Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Классикин музыка

Класси́кин музыка (музыкин классика; схьадаьлла лат. classicus — «вастан») — вастан музыкин кхоллам, дуьненан музыкин оьздангаллин дешин фонд[1].

Классикин музыкин кхоллам цхьаьнайгӀу кӀорге, чулацам, кеп дика йолуш идейн ладамалла. Классикин музыкин йу ала мегар ду хьалха бина кхолламаш а, хӀинцалера сочиненеш а[2]. Къамелехь кхетам «классикийн музыка» дукха хьолехь лелайо «академин музыкин» йа «симфонин музыкин» синоним санна.

Историн маьӀна

Историн кхетам «классикин музыка» (йа «музыкин классика»[3]) боьзна бу классицизман муьрца, цуьнан тӀаьхьара, серладаккхаран мурца[4]. Йуьхьанцалера дешах схьадовлуш (лат. classicus — вастан), классицизман муьрера драматургаш кеп ийцира антикаллин авторийн сочиненеш, уьш йуьзира антикаллин драма йаран хьесапашца, церан формулировка йелира «Поэтикехь» Аристотела, тӀедуьллура лелайар кхоъ цхьалла: хан, меттиг, гӀуллакх. Музыкехь и хьесапаш кхочуш дан лура дара оперехь, наггахь литературех йихкинчу хьостийн кхечу жанрашкахь, — ораторехь йа кантатехь: шуьйра даьржина, цу йукъахь К. В. Глюкан реформаторийн операш (дуьххьарниг, аьтту хилларг кхочуш бан берриг бехкамаш классицизман), дукхаха йолу «венин классикин» сочиненеш, дара либретто, иза доьзна дара антикаллин сюжеташкахь[4].

Литературех (цунна йукъахь драматурги) а, сут дилларан говзаллех а къаьсташ, Шира Желтойчоьнан музыкин ламасташ XVIII бӀешарахь йайина ала мегар дара (шира йердийн музыка литургин малхбален йердийн эшарш лекхар ца лаьрчхьана). Амма гӀирсийн музыке шена чохь карийна алсама классицизман хьесапаш: баланс хилар тӀедиллар, логикин маьӀнин кхетам, нийса хилар, композици чекхйаьккхина хилар, къаьсташ жанрийн доза тохар[4]. Оцу тӀедилларца дихкина ду тӀаьхь-тӀаьхьа полифони арататтар, иза лелаш йара кхин а хьалхара бароккон муьрехь[5]. Ӏаткъам бора оперо: гомофонан йоза, аьзнаш декъна коьртачун а, тӀехьара олучун а[5][6].

Гомофонан йоза кхиаран, шен рогӀехь, гӀодора керла музыкин кеп хӀотторо, — тӀаьхьара классицизман векалш кхоьллира шен кепаш: XVIII бӀешеран шолгӀачу декъехь хӀиттира коьрта жанраш гӀирсийн музыкин, солон, ансамблан, оркестран, цу йукъахь керла кепаш сонатин, гӀирсийн концерт, симфони[7][8][6]. Унификацица а, музыкин кепаш классицизман муьрехь минимум тӀе йалорца а чагӀделира тоникин цхьааллин хьесап, уггаре хьалха декхарийлах доцу; йукъайелира йевзаш йоцу хьалхара музыкин категори теманаш[5].

Кхин XVIII бӀешеран йуккъехь оркестрашка бен воцуш нислора музыкант (иза гуттаренна ца нислора); композиторийн кхолларалла хуьлура дуьххьала дӀа дозуш оркестран хӀоттамах — дукха хьолехь мерзан гӀирсех, наггахь кӀеззиг хӀуп олучу гӀирсех. Гуттаренна оркестраш кхолларо, XVIII бӀешеран шолгӀачу декъехь церан унификаци йар гӀодира симфонин жанраш хӀиттош а, гӀирсийн концерт хӀоттош а, уьш кхиар дӀахьора оптималан оркестран хӀоттам лохуш, хоржуш а, тобеш а гӀирсаш[9].

Хьажа иштта

Билгалдахарш

  1. ↑ [slovar.cc/muz/term/2479400.html Классика] // Словарь музыкальных терминов
  2. ↑ Классика музыкальная Архиван копи 2019 шеран 20 декабрехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ // Музыкальная энциклопедия
  3. ↑ Хохлов Ю. Н. Классика музыкальная // Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша. — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор, 1974. — Т. 2.
  4. ↑ 1 2 3 Келдыш Ю. В. Классицизм // Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша. — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор, 1974. — Т. 2.
  5. ↑ 1 2 3 Холопов Ю. Н. Гомофония // Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша. — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор, 1973. — Т. 1.
  6. ↑ 1 2 Штейнпресс Б. С. Симфония // Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша. — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор, 1981. — Т. 5.
  7. ↑ Валькова В. Б. Соната // Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша. — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор, 1981. — Т. 5.
  8. ↑ Раабен Л. Н. Концерт (произведение) // Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша. — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор, 1974. — Т. 2.
  9. ↑ Цитатийн гӀалат: <ref> тег нийса йац; кху ork тIетовжаран йоза йаздина дац

Литература

Хьажоргаш

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш