Индербиев, Магомед Темирбин воӀ

1941-чу шеран сентябрехь Миллерово гӀалахь кхоллалуш йара 351-гӀа кхийсархойн дивизи. Индербиев хӀоттийра оцу дивизин 792-чу шайн лаамехь йолчу зӀенан батальонехь волуш коьрта фельдшер^[2].

ТӀеман фельдшер а, комсорг а волуш, кхерамечу хьелашкахь цо майрра шен тӀелоцура дакъошна куьйгалла дар. 1942-чу шеран Ӏай Воронежан фронтехь, чӀогӀа ло дешна некъаш дӀадовланчу хенахь, цо шен лаамехь вовшахтуьйхира ханна йолу госпиталь. Цо бахархошкара вордан транспорт гулйина, гергарчу эвлашкара чевнеш хилларш схьа а кхоьхьуш, царна хьалхара гӀо(оьр.)нохч. латтадора, цул тӀаьхьа уьш аренан а, тылан а госпиталшка дӀахьажабора^[1][2].

1943-чу шеран 19 октябрехь, Битва за Днепр(оьр.)нохч. хенахь, танкашна дуьхьал латачу батальонан комсорг волуш, цо шина ротина куьйгалла шен тӀе а лецна, уьш цхьа а стаг ца волуш гуонахьара арабахана, оцу хенахь цунна шен чӀогӀа чевнаш йинера^[1][2].

Сраженешкахь дакъалецира Къилба фронтехь, Воронежан фронтехь(оьр.)нохч., Йуккъерчу фронтехь, Карелийн фронт, 1-чу Украинин фронташкахь, Курскан тӀом(оьр.)нохч. а. 1944-чу шарахь дакъалецира Свирь хина тӀехь Свирско-Петрозаводскан операци(оьр.)нохч.. ТӀемаш бира Сандомиран плацдармехь, дакъалецира Свирь, Висла, Штеттинско-Ростокан операци(оьр.)нохч., Ныса-Клодзка, Шпрее хиш дехьабовларехь а, Берлинера Тельтов канал дехьабовларехь а. 1-чу Украинин фронтан йукъахь дакъалецира Берлина штурмехь, Дрезден схьайаккхарехь а, Прагин операци(оьр.)нохч. а^[1][2]. 1945-чу шеран майхь Берлинехь СС-н эскарийн тоба хӀаллакйаран куьйгалла дира.

ТӀеман хенахь цо топ йархошна кӀелара, нийсса тӀеман аренна тӀера схьаваьккхира ЦӀен эскаран 90-л сов чӀогӀа чевнаш хилла волу тӀемло а, офицер а, царна оьшуш долу гӀо а латтадина, уьш тылан госпиталшка дӀахьажийра.

1948-чу шарахь демобилизаци йина шен доьзале дӀавахара, и доьзал оцу хенахь нохчий а, гӀалгӀай а махках баьхна Кхазакхстанехь бара. Болх бан волавелира Кхазакхстанан ССР-н Аягоз станцехь цӀерпоштан медицинан вовшахтохаран куьйга кӀелара волу фельдшер волуш, цигахь цо болх бира 1952-чу шо кхаччалц. Шен дуккха а махкахоша санна, пачхьалкхан куьйгалхошка кехаташ йаздора цо вайнахана тӀехь лелош долчу цатешаме хӀуманех лаьцна. Цуьнга кест-кеста хьошалгbaseline богӀура ССРС-н чоьхьарчу гӀуллакхийн халкъан комиссариат(оьр.)нохч. белхалой, цара тӀедожадора кехаташ йаздар сацо деза аьлла^[2].

1952-чу шарахь цо деша волавелира Алма-Атан пачхьалкхан медицинан институт(оьр.)нохч., иза цо тӀехдика чекхйаьккхира 1958-чу шарахь^[1]. Цуьнга аспирантурехь виса аьлла тӀедожжийра, амма Индербиевс реза ца хилар дӀахаийтира. Оцу кеппа цо йухатуьйхира областан могушалла Ӏалашйаран декъехь цуьнга кховдийна хьалхара дика болх а. Низамах арахьара долу хьал санна, иза хьажийра Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н могушалла Ӏалашйаран министерствон куьйга кӀела болх бан^[2].

1958-чу шеран августехь Даймахка цӀавеара иза. Фронте дӀавахале, нохчийн шира Ӏадат а лардеш, шен кертара латта схьа а эцна, цхьана йоӀа шена йеллачу йовлакхах хьарчийна, шеца дӀакхоьхьура цо. Цул тӀаьхьа вуьрхӀитта шо даьлча, и карара латта йуха а оццу метте дӀадоьттира цо. Цу хьокъехь поэта Эдилов Хасмагомеда йазйина «Карара латта» цӀе йолу байт^[3]. 1962-чу шарахь Эдиловс арахийцира оццу цӀарах долу жайна^[2][3][4].

1958-чу шеран августехь Веданан кӀоштан коьрта лор волуш белха хьажийра иза. Оцу даржехь диъ шарахь сов болх бира цо. Дагестанера ханна кхелхина бахархой йухабаханчул тӀаьхьа, кхин а диъ шарахь кӀоштахь медицинан гӀуллакх йухаметтахӀоттош гӀайгӀа бира цо. 1958—1963 шерашкахь иза хаьржира Веданан кӀоштан Советан депутат, ССКП Веданан кӀошткоман а, кӀоштакхочушъяранкомитетан а член.

Индербиев Мухьмадан болх республикин куьйгалло лакхара мах хадорца билгалабаьккхира: 1962-чу шеран августехь иза хӀоттийра Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н могушалла Ӏалашйаран министран заместитель, ткъа 1963-чу шеран мартехь дуьйна 1975-чу шеран апрель кхаччалц Нохч-ГӀалгӀайчоьнан могушалла Ӏалашйаран министр волуш болх бира цо^[1][2].

Министран даржехь цо болх бира махках даьхна халкъаш йухадирзинчул тӀаьхьа, хьалха хиллачу кепара йуха а кхоьллинчу республикин могушалла Ӏалашъяран система вовшахтухуш. Цуьнан куьйгаллица лакхара кхиамаш хилира медицинан масех агӀор. Индербиевс бакъо йаьккхира Нохч-ГӀалгӀайчуьра деша хӀитта мел лааршна махкара коьртачу лакхарчу медицинан дешаран заведенешкахь, царна йукъахь Москохан а, Ленинградан а медицинан институташкахь, йаьккхина йолу меттигаш къастош.

Официалан медицинан векалех халкъан медицине ларамца хьаьжначарех цхьаъ вара иза. Цо гулдина хилра халкъан медицинан эзар сов рецепт а, дарба лелоран хьесапаш а^[2].

«Нохчийн энциклопеди» Ӏилманан центран воккхаха волу Ӏилманан белхало хилла, «Медицина а, могашалла Ӏалашйар а» дакъа лелош хилла^[1][2]. Дукха шерашкахь беркате къахьегарна Къинхьегаман ЦӀен Байракаран орденца(оьр.)нохч. совгӀат дина^[2].

10 шарахь сов Нохчийн Республикин ТӀеман а, къинхьегаман а ветеранийн Советан председатель хилла иза. 2000-чу шерашкахь Нохчийчоьнан кӀошташкахь тӀеман а, тӀеман гӀуллакхан а ветеранийн комитеташ йухаметтахӀотторан болх бира цо^[1][2].

Толаман 60 шо кхачарна лерина 2005 шеран 9 майхь ЦӀен майданехь хиллачу парадан(оьр.)нохч. декъашхо хилла^[2][5].

Кхелхина 2007-чу шеран 17 февралехь шен хьомечу йуьртахь Хьалха-Мартахь^[2][6].

Зуда — Есауленко Матрёна Гавриловна. КӀентий:

• Ӏали — хирург, Москохан 1-чу медицинан институтан чекхйаьккхинарг (армехь гӀуллакх дечу хенахь кхелхина);
• Сергей (Сиражди) — инженер-строитель, Соьлжа-ГӀалин мехкадаьттан институтан чекхйаьккхинарг^[2].
  • КӀентан кӀант Индербиев Мухьмад Ӏалиевич — ДегӀастанан пачхьалкхан университет чекхйаьккхинарг, адвокат.
  • ЙоьӀан йоӀ (йа кӀентан йоӀ) Узуева Мадина Ӏалиевна
  • КӀентан кӀант Индербиев Тимур Сергеевич — И. М. Сеченовн цӀарах йолу Москохан медицинан академи чекхйаьккхинарг, медицинан наукин кандидат^[7][8], ТӀеман ветеранийн Республикин клиникин госпиталан начальник^{[6][8][9][10][11][12]}. Нохчийн Республикин Могушалла Ӏалашйаран министерствон (МЗ ЧР) диагностикин а, дарбалелоран а эндоваскулярни хьесапашкахула волу коьрта штатехь воцу специалист^[8][12]. Соьлжа-ГӀалин Флебологин центран коьрта флеболог^[12].
  • КӀентан кӀант Индербиев Дени Сергеевич — ДегӀастанан пачхьалкхан университет чекхйаьккхинарг, Соьлжа-ГӀалин Заводской кӀоштан дуьненан кхелахо.

• Индербиев М. Т. Здравоохранение и медицинская помощь в Чечено-Ингушской АССР : Автореф. дис. … канд. мед. наук. — Грозный: Грозн. рабочий, 1971. — 24 с.
• Индербиев М. Т. Курорт Серноводск-Кавказский. — Гр.: Чеч.-Инг. кн. изд-во, 1978. — 95 с. — 15 000 экз.
  • . — Гр.: Чеч.-Инг. кн. изд-во, 1981. — 111 с. — 15 000 экз.
• Индербиев М. Т. Очерки истории здравоохранения Чечено-Ингушетии. — Гр.: Чеч.-Инг. кн. изд-во, 1972. — 178 с. — 2000 экз.
• Индербиев М. Т. Санаторий «Армхи». — Гр.: Чеч.-Инг. кн. изд-во, 1964. — 40 с. — 1000 экз.

публицистика

• Индербиев М. Т. Фронтовая память : Докум. повесть : [О 50-й Гвард. артиллер. свирской бригаде]. — Гр.: Чеч.-Инг. кн. изд-во, 1988. — 150 с. — 5000 экз. — ISBN 5-7666-0007-0.