран 7 май). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 август.
  7. ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 январехь (№ 4 (264)). — С. 1.
  8. ↑ 1 2 Пожарно-спасательная часть №29 получила имя Героя Советского Союза Хаважи Магомет-Мирзоева. ЧГТРК Грозный. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 август.
  9. ↑ Лебедев, 1992.
  10. ↑ Улица Хаваджи Магомед-Мирзоева в городе Урус-Мартан. mapdata.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 август. Архивйина 2021 шеран 2 октябрехь
  11. ↑ Пономарёва, 1987, с. 101.
  12. ↑ В Грозном открыты памятники-бюсты Героям Советского Союза. rviohistrf.mirtesen.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 август.

Литература

  • Герои Советского Союза — наши земляки // Партархив Чеч.-Инг. обкома КПСС [материал о 50 Героях Советского Союза, жизнь и работа которых связана с ЧИАССР]. — Гр., 6 мая 1985.
  • Зинченко О. В. Равнение на героев. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1984. — С. 21.
  • Индербиев М. Т. Фронтовая память: Документальная повесть: О 50-й Гвардейской артиллерийской Свирской бригаде. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1988. — С. 7. — 150 с.
  • Лебедев П. Л. «Казбек» принимает бой. Художественно-документальная повесть. — Гр.: Книга, 1992. — С. 299.
  • Пономарёва И. З., Севостьянов М. П. Памяти вечной достойны. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1987. — 120 с. — 15 000 экз.

Хьажоргаш

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш