Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Крокус Сити Холл чохь хилла теракт (2024)

Тера́кт в «Кро́кус Си́ти Хо́лле» — «Пикник» рок-тобанан концерте баьхкинчарна герз лелош теракт, иза хилла 2024-чу шеран март беттан 22-чу дийнахь «Крокус Сити Холл» концертан комплексан территори тӀехь (Мякинино метро станцина гергахь ю, территориальни агӀор Красногорск гӀалин юкъайогӀуш ю).

Мел лаххара а 4 террорхочух лаьттачу тобано автоматех герз диттина сарахь 8 сахьт даьлча. концерт йолаялале, цхьацца, Крокус мэри чувоьдучу меттехь, цул тӀаьхьа фойехь а, концертан залехь а. ТӀаьхьо эккхийтар а хилла, цӀе яьлла. ГӀишлонан тховх цӀе яьлла, эзарнаш адамаш чохь долчу хенахь[1][2].

Март беттан 23-чу дийнахь Брянскан кӀоштахь Украиница долчу дозанера 100 километр генахь ведда дӀаваха гӀерташ лаьцна 4 террорхо, зулам ма-дарра динарг[3].

Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира дӀахьедар дина, террорхой шен территори тӀехь къайлабаха гӀертачу Украино «кор» кечдина теракт динчарна дозанал дехьабовла аьлла. Талламан Ӏалашо ю клиент къастор[4]. Оьрсийчоьнан ФСБ директоро Бортников Александра а дӀахьедира, Украинин леррина сервисаш дакъалоцуш яра теракт кечъеш][5][6].

Дуьненаюкъара террорхойн организацин «Исламан пачхьалкх» ОвхӀанан декъо «Вилаят Хорасан» шена тӀелаьцна и тӀелатар[7][8][9][10]. Ӏамеркан КӀайн ЦӀийно а бехке йира «Исламан пачхьалкх» тоба цу тӀелатарна[11].

Оьрсийчоьнан президенто 2024 шеран 24 март дӀакхайкхийра къоман сингаттамийн де[12]. Терроран акт емал йира дуьненайукъаралло, шайна йукъахь Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организаци а йолуш, дукхахйолчу дуьненан пачхьалкхаша а, цара даггара кадам бира.

2025 шеран 22 мартехь Оьрсийчоьнан Талламан комитетан официалан векало Петренко Светланас дӀахьедира, Йуккъера Азера 6 вахархо ма-дарра дакъалоцуш ву теракт вовшахтохарехь[13].

2025 шеран 20 майх Александр Бастрыкина хаам бира, оцу гӀуллакхех зулам даьлла ву 2300 стаг[14].

2025-чу шеран июнь баттахь зорбане даьккхинчу Российн Федерацин Талламан комитето бинчу талламан жамӀашца, теракт а, цуьнан тӀаьхьалонаш а йеш велла 149 стаг, тӀепаза вайна цхьа стаг, 609 вахархочунна лазийна, тайп-тайпанчу барамехь луьра чевнаш йина. Дерриг а цу тӀелатарца хилла зен ду 6 миллиард гергга сом. Терроран тӀелатар дина "Вилаят Хорасан" террорхойн вовшахтохараллин декъашхоша а, церан накъосташа а Украина Ӏедалан омраца[15][16]. Нехан баларан бахьана хилла герз тоьхна чов, цӀе йалар, уган газах садукъдалар[17].

Теракт гӀуллакхан процесс йолалур йу 2025 шеран 4 августехь. Цунна кхел йийр йу 2-гӀа Малхбузен гуонан тӀеман суьдо. Хийшамаш МосгӀалсуьдехь хир бу.

Зуламан хронологи

undefined
  • Герз диттира автомат чура. ТӀелеттачара герз зал чохь диттина ца Ӏара, амма концертан комплексан фойе чуволучу меттехь а диттира[18]. ТӀелеттачаьргахь шиннан белшаш тӀе тосу тӀоьрмигаш дара, хила тарлора, царна чохь оьккху хӀума[19]. «Крокус Сити Холл» ларйеш йара ЧОП «Крокус Профи». Цуьнан хилла белхалочо дийцира, хехошна бакъо йелла пластикин хьокхарчий а, электрошокераш лело[20], написал Telegram-канал Brief.
  • ТӀаьхьа хаам кхечира цӀе йилларх, кӀура баларх, эккхарх комплексехь.
  • Иза хиллачу меттиге схьататтайелира москохан СОБР а, ОМОН а, кхин а цӀейойурш а.
  • Москохан областан губернаторо Андрей Воробьёвс кхоьллира оперативан штаб[21].
  • «Крокус Сити Холле» хьажийра 70 со москохан а, областан а сихха медицинин гӀоьнна бригада.
  • ЦӀеран йелира лакхара тӀегӀанан чолхалла[22]. ЦӀаро йуьхьанца дӀалецира гӀишлонан кхоалгӀа дакъа, цул тӀаьхьа цӀе йаьржира йерриг гӀишло чохь.
  • 21:30 гӀишлонан тхов дакъошкахь чубуьйжира[23].
  • ЦӀе дӀайайа авиаци йалийра[21].
  • Йогучу «Крокус Сити Холл» тӀе 160 тонн гергга хи доьттира беркеманаша[24].
  • 23 мартехь 1:00 долуш «Крокус Сити Холлера» цӀе йайира майданара 13 эз. м².
  • Март беттан 23-чу дийнахь Москохахь а, Красногорскехь а, Одинцовохь а, Химкехь а, Долгопрудни гӀалахь а дарбан хӀусамашка кхачийначу 145 зе хиллачу нехан тептар зорбане даьккхина Москохан мехкан могашаллин министралло[25].
  • Март беттан 24-чу дийнахь орцанхоша дӀасакъаьстина теракт хиллачу меттехь 400 кубометр гергга йоьхна конструкцеш, цул тӀаьхьа гӀишлонан пенах Ӏуьрг даьккхира, онда техника чекхйала, цу чуьра дӀаьвше хӀуманаш дӀайаха[26].
  • Москохан областан губернаторан сацамца теракт хиллачу меттехь лехамаш дӀабахьар йахйина март беттан 26-чу дийнахь 17 сахьт даллалц, ткъа цу хена чохь чекхйаьккхина[27].
  • Теракт хиллачул тӀаьхьа пхоьалгӀачу дийнахь Российн орцан министраллин орцанхоша цӀеран тӀаьхьалонаш йуьззина дӀайаьхна, дӀаьвше меттигаш дӀайахар чекхдаьккхина; 900 кубометр сов йоьхна конструкцеш дӀайаьхна[28].
  • 3 апрелан хьолехь велла 145 стаг, царна йукъахь йалх бер[16]; лазийна 550 сов стаг, царех 10 бер ду. Терактах велла 134 стаг мила ву хиина[29].
  • 2024 шеран 1 июнан хьолехь терактехь зулам даьлла 1,7 эз. стеганна[30].
  • 2024-чу шеран сентябрь беттан 20-чу дийнахь хиира, Магомаев Муслиман цӀарахчу оьздангаллин а, музыкин а тӀаьхьенан фондо «Крокус сити холлехь» терактехь зе хиллачарна гӀоьналлин ахчанаш гулдаран а, дӀасадекъаран а программа чекхъяьккхина хилар; ахчанаш дӀадало лерина дара 23 сентябрехь дуьйна[31].

Шеконехь берш

undefined

2024-чу шарахь март беттан 23-чу дийнахь ФСБ-н белхахоша а, «Ахмат-Росси» полкан тӀемалоша а лаьцна Брянскан кӀоштахь теракт йина аьлла шеко йолу Таджикистанера 4 стаг. Уьш карийна Украиница долчу дозанна бӀе километр генахь, цигахь хӀусамда тӀеоьцучу агӀоно леррина кечйинчу коридорехула дехьабовла дагахь хилла уьш. Операци йоьдуш яьккхинчу видео тӀехь лецначех цхьаммо Шамсидин Фаридунис (1998-чу шарахь вина) мукӀарло дина, шена дош делла хилла концертан зале баьхкина нах байарна 500 эзар рубль лур ду аьлла: 250 эзар рубль банкан карта тӀе дехьадаьккхина хилла зулам схьаэцале хьалха, тӀаьхьа дитина дакъа. Вовшахтохархоша зӀе латтайора исполнительшца Telegram-ехула[32]. Шамсидина дийцарехь, кураторша зӀене бевлла цуьнца а, цуьнан накъосташца а 2024-чу шеран февраль баттахь, герз а делла, теракт ян меттиг билгалъяьккхина.

Лаьцначо Мирзоев Далерджона хеттарш деш тӀетоьхна, теракт хилале цхьа бутт хьалха ша а, кхиболу зуламхой а Дмитровское шоссе олучу общежити чохь дӀатарбелла хилла аьлла. Цара эцна хилла кӀайн «Рено» машен, цу чохь зулам динчу метте кхаьчна уьш[32].

Оьрсийчоьнан Федерацин Талламан комитетан куьйгалхочо бинчу хаамца, Renault машенахь 19 сахьт 54 минот яьлча, концертан зала тӀе а вахана, ладогӀархой схьакхачаре хьоьжуш Ӏан волавелла 4 зуламхо. сахьт 58 минот яьлча террорхоша герзаш диттина чувоьдучу нахана, цул тӀаьхьа концертан зала чу а лилхина, цигахь мел волчунна герзаш диттина, стаг-зуда хиларе а, хене а ца хьоьжуш. Шайца деана бензин пластикан шишанаш чу а доьттина, зална цӀе а тесна, 20 сахьт 11 минот яьлча гӀишлонна чуьра арабевлла террорхой. Цу кепара, ерриг а теракт лаьттира 17 минотехь, ткъа террорхой 13 минотехь концертан залехь бара[33].

Шайн герз — лентаца цхьаьна латтош шалха магазинаш долу Калашниковн автоматаш — дӀа а тесна, бедарш хийцина, шеконашца лецна нах оццу кӀайн Renault машенахь дӀабаха гӀоьртина, иза сихонца бохург санна къастийна тергонан камераша Potok системехула. Оперативан белхахоша сацам бина террорхой гӀалахь а, нах лелачу автомагистраль тӀехь а ца лаца, ларамаза нахана зенаш хила тарло дела. Машен М-3 Украина шоссеца Брянскан кӀошта агӀор 140 км/с чехкаллица йоьдуш хилар гучудаьлча, леррина сервисаша Украинин дозанна гергарчу хьесапехь 100 км генахь дӀалачкъийра[34]. Террорхой дийна бига аьлла омра хиларе терра, ницкъхоша герзаш диттина чкъургашна тӀе. Цул тӀаьхьа хиллачу дов бахьана долуш цхьана накъосто герз диттина, важа шиъ хьуьнхахь лечкъина. Уьш лецна, тӀаьхьабевллачех цхьаъ — Сайдакрам Рачабализода — дитта тӀе хьалавелира, тепловизорца гучувелира[35].

undefined

Терактехь ма-дарра дакъалаьцна 4 стаг воцург, лаьцна 7 накъост а. ТӀеман министралло хаам бира, Брянскан кӀоштахь шеконашца лецна нах лецарехь къаьсташ хиллачу Оьрсийчоьнан Федерацин пачхьалкхан доза дӀакъовлучу тобанан эскархошна пачхьалкхан а, ведомствон а совгӀаташ делира аьлла[36][37].

2024-чу шеран март-беттан 24-чу дийнахь Москох Басманан кхело лаьцна 2 баттана теракт йина шеко йолу 4 стаг: Мирзоев Далерджон, Рачабализода Сайдакрам, Фаридуни Шамсидин, Фаизов Мухьаммадсобир[38][39]. Концерте баьхкина нах бойуш видео яьккхина Файзовс, иштта зулам динчу меттигера накъостий веддачу машенан руль тӀехь а хилла. Оццу хенахь цара леррина тоьхна ялх шо долчу кӀантана Крокус-Сити-Холлан машенийн дӀахӀоттаман меттигехь[40].

2024-чу шарахь март-беттан 24-чу дийнахь Москох Басманан кхело лаьцна кхин а кхо стаг: Исломов Диловар а, Исломов Исраил а, Исломов Аминчон а. Царна бехке диллина вовшахтоьхначу тобанан декъашхой санна, стаг вийна теракт яр[41][42]. 2024-чу шеран март-беттан 26-чу дийнахь кхело 2 баттана лаьцна Крокус-Сити-Холлехь хиллачу терактан гӀуллакхехь бехкевеш волу ялхалгӀа Касимов Алишер. Талламо дийцарехь, ГӀиргӀизойчуьра схьаваьллачу Оьрсийчоьнан вахархочо Касимовс петар аренде елла хилла 4 террорхочунна[43].

2024-чу шеран март беттан 28-чу дийнахь Росфинмониторинго экстремистийн а, террорхойн а тептаре тӀетоьхна тӀелатар дина Мирзоев а, Рачабализода а, Фаридуни а, Фаизов а[44].

Март-беттан 29-чу дийнахь Басманан кхело лаьцна терактан гӀуллакхехь иссалгӀа бехкевеш волу Лутфуллой Назримад; талламчаш шеко йолуш бу цо террорхошна ахча латтош хиларх[45][46][47].

2024 шеран 1 апрелехь Басманан кхело лаьцна терактан гӀуллакхехь бехкевеш волу итт стаг Якубджони Юсуфзода[48].Талламчаша дийцарехь, Юсуфзода ахча дехьадаьккхина хилла тӀелеттачех цхьанна Крокус мэрин цӀийнехь бохам хилале а, хиллачул тӀаьхьа а[49]. 2024 шеран июнехь хиира, шо хьалха Юсуфзода низамехь доцуш Сочехь миграцин Ӏалашонашца дӀаязйина хилар.[50].

2024 шеран 4 апрелехь Москох а, Екатеринбургехь а, Омскехь а ФСБ-н белхахоша лаьцна кхин а кхоъ терактехь дакъалаьцна бохуш волу стаг[51].

2024-чу шарахь апрель беттан 5-чу дийнахь Басманан кхело лаьцна терактан гӀуллакхехь 11-гӀа бехкевеш верг. Шарипзода Мухьаммад лаьцна латтош ву 2024-чу шеран май-беттан 22-гӀа де тӀекхаччалц[52].

2024-чу шеран апрель беттан 7-чу дийнахь хиира, ледарлонан гӀуллакхехь бехкебеш берш цӀеяйаран кхерамазаллех жоп луш волу стаг а, Крокус мэрин цӀеяйархойн тобанан куьйгалхо а хилар. Царна профилактикан гӀуллакх делира, йозанца чӀагӀдаран кепехь, гӀалара ара ца бовла[53].

2024-чу шеран апрель беттан 26-чу дийнахь лаьцна бехктакхаман гӀуллакхехь 12-гӀа бехкевеш верг — Таджикистанан вахархо Курбонов Джумохон[54], 2003-чу шарахь Пархар гӀалахь вина[55].

2024 шеран 27 апрелехь Москох Басманан кхело лаьцна Курбонов Джумохон[56].

2024 шеран 16 майхь Москох Басманан кхело дахдира Мирзоев Далерджон а [57], Мухаммадсобиру Файзову[58], Файзов Мухьаммадсобир а, Рачабализода Сайдакрам а, Фаридун Шамсидин а лацаран хан 22 август кхаччалц[59].

2024 шеран 16 майхь Москох Басманан кхело а лацар дахдира 22 август кхаччалц терактехь дакъалаьцна аьлла хетачу 4 стагана: Лутфуллой Назримадна, Юсуфзода Якубджонна, Шарипзода Мухьаммадна, Курбонов Джумахонна[60].

2024-чу шарахь май-беттан 17-чу дийнахь Москохарчу Басманан кхело май беттан 22-чу дийне кхаччалц яхйина Исломов Аминчон а, Диловар а, Исроил а, ткъа иштта Касимов Алишер а лацар. Талламо дийцарехь, цара гӀо дина террорхошна тӀелатар кечдеш[61].

Москох Басманан кхелан 2024-чу шеран июнь беттан 1-чу дийнахь бинчу картан индексца, терактан гӀуллакхехь бехкевеш ву 20 стаг, царех 18 лаьцна, кхин а шиъ йозанца чӀагӀо йина хилла гӀалара ара ца вала[62].

2024 шеран августехь Москох Басманан кхело дӀаяхйира теракт ярца доьзна бехкевеш болу 12 стаг лацаран хан: Мирзоев Далерджон, Файзов Мухьаммадсобир, Рачабализода Сайдакрам, Фаридун Шамсиддин[63], Назримаду Лутфуллои, Якубджону Юсуфзоде[64], Алишеру Касимову и Аминчону, Диловару Исроилу Исломовым[65].

2024 шеран 23 августехь хиира, Мухьаммад Зоир Шарипзода цхьана декъехь бехк тӀеэцна хилар, терактехь гӀо дарна[66].

2025 шеран январь-баттахь Бастрыкин Александра хаам бира, Талламан комитето 27 бехкевеш верг терактан гӀуллакхехь бехкевеш санна схьавалийна аьлла[67].

2025-чу шеран февраль-беттан 19-чу дийнахь хиира, Москох Басманан кӀоштан кхело 2025-чу шеран март-беттан 24-чу дийне кхаччалц лацар дахдина хилар «Крокус» мэрин концертан залехь теракт йина 4 стаг — Мухьаммадсобир Файзов а, Шалерчавлиродасидин а, Мухьаммадсобир Разовдасидин а, Фаридуни[68].

2025-чу шарахь март-беттан 7-чу дийнахь Ӏамеркехь лаьцна «Исламан пачхьалкх» террорхойн организацин декъашхо волу Джафар цӀе йолу террорхо Мохьаммад ШарифуллахӀ. Ӏамеркан юстицин министралло дӀахьедира, цо тӀедиллина Крокус-Сити-Холлехь тӀелатар динчу тӀемалошна [69].

Талламан гӀуллакх

Трагеди хиллачу меттигера 4 комплект тӀеман патарман а, 500 сов патарман а, 28 магазинан а, ткъа иштта тӀелеттачара лелийна ши Калашниковн автомат а схьаяьккхина Оьрсийчоьнан Талламан комитето[70].

Масех бутт бара зуламхой цу тӀелатарна кечамаш беш болу. Март беттан 7-чу дийнахь Фаридуни концертан зале хилира таллам бан, цигахь иза йийсаре лаьцна Crocus компанехь болх бечу суртдиллархочо. Цул совнаха, концертийн комплексана гонаха лелаш, цхьацца хӀума лоьхуш лелаш шеко йолчу божарийн тоба шайн тидамехь хилла аьлла, дийцира масех бӀаьргашца гинчу стага. Центран белхахочо дагалоьцу, Фаридуни шен тӀехула духарца фойехь хилла хилар, шен куртка гардеробе дӀайала аьлла, ткъа иза вара, дерриг а мичахь ду аьлла, оьрсийн маттахь хаьттинарг[35].

Таджикистанан президенто Эмомали Рахмона шен Ӏуналлехь латтийра талламан акцеш шеконашца лецначийн гергарчаьрца, цаьрга хеттарш дира республикан кхерамазаллин ницкъийн белхахоша[71]. Душанбена 50 чакхарма генахь лаьттачу Шамсиддин Фаридунин цӀа мухӀар тоьхна.

2024 шеран 26 мартехь ФСБ куьйгалхочо Бортников Александра дӀахьедира, Украинин леррина сервисаша гӀо дина теракт ян, Гергарчу Малхбалехь тӀемалой Ӏамош[72].

РИА Новости агенталло бинчу хаамца, "Крокусехь" теракт йина зуламхой гулбина бу ДАӀИШ-ан ОвхӀанерчу флигело, "Вилаят Хорасан" террорхойн вовшахтохаралло кхоьллинчу Telegram-каналехула. И Телеграм канал дӀаяьккхина[73].

Март беттан 28-чу дийнахь ТАСС-о хаам бира, теракт йина нах наркотикан я психотропан хӀуманаш мелла хилла аьлла[74]. «ТӀеман кислота» олучу хӀуманан лараш карийна шеконашца лецначийн цӀийца — синкхетам хийцалуш, кхераман синхаам а, ша-шех ларваларан инстинкт а дӀайоккхуш йолу психоактивни хӀума[75].

Талламан комитето дӀакхайкхийра Украинера теракт йинчу нахана дикка ахча а, криптовалюта а дӀаялар тӀечӀагӀдар[76].

2024 шеран 29 мартехь Таджикистанан талламан урхалло хаам бира, теракт динчаьрца зӀенаш хиларна шеко йолуш 9 стаг лаьцна аьлла[77].

Теракт дарна бехкебечара хеттарш деш мукӀарло дира, шаьш Киеве ял эца дӀадоьлхуш хиларх[78].

Апрель беттан 1-чу дийнахь ФСБ-н йукъараллин зӀенийн центро хаам бира Каспийскехь адам дукха гуллучу меттехь теракт кечйеш волу кхечу пачхьалкхийн виъ вахархо Дагестанехь лаьцна хиларх. Цара Ӏамийна меттиг, йина IED, эцна автомат[79]. Агенталло дийцарехь, лецнарш дакъалоцуш хилла Крокус-Ситихолехь теракт ярна ахча латторехь а, цунна рицкъ латторехь а[80]. Низамхоша иштта лецна Туркойчохь Таджикистанан а, ГӀиргӀазойчоьнан а махкахой, теракт кечйина аьлла шеко йолуш[81].

Апрель беттан 2-чу дийнахь терактехь зе хиллачара Оьрсийчоьнан Федерацин Талламан комитете дӀахьедар дина «Крокус Сити Холл» долахошка бехктакхаман гӀуллакх долор доьхуш. Церан векало, адвокато Трунов Игора дехар дира талламхошка, цӀеяйаран а, кӀур дӀабаккхаран а системийн болх бан йиш хилар толлуш, эвакуаци вовшахтохар, иштта цхьа могӀа эвакуацин арадовларан некъаш хӀунда дӀакъевлина къасто[82].

2024-чу шеранапрель беттан 9-чу дийнахь Росфинмониторинго экстремистийн а, террористийн а тептаре тӀетоьхна Диловар а, Исраил а, Исломов Аминчон а, Касимов Алишер а, Лутфуллой Назримад а, Юсуфзода Якубджони а, Шарипзода Мухьаммад а[83].

Апрель беттан 24-чу дийнахь кхерамазаллин хаттаршна тӀехьожучу лакхарчу даржийн векалийн дуьненаюкъара цхьаьнакхетарехь Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира дӀахьедира, таллам дӀахьош бу зуламан ерриг детальш къастош, «цуьнан декъашхой, клиенташ, спонсорш, вовшахтохархой» билгалбохуш[84].

Апрель беттан 25-чу дийнахь Росфинмониторинган куьйгалхочо Чиханчин Юрийс хаам бира, цхьа могӀа пачхьалкхийн бахархой дакъалоцуш хилла теракт вовшахтохарехь, иза криптовалютах пайда а оьцуш ахча луш хилла аьлла[85].

Май беттан 31-чу дийнахь Талламан комитето кхерамазаллин лехамашца догӀуш доцу гӀуллакхаш дарх лаьцна бехктакхаман гӀуллакх схьадиллина, иза цхьаьнатоьхна теракт ярца доьзна бехктакхаман гӀуллакхца[86].

2024-чу шеран август баттахь Крокусехь динчу терактан гӀуллакхехь керла пхи бехкевеш верг гучувелира. Москох Басманан кхело 1 декабрь кхаччалц лацар дахдина Гадоев Шахромджон Насимовична а, Исмаилов Зубайдулло Авайдуллоевична а, Солиев Мустаким Абдуманноновична а, Солиев Умеджон Абдуманноновична а, Хамидо Хусейн Абдурасулович8]. Керлачу бехкебечех цхьаъ Солиев Умеджон хӀинцале а Оьрсийчохь лоьхуш вара[87]. Цу гӀуллакхехь керла бехкебечара герз делира тӀелеттачарна[88].

2024-чу шеран октябрь баттахь талламо къастийна, цу гӀуллакхехь бехкевеш верг 4 стаг дихкинчу «Вилаят Хорасан» террорхойн тобанан тӀемалой хилар. Гадоев Шахромджонна а, Исмоилов Зубайдуллона а, Солиев Мустакимна а, Солиев Умеджонна а дуьхьал бехктакхаман гӀуллакхаш долийна террорхойн тобанан гӀуллакхехь дакъалацарна а, низамехь доцуш герз а, патармаш а лелорна а, низамехь доцуш лелха хӀума ярна а вовшахтоьхначу тобано[89].

2024 шеран 20 ноябрехь ТАСС агенталло бинчу хаамца, Аминчонна а, Диловар Исломовна а, церан дена Ислом Исроилна а, Касимов Алишерна а дуьхьал дина бехк йуха а хийцира терроран жигараллана гӀо дарх лаьцна артикле, цуьнан жамӀехь теракт йира[90].

2024-чу шеран декабрь беттан 4-чу дийнахь ГӀалгӀайчохь лаьцна террорхойн накъостий хилла бохуш волу 4 стаг. Бехкзуламан гӀуллакхаш долийна БатӀал-Хьаьжин динан йукъараллин декъашхошна дуьхьал. Талламчаша дийцарехь, цара «баккхий гӀо-накъосталла дина» Крокусна тӀелатар динчарна[91].

2025-чу шеран январь беттан 2-чу дийнахь Истамалерчу бехктакхаман кхело бехктакхаман гӀуллакх арахийцира теракт йинчу нахаца зӀенаш хиларна бехкебечарна дуьхьал; царна 7,5 шарера 15 шаре кхаччалц набахтехь йаккха хан тоха тарло. Докехь вара Истамалехь вехаш масех стаг, хьалха Сайдакрам Рачабализодаца а, Шамсидин Фаридуница а зӀенехь хилла, и шиъ ма-дарра терактехь дакъалаьцна вара[92].

Февараль беттан 5-чу дийнахь чекхбевлла Крокус-Сити-Холлехь хиллачу терактан хьокъехь хьалхара таллам. Бутт хан йелира йерриг материалаш гулйан а, 20 бехкевеш верг лаца а, тешашка хеттарш дан а[93]. 2025 шеран 11 февралехь «Крокус интернэшнл», «Крокус Сити Холл» концертан залан долахо, къобалйира терактан гӀуллакхехь зе хилла хилар[94].

2025 шеран 22 мартехь Россин Федерацин Талламан комитетан официалан векало Петренко Светланас хаам бира таллам чекхбаьлла аьллара[95].

2025 шеран 23 июнехь Талламан Комитето чекхбаьккхина терактан таллам. Талламо чӀагӀдо, теракт йина Украинин Ӏедало заказ йина, Российн политикин хьал талхо[15]. Российн Талламан комитетан официалан векало хаам бира, Крокус Сити Холлан концертан залехь теракт йарна бехкебечу нахах цхьаберш Дагестанехь Каспийскехь самукъадаккхаран комплекс эккхийта дагахь бара аьлла[96].

2025-чу шеран июнь бутт чекхболуш ТАСС агенталло, гӀуллакхан материалашна тӀе а тевжаш, хаам бира, бехкевечарех цхьаъ бен воцу Шамсидин Фаридуни шен бехкана буьззинчу барамехь къера а хилла, ша лелийначунна дохко а ваьлла аьлла[97].

2025-чу шеран июнь бутт чекхболуш зорбане даьккхинчу Российн Федерацин Талламан комитето бинчу талламийн тӀаьххьарчу жамӀашца, теракт йеш велла 149 стаг, цуьнан тӀаьхьалонаш бахьана долуш цхьа стаг тӀепаза вайна, 609 вахархо тайп-тайпана лазийна. 2300 сов стаг ву цу гӀуллакхехь зе хилларг[14][98]. Дерриг а цу тӀелатарца хилла зе ду 6 миллиард гергга сом. Терроран тӀелатар дина "Вилаят Хорасан" терроран кхолламан декъашхоша а, церан накъосташа а Украинин Ӏедалан омраца[15][16]. Тоьпаш тоьхна чевнаш а йина, углеродан оксидах дӀовш а даьлла, белла терактехь хилларш[17].

2025-чу шеран июнь беттан 30-чу дийнахь Российн Инарла прокуратуро 2-чу Малхбузен кӀоштан тӀеман кхеле дӀахьажийна 427 томах лаьттачу терактан гӀуллакхехь бехкевечу 19 стагана дуьхьал долийна бехктакхаман гӀуллакх[99]. Бехктакхаман гӀуллакхехь зе хилла аьлла къобалвинчу 2,3 эзар стагах 150 сов стаг хир вац 2-чу Малхбузен кӀоштан тӀеман кхелехь дӀахьочу процессехь дакъалоцуш. Терактах лаьцна гӀуллакх луьстур ду кхаа суьдхочух лаьттачу коллегино. ГӀуллакхан материалаш 470 сов томах лаьтташ йу, шайна юкъахь хьалхара таллам бечу хенахь гулдина материалан тоьшаллаш а, ткъа иштта бехкевечуьнца доьзна 200 сов тайп-тайпанчу экспертизийн жамӀаш а долуш[100].

2025-чу шеран июль беттан 21-чу дийнахь хиира, 2025-чу шеран авгут беттан 4-чу дийнахь дӀайолалуш йу терактах лаьцна кхел, иза луьстур йу 2-чу Малхбузен кӀоштан тӀеман кхело. ЛадегӀарш хир ду Москох гӀалин кхелехь[95].

Июль беттан 21-чу дийнахь Новосибирскерчу 2-чу Малхбалерчу кӀоштан тӀеман кхело 14 шо хан туьйхира Таджикистанан вахархочунна Ахмадалиев Баходуржонна. Талламо билгал ма-даккхара, цо эцна билеташ массо а тӀелатарехь дакъалаьцначарна Крокусехь интермашанехула. Ахмадалиев а ву Новосибирскехь теракт кечйеш хиллачарна йукъахь – цо эцна, латтийна цӀахь йина оьккхуьйтург, ткъа иштта иза дӀакхачийна гӀалин Железнодорожни кӀошта, цигахь бомба эккхийта дагахь хилла тӀелеттачара[101].

Талламаш бечу хенахь терактехь зе хиллачара хаам бира, террорхоша вовшашца Ӏаьрбийн маттахь зӀе латтош хилла, иштта мобилан телефонехула къамел дина хилла евзаш йоцчу зудчуьнца аьлла. Зулам хиллачех цхьаммо билгалдаьккхира, тӀемалоша нахана букъах герзаш диттина хилар а, шаьш белла моттаргӀанаш лелочарна, цӀе тесначу зал чуьра ара а бевлла, дӀабаха аьтто баьлла хилар а[102].

Билгалдахарш

  1. ↑ В «Крокус Сити Холл» произошла стрельба, РБК (2024, 22 март). Дата обращения: 22 мартехь 2024.
  2. ↑ Онлайн: в подмосковном «Крокус Сити Холле» стрельба и пожар, есть раненые, Коммерсантъ (2024, 22 март). Дата обращения: 22 мартехь 2024.
  3. ↑ Участников теракта в "Крокусе" задержали недалеко от границы с Украиной, РИА Новости (23.03.2024). Дата обращения: 23 мартехь 2024.
  4. ↑ РБК, 23 марта 2024. Путин заявил, что с украинской стороны готовили «окно» для террористов
  5. ↑ РБК, 26 марта 2024. Бортников обвинил спецслужбы Украины в содействии теракту в «Крокусе»
  6. ↑ РБК, 27 марта 2024. Песков заявил, что официальных версий теракта в «Крокусе» еще не называли
  7. ↑ Schmitt, Eric. What We Know About ISIS-K, the Group That Claimed Responsibility for the Moscow Attack, The New York Times (2024, 22 март). Архивировано 23 мартехь 2024 года. Дата обращения: 23 мартехь 2024.
  8. ↑ ISIS claims responsibility for attack in busy Moscow-area concert venue that left at least 40 dead, CNN (2024, 22 март). Архивировано 22 мартехь 2024 года. Дата обращения: 22 мартехь 2024.
  9. ↑ Moscow concert hall attack latest: ISIS claims responsibility for shooting that killed more than 60 people (инг.). The Independent. ТӀекхочу дата: 2024 шеран 23 март. Архивйина 2024 шеран 23 мартехь
  10. ↑ Ведомости, 25 марта 2024. Что такое запрещенный в России «Вилаят Хорасан»
  11. ↑ Интерфакс, 24 марта 2024. Вице-президент США возложила ответственность за теракт в Crocus City Hall на ИГ
  12. ↑ Путин назвал кровавым и варварским теракт в «Крокус Сити Холле», РБК (23.03.2024). Дата обращения: 23 мартехь 2024.
  13. ↑ Организаторами теракта в "Крокусе" были шестеро граждан Средней Азии, РИА Новости (2025, 22 март). Дата обращения: 22 мартехь 2025.
  14. ↑ 1 2 Свыше двух тысяч человек проходят потерпевшими по делу о "Крокусе", РИА Новости (2025, 20 май). Дата обращения: 20 майхь 2025.
  15. ↑ 1 2 3 СК завершил расследование теракта в «Крокусе» и назвал Украину заказчиком, РБК (2025, 23 июнь). Дата обращения: 24 июнехь 2025.
  16. ↑ 1 2 3 Число погибших детей при теракте в «Крокусе» выросло до шести, РБК (2024, 3 апрель). Дата обращения: 22 июлехь 2025.
  17. ↑ 1 2 Инженер-строитель пробил стену для спасения людей в «Крокусе», РБК (2024, 30 март). Дата обращения: 22 июлехь 2025.
  18. ↑ Крокус. Mash (2025 шеран 22 июль).
  19. ↑ Теракт с десятками погибших в «Крокус Сити Холле». Главное, РБК. Дата обращения: 22 июлехь 2025.
  20. ↑ Один из зрителей «Крокус Сити Холла» обезвредил террориста, Lenta.RU (23.03.2024). Дата обращения: 22 июлехь 2025.
  21. ↑ 1 2 Что известно о происшествии в "Крокус сити холле". Главное, TACC. Дата обращения: 22 июлехь 2025.
  22. ↑ Пожару в "Крокус сити холле" присвоен повышенный ранг сложности, TACC. Дата обращения: 22 июлехь 2025.
  23. ↑ В оперслужбах сообщили о втором взрыве в Crocus City Hall, Interfax.ru (2024, 22 март). Дата обращения: 22 мартехь 2024.
  24. ↑ Вертолеты сбросили около 160 тонн воды на горящий "Крокус сити холл", РИА Новости (22.07.2025). Дата обращения: 23 мартехь 2024.
  25. ↑ Минздрав Подмосковья опубликовал список из 145 госпитализированных после теракта, TACC (22.07.2025). Дата обращения: 22 июлехь 2025.
  26. ↑ Интерфакс, 24 марта 2024. Спасатели сделали проем в стене Crocus для прохода тяжелой техники
  27. ↑ Поисковую операцию на месте теракта в «Крокусе» продлили на день, РБК (2024, 25 март). Дата обращения: 22 июлехь 2025.
  28. ↑ Спасатели завершили разбор завалов в "Крокус сити холле", TACC (2025, 22 июль). Дата обращения: 22 июлехь 2025.
  29. ↑ Бастрыкин потребовал поименно установить заказчиков теракта в «Крокусе», РБК (2025, 22 июль). Дата обращения: 22 июлехь 2025.
  30. ↑ Суд признал более 1,7 тыс. человек потерпевшими по делу о теракте в «Крокусе». Известия (2024 шеран 1 июнь). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 22 июль.
  31. ↑ Выплаты пострадавшим в "Крокусе" начнутся с 23 сентября, TACC (2024, 20 сентябрь). Дата обращения: 22 июлехь 2025.
  32. ↑ 1 2 Опубликовано видео допроса террориста из "Крокуса", РИА Новости (23.03.2024). Дата обращения: 23 мартехь 2024.
  33. ↑ ТАСС, 25 марта 2014. Бастрыкин заявил о восстановлении хронологии теракта в «Крокус сити холле»
  34. ↑ РИА Новости: Террористы из "Крокуса" ехали по трассе со скоростью более 140 км/ч - Российская газета, Российская газета (2024, 26 март). Дата обращения: 27 мартехь 2024.
  35. ↑ 1 2 Арестованным Басманным судом террористам грозит пожизненное лишение свободы - Российская газета, Российская газета (2024, 25 март). Дата обращения: 27 мартехь 2024.
  36. ↑ Участникам задержания устроивших теракт в "Крокусе" вручили награды, РИА Новости (25.03.2024). Дата обращения: 25 мартехь 2024.
  37. ↑ В МВД рассказали, как выследили машину террористов, напавших на «Крокус», Росбалт. Дата обращения: 28 мартехь 2024.
  38. ↑ Суд арестовал четырех фигурантов дела о теракте в «Крокус Сити Холле», РБК (24.03.2024). Дата обращения: 25 мартехь 2024.
  39. ↑ Суд назвал имена фигурантов дела о теракте в «Крокус Сити Холле», РБК. Дата обращения: 25 мартехь 2024.
  40. ↑ Жирнов, Степан. «Не едем на турнир?» Мальчик, сбитый террористами, пришёл в сознание, AiF. Дата обращения: 25 мартехь 2024.
  41. ↑ Суд арестовал пятого обвиняемого по делу о теракте в "Крокус сити холле", TACC (2024, 25 март). Дата обращения: 25 мартехь 2024.
  42. ↑ Суд арестовал седьмого фигуранта дела о теракте в "Крокусе", РИА Новости (2024, 25 март). Дата обращения: 25 мартехь 2024.
  43. ↑ Екатерина КОСОБОКОВА |. Суд арестовал восьмого фигуранта по делу о теракте в «Крокусе» Алишера Касимова. kp.ru -. ТӀекхочу дата: 2024 шеран 26 март.
  44. ↑ Росфинмониторинг внес напавших на «Крокус» в реестр террористов. rbc.ru (2024 шеран 28 март). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 28 март.
  45. ↑ В суде раскрыли имя девятого фигуранта дела о теракте в "Крокусе" - Российская газета, Российская газета (2024, 29 март). Дата обращения: 29 мартехь 2024.
  46. ↑ В Москве арестовали девятого фигуранта дела о теракте в «Крокусе», РБК (2024, 29 март). Дата обращения: 29 мартехь 2024.
  47. ↑ Суд арестовал девятого фигуранта дела о теракте в "Крокусе", РИА Новости (29.03.2024). Дата обращения: 29 мартехь 2024.
  48. ↑ Суд арестовал десятого фигуранта дела о теракте в "Крокусе", РИА Новости (01.04.2024). Дата обращения: 1 апрелехь 2024.
  49. ↑ СК раскрыл имя и роль еще одного фигуранта дела о теракте в «Крокусе», РБК (2024, 1 апрель). Дата обращения: 1 апрелехь 2024.
  50. ↑ Mash: фигуранта дела о теракте в «Крокусе» поставили на учет незаконно. News.ru (2024 шеран 11 июнь). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 11 июнь.
  51. ↑ ФСБ сообщила о задержании еще троих фигурантов дела о теракте в «Крокусе», Ведомости (2024, 4 апрель). Дата обращения: 4 апрелехь 2024.
  52. ↑ Басманный суд арестовал еще одного фигуранта дела о теракте в «Крокусе», Известия (2024, 5 апрель). Дата обращения: 5 апрелехь 2024.
  53. ↑ ТАСС узнал о фигурантах дела о халатности после теракта в «Крокусе», РБК. Дата обращения: 8 апрелехь 2024.
  54. ↑ Силовики задержали еще одного фигуранта дела о теракте в «Крокусе», РБК (2024, 26 апрель). Дата обращения: 26 апрелехь 2024.
  55. ↑ В РФ задержали еще одного фигуранта дела о теракте в «Крокус Сити Холле», AiF (2024, 26 апрель). Дата обращения: 26 апрелехь 2024.
  56. ↑ Басманный суд арестовал 12-го фигуранта дела о теракте в «Крокусе», Известия (2024, 27 апрель). Дата обращения: 27 апрелехь 2024.
  57. ↑ Суд продлил арест предполагаемому исполнителю теракта в "Крокусе" Мирзоеву. ria.ru (2024 шеран 16 май). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 16 май.
  58. ↑ Суд продлил арест одному из исполнителей теракта в «Крокусе». РБК (2024 шеран 16 май). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 16 май.
  59. ↑ Суд продлил арест всем исполнителям теракта в «Крокус Сити Холле». RT (2024 шеран 16 май). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 16 май.
  60. ↑ Суд продлил арест четверым пособникам напавших на "Крокус" террористов. ТАСС (2024 шеран 16 май). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 16 май.
  61. ↑ https://www.rbc.ru/rbcfreenews/664733029a79479f7e2e0666. РБК (2024 шеран 17 май). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 17 май.
  62. ↑ По делу о теракте в «Крокусе» арестовано 18 человек. Известия (2024 шеран 1 июнь). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 2 июнь.
  63. ↑ Суд продлил арест четырем обвиняемым в теракте в «Крокусе», РБК (2024, 16 август). Дата обращения: 20 августехь 2024.
  64. ↑ Суд продлил арест еще четырем обвиняемым в теракте в «Крокусе», РБК (2024, 19 август). Дата обращения: 20 августехь 2024.
  65. ↑ До 22 ноября продлили арест 4 фигурантов по делу о теракте в «Крокусе», AiF (2024, 20 август). Дата обращения: 20 августехь 2024.
  66. ↑ Еще один фигурант дела о теракте в «Крокусе» частично признал вину, РБК (2024, 23 август). Дата обращения: 23 августехь 2024.
  67. ↑ Виктория Шварц. Бастрыкин заявил, что по делу о теракте в "Крокус Сити Холле" обвиняются 27 фигурантов, Профиль (2025, 14 январь). Дата обращения: 15 январехь 2025.
  68. ↑ Исполнителям теракта в «Крокусе» продлили арест до 24 марта, AiF (19.02.2025). Дата обращения: 19 февралехь 2025.
  69. ↑ В США арестовали террориста, инструктировавшего напавших на «Крокус», РБК. Дата обращения: 7 мартехь 2025.
  70. ↑ В СК рассказали об изъятом оружии с места теракта в "Крокус сити холле", TACC. Дата обращения: 24 мартехь 2024.
  71. ↑ Мария МАМАЕВА |. В Душанбе ведут следственные мероприятия с родными террористов из «Крокуса». kp.ru -. ТӀекхочу дата: 2024 шеран 26 март.
  72. ↑ Сергей Чиков |. Бортников: Украина готовила боевиков на Ближнем Востоке. kp.ru - (2024 шеран 26 март). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 26 март.
  73. ↑ РБК, 27 марта 2024. Участника телеграм-группы с террористами из «Крокуса» вышлют из России
  74. ↑ ТАСС сообщил, что атаковавшие «Крокус» террористы были под наркотиками, РБК (2024, 28 март). Дата обращения: 28 мартехь 2024.
  75. ↑ В крови террористов из "Крокуса" обнаружили психотропные наркотические вещества - Российская газета, Российская газета (2024, 28 март). Дата обращения: 2 апрелехь 2024.
  76. ↑ СК получил доказательства связи террористов из "Крокуса" с Украиной, РИА Новости (2024, 28 март). Дата обращения: 28 мартехь 2024.
  77. ↑ Источник: под Душанбе задержали девять человек по делу об атаке на "Крокус", РИА Новости (20240329T1257). Дата обращения: 29 мартехь 2024.
  78. ↑ Обвиняемые в теракте в "Крокусе" заявили, что ехали в Киев за наградой, РИА Новости (29.03.2024). Дата обращения: 29 мартехь 2024.
  79. ↑ Задержанные в Дагестане террористы снабжали деньгами и оружием атаковавших "Крокус", TACC (2024, 1 апрель). Дата обращения: 1 апрелехь 2024.
  80. ↑ ФСБ заявила о причастности задержанных в Дагестане боевиков к теракту в «Крокусе», Известия (2024, 1 апрель). Дата обращения: 1 апрелехь 2024.
  81. ↑ В Турции задержали жителей Таджикистана по подозрению в подготовке теракта, РИА Новости (01.04.2024). Дата обращения: 1 апрелехь 2024.
  82. ↑ Пострадавшие в "Крокусе" просят СК возбудить дело в отношении владельцев комплекса, TACC (2024, 2 апрель). Дата обращения: 2 апрелехь 2024.
  83. ↑ Семерых фигурантов дела о теракте в «Крокусе» внесли в реестр террористов, РБК. Дата обращения: 9 апрелехь 2024.
  84. ↑ Путин: Спецслужбы продолжают выявлять заказчиков и спонсоров теракта в "Крокусе" - Российская газета, Российская газета (2024, 24 апрель). Дата обращения: 24 апрелехь 2024.
  85. ↑ Росфинмониторинг раскрыл, как финансировался теракт в "Крокусе" - Российская газета, Российская газета (2024, 25 апрель). Дата обращения: 25 апрелехь 2024.
  86. ↑ СК возбудил дело об оказании небезопасных услуг в связи с нападением на "Крокус". ТАСС (2024 шеран 31 май). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 31 май.
  87. ↑ Стало известно о пяти новых фигурантах дела о теракте в "Крокусе", РИА Новости (2024, 29 август). Дата обращения: 29 августехь 2024.
  88. ↑ Стали известны подробности о новом фигуранте по делу о теракте в "Крокусе", РИА Новости (2024, 29 август). Дата обращения: 29 августехь 2024.
  89. ↑ Четыре фигуранта дела о теракте в «Крокусе» состояли в «Вилаят Хорасан», РБК. Дата обращения: 3 октябрехь 2024.
  90. ↑ Четырем фигурантам дела о теракте в «Крокусе» переквалифицировали обвинение, AiF (2024, 20 ноябрь). Дата обращения: 20 ноябрехь 2024.
  91. ↑ В Ингушетии задержали предполагаемых пособников напавших на "Крокус" террористов, TACC (2024, 4 декабрь). Дата обращения: 5 декабрехь 2024.
  92. ↑ Anadolu: подельникам террористов из "Крокуса" грозит 15 лет тюрьмы в Турции, TACC (2025, 2 январь). Дата обращения: 2 январехь 2025.
  93. ↑ Предварительное следствие по делу о теракте в «Крокус Сити Холле» завершилось. vm.ru (2025 шеран 5 февраль). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 5 февраль.
  94. ↑ Владелец «Крокус Сити Холла» признан потерпевшим по делу о теракте. aif.ru (2025 шеран 11 февраль). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 11 февраль.
  95. ↑ 1 2 СК завершил расследования в отношении 19 фигурантов дела о "Крокусе", РИА Новости (2025, 22 март). Дата обращения: 22 мартехь 2025.
  96. ↑ Обвиняемые в теракте в "Крокусе" планировали еще один в Каспийске, TACC (2025, 23 июнь). Дата обращения: 22 июлехь 2025.
  97. ↑ ТАСС узнал о раскаявшемся исполнителе теракта в «Крокусе», РБК (2025, 30 июнь). Дата обращения: 22 июлехь 2025.
  98. ↑ Экспертиза признала вменяемыми исполнителей теракта в «Крокус Сити Холле», РБК. Дата обращения: 14 апрелехь 2025.
  99. ↑ Генпрокуратура направила в суд дело о теракте в "Крокусе", TACC (2025, 1 июль). Дата обращения: 1 июлехь 2025.
  100. ↑ По делу о теракте в "Крокусе" в судебном процессе примет участие не более 150 потерпевших, TACC (2025, 21 июль). Дата обращения: 21 июлехь 2025.
  101. ↑ Пособнику террористов из «Крокуса» в Новосибирске дали 14 лет колонии, Атас.Инфо (2025, 22 июль). Дата обращения: 22 июлехь 2025.
  102. ↑ При теракте в «Крокусе» боевики говорили на арабском по телефону, Известия (2025, 29 сентябрь). Дата обращения: 11 декабрехь 2025.

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш