Кхурдой Иранехь
Кхурдой Иранехь (гӀаж. کردهای ایران, кхурд. Kurdên Îranê) — кхурдойн мотт ненан мотт болу кхурдойн къоман иранхой. Кхурдой шен дукхаллица кхоалгӀа къам ду Иранехь[1], гӀажарашна а, азербайджанашна а тӀехьа, уьш бу мехкан бахархойх 15 %, ЦТУн хӀора шарахь бовлачу хаамашца[2][3][4].
Махкахь дӀасабаржар
.jpg)
Иранан Кхурдистан, йа Малхбален Кхурдистан (кхурд. Rojhilatê Kurdistanê) — официалан йоцу цӀе йу Иранан къилбаседа-малхбузен кхурдой бехачу мехкан декъан, цуьнан доза ду Ӏиракъца а, Туркойчоьнца а[5]. Цунна чуйогӀу Кхурдистан, Керманшах, Малхбузен Азербайджан, Илам, ХӀамадан а останаш[6][7][8][9].
Курдоша дукха хьолехь лору, иранан Кхурдистан деа декъахь цхьа дакъа этнографин областах Кхурдистан, цунна чу йогӀу къилба-малхбален Туркойчоьнан дакъа (Къилбаседа Кхурдистан), къилбаседа Шема (Малхбузен Кхурдистан), къилбаседа Ӏиракъ (Къилба Кхурдистан)[5].
2006 шарахь хилла тӀаьххьара бахархой багарбарца, йеа останийн кхурдойн бара 6 738 787 стаг[10]: Малхбузен Азербайджан (2 873 459), Керманшах (1 879 385), Кхурдистан (1 440 156), Илам (545 787). Цул сов, Илам провинцин къилба къошташкахь беха лураш, уьш тарло кхурдойх схьайаьлла этнос хила[11]. Кхурдой бу 21 % бахархой Малхбузен Азербайджан останехь[12].
Кхурдойн барам Иранан бахархой 15−16 % бу[2][3][4]. Хьостийн цхьаьна декъо боху Иранера кхурдой, дукхаха берш бу, бусулбанаш-шиӀийш[13][14][15]
Кхурдой-шиӀийш беха Керманшах а, Илам а останашкахь, кхин Кхурдистан, ХӀамадан, Къилбаседа Хьорасан останийн цхьайолчу кӀошташкахь[16][17]. Иранера исламан революци йолуш коьрта кхурдойн политикин партеш гӀиртира кхурдойн политикин автономех хаттар хӀотто, амма гӀо ца лецира этносан кхурдойн коьрта массаша[18][19][20]. Амма 1990-гӀа шерашкахь кхурдой бехачу регионашкахь, йолайелира национализм кхиар[21].
| № | Останан цӀе | Кхурдойн бахархойн барам | Кхурдойн бахархойн процент | Берриг бахархойн барам |
|---|---|---|---|---|
| 01 | Керманшах | 1 806 001 стаг | 92,5 % | 1 952 434 стаг (2016 шо) |
| 02 | Малхбузен Азербайджан | 1 795 870 стаг | 55 % | 3 265 219 стаг (2016 шо) |
| 03 | Кхурдистан | 1 567 744 стаг | 97,8 % | 1 603 011 стаг (2016 шо) |
| 04 | Илам | 498 935 стаг | 86,0 % | 580 158 стаг (2016 шо) |
| 05 | Лурестан | 440 162 стаг | 25 % | 1 760 649 стаг (2016 шо) |
| 06 | ХӀамадан | 425 816 стаг | 25 % | 1 703 267 стаг (2016 шо) |
| 07 | Къилбаседа Хьорасан | 397 885 стаг | 46,1 % | 863 092 стаг (2016 шо) |
| 08 | Тегеран | 238 817 стаг | 1,8 % | 13 267 637 стаг (2016 шо) |
| 09 | Хьорасан-Резави | 270 249 стаг | 4,2 % | 6 434 501 стаг (2016 шо) |
| 10 | Альборз | 200 717 стаг | 7,4 % | 2 712 400 стаг (2016 шо) |
| 11 | Хьузастан | 47 105 стаг | 1,0 % | 4 710 509 стаг (2016 шо) |
| 12 | Къазвийн | 44 581 стаг | 3,5 % | 1 273 761 стаг (2016 шо) |
| 13 | Гийлан | 22 776 стаг | 0,9 % | 2 530 696 стаг (2016 шо) |
| 14 | Къум | 21 968 стаг | 1,7 % | 1 292 283 стаг (2016 шо) |
| 15 | Меркези | 18 583 стаг | 1,3 % | 1 429 475 стаг (2016 шо) |
| 16 | ХӀормозган | 12 434 стаг | 0,7 % | 1 776 415 стаг (2016 шо) |
| 17 | Систан а, Белуджистан а | 11 100 стаг | 0,4 % | 2 775 014 стаг (2016 шо) |
| 18 | Малхбален Азербайджан | 7 819 стаг | 0,2 % | 3 909 652 стаг (2016 шо) |
| 19 | Семнан | 5 618 стаг | 0,8 % | 702 360 стаг (2016 шо) |
| 20 | Голестан | 5 606 стаг | 0,3 % | 1 868 819 стаг (2016 шо) |
| 21 | Фарс | 4 851 стаг | 0,1 % | 4 851 274 стаг (2016 шо) |
| 22 | Мазендеран | 3 283 стаг | 0,1 % | 3 283 582 стаг (2016 шо) |
| 23 | Ардебиль | 5 081 стаг | 0,4 % | 1 270 420 стаг (2016 шо) |
Кхурдойн сепаратизм Иранехь
Кхурдойн сепаратизмах Иранехь[22], олу цхьа могӀа хьосташкахь «кхурдойн-иранан дов»[23][24][25][26] представляет собой продолжительный конфликт курдской оппозиции с правительством Ирана[22], иза доладелла фактехь Ӏедале Реза-шаха Пехлеви веинчу хенахь 1925 шарахь[25]. Цхьацца кхурдой къоман партешна лаахь а Иранан Кхурдистан Иранах дӀакъостийла маьрша пачхьалкх санна, кхурдойн политикийн ницкъашна йукъахь (масала, аьрру а, феминистийн а) бу Иранан пачхьалкхан хӀоттаман конфедерацин кепан агӀончаш, кхудойн регионашна шуьйра автономи а луш[27].
Билгалдахарш
- ↑ Political Geography of Iranian Nationalities Архиван копи 2018 шеран 18 февралехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ farsnews.com 18 February 2018
- ↑ 1 2 Iran, The World Factbook. Архивировано 3 февралехь 2012 года. Дата обращения: 26 августехь 2013.
- ↑ 1 2 Iran, Library of Congress (2008, май). Архивировано 5 майхь 2015 года. Дата обращения: 26 августехь 2013.
- ↑ 1 2 Iran Peoples. Looklex Encyclopaedia. ТӀекхочу дата: 2013 шеран 27 июль. Архивйина 2016 шеран 3 мартехь
- ↑ 1 2 Kurdish Awakening: Nation Building in a Fragmented Homeland, (2014), by Ofra Bengio, University of Texas Press
- ↑ Federal Research Division, 2004, Iran: A Country Study, Kessinger Publishing, ISBN 1-4191-2670-9, ISBN 978-1-4191-2670-3, p. 121, «The Kurdish area of Iran includes most of West Azerbaijan.»
- ↑ Youssef Courbage, Emmanuel Todd, 2011, A Convergence of Civilizations: The Transformation of Muslim Societies Around the World, p. 74. Columbia University Press, ISBN 0-231-15002-4, ISBN 978-0-231-15002-6. «Kurds are also a majority of the population in the provinces of Kermanshah, West Azerbaijan, and Ilam.»
- ↑ William Eagleton, 1988, An Introduction to Kurdish Rugs and Other Weavings, University of California, Scorpion, 144 pages. ISBN 0-905906-50-0, ISBN 978-0-905906-50-8. «Iranian Kurdistan is relatively narrow where it touches the Soviet border in the north and is hemmed in on the east by the Azerbaijani Turks. Extending south along the border west of Lake Urmia is the tribal territory.»
- ↑ anmeldung. ТӀекхочу дата: 2018 шеран 17 апрель. Кху чуьра архивйина оригиналан 2016 шеран 5 мартехь
- ↑ Iran Provinces. statoids.com. ТӀекхочу дата: 2018 шеран 17 апрель. Архивйина 2016 шеран 22 октябрехь
- ↑ [1] Архивйина февраль 5, 2015 — Wayback Machine
- ↑ General Culture Council of Islamic Republic of Iran for West Azerbaijan province: فهرست نویسی پیش از انتشار کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران * شماره کتابشناسه ملّی:۲۸۹۰۶۹۰ *عنوان و نام پدیدآورنده:طرح بررسی و سنجش شاخص های فرهنگ عمومی کشور(شاخص های غیرثبتی){گزارش}:گزارش های پیشرفت طرح ها وکلان شهرها/به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور؛مدیر طرح و مسئول سیاست گذاری:منصور واعظی؛اجرا:شرکت پژوهشگران خبره پارس *بهاء:۱۰۰۰۰۰ ریال-شابک:۷-۶۸-۶۶۲۷-۶۰۰-۹۷۸ *وضعیت نشر:تهران-موسسه انتشارات کتاب نشر ۱۳۹۱ *وضعیت ظاهری:۲۹۵ ص:جدول(بخش رنگی)،نمودار(بخش رنگی)*یادداشت:عنوان دیگر:طرح و بررسی و سنجش شاخص های فرهنگ عمومی کشور(شاخص های غیرثبتی) سال ۱۳۸۹ *توصیفگر:شاخص های غیرثبتی+شاخص های فرهنگی+گزارش های پیشرفت طرح ها و کلان شهرها *توصیفگر:ایران ۳۸۶۲۸۹ *تهران۱۹۹۰۶۶ /مشهد۲۹۲۳۴۱ /اصفهان ۱۷۰۰۱۷/تبریز۱۸۴۸۱/کرج ۲۷۸۲۵۲/شیراز۲۵۱۷۰۳/اهواز۱۷۶۴۰۳/قم۲۷۰۸۷۷ *شناسنامه افزوده:واعظی،منصور،۱۳۳۳-۷۳۵۰۶۸ *شناسنامه افزوده:شرکت پژوهشگران خبره پارس /شورای فرهنگ عمومی *مرکز پخش:خیابان ولیعصر،زرتشت غربی،خیابان کامبیز،بخش طباطبایی رفیعی،پلاک۱۸،تلفن:۷-۸۸۹۷۸۴۱۵ *لیتوگرافی،چاپ وصحافی:سازمان چاپ و انتشارات اوقاف , (German)Titel: Der Plan um Untersuchungen und Auswertungen der Indikatoren der generellen Kultur des Landes, ISBN 978-600-6627-68-7, Jahr der Veröffentlichung: 2012, Verlag: Ketabe Nashr |language=Persian
- ↑ Unity or Diversity? Turkish Nationalism, Kurds, and the Turkish Mainstream Press. ТӀекхочу дата: 2018 шеран 17 апрель. Архивйина 2019 шеран 31 мартехь
- ↑ Ethnicity unit is not the reason for making an independence country Архиван копи 2018 шеран 8 февралехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ Retrieved 8 February 2018
- ↑ Zare'i: Kurds... Архиван копи 2018 шеран 12 июнехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ Retrieved 8 February 2018
- ↑ http://rangvarehayeyekrang.ir. ТӀекхочу дата: 2018 шеран 17 апрель. Кху чуьра архивйина оригиналан 2017 шеран 17 декабрехь
- ↑ www.kojaro.com. ТӀекхочу дата: 2018 шеран 17 апрель. Архивйина 2017 шеран 29 сентябрехь
- ↑ Romano, David. The Kurdish Nationalist Movement(бил-боцу.). — New York: Cambridge University Press, 2006. — С. 235. — ISBN 0-521-85041-X.
- ↑ McDowall. A Modern History of the Kurds(бил-боцу.). — London: I.B. Tauris, 1996. — С. 270. — ISBN 1-85043-653-3.
- ↑ The Passion and Death of Rahman the Kurd. google.com. ТӀекхочу дата: 2018 шеран 17 апрель. Архивйина 2016 шеран 11 майхь
- ↑ McDowall. A Modern History of the Kurds(бил-боцу.). — London: I.B. Tauris, 1996. — С. 278. — ISBN 1-85043-653-3.
- ↑ 1 2 Habeeb, William Mark; Frankel, Rafael D.; Al-Oraibi, Mina. The Middle East in Turmoil: Conflict, Revolution, and Change(ингалс.). — Santa Barbara: Greenwood Publishing Group, 2012. — P. 46. — ISBN 978-0-313-33914-1.
- ↑ Bhutani, Surendra (1980), «Contemporary Gulf» (https://books.google.com/books?id=kfHCAAAAIAAJ&q=%22kurdish+iranian+conflict%22), Academic Press, с. 32, <https://books.google.com/books?id=kfHCAAAAIAAJ&q=%22kurdish+iranian+conflict%22> Архиван копи 2021 шеран 13 мартехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ.
- ↑ «Near East, North Africa report» (https://books.google.com/books?id=VuG5AAAAIAAJ&q=%22kurdish+iranian+conflict%22), 1994, <https://books.google.com/books?id=VuG5AAAAIAAJ&q=%22kurdish+iranian+conflict%22>.
- ↑ 1 2 Smith, Benjamin, "The Kurds of Iran: Opportunistic and Failed Resistance, 1918‐" (http://government.arts.cornell.edu/assets/psac/sp09/Smith_Kurdish_Separatism_Feb09_PSAC.pdf), «Land and Rebellion: Kurdish Separatism in Comparative Perspective» ([[::«Land and Rebellion: Kurdish Separatism in Comparative Perspective»|]]), Cornell, с. 10, <http://government.arts.cornell.edu/assets/psac/sp09/Smith_Kurdish_Separatism_Feb09_PSAC.pdf> Архиван копи 2012 шеран 15 июнехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ.
- ↑ University of Arkansas. Political Science department. Iran/Kurds (1943-present). Retrieved 9 September 2012. [2] Архиван копи 2016 шеран 25 январехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ
- ↑ Fuad Beritan: Democratic Confederalism, The Suitable Solution For Issues Of Iran. Rojhelat. Rojhelat.info. ТӀекхочу дата: 2017 шеран 29 сентябрь. Архивйина 2017 шеран 29 сентябрехь
