Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Иванов-Вано, Иван Петрович

РУВИКИ чохь изза фамили йолчу кхечу адамех лаьцна йаззамаш бу Иванов.

Ива́н Петро́вич Ивано́в-Вано́ (бакъ фамили — Ивано́в[1]; 1900 шеран 8 февралехь, Москох — 1987 шеран 25 мартехь, Москох) — советийн режиссёр, мультипликацин кинон исбаьхьалча а, сценарист а. Советийн мультипликаци кхоьллинчех цхьаъ, хьехархо[2]. ССРС халкъан артист (1985), РСФСР Пачхьалкхан вежарийн ВасильевгӀеран совгӀат лауреат (1970).

Биографи

Вина 1900 шеран 27 январехь (8 февралехь) Москохахь ахархойн доьзалехь, уьш баьхкира деха сом даккха Калугин губернера, охьахевшира Манежан майданахь, оцу хенахь цига хевшинарш миска нах бара. Иван Петрович вара жимаха верг дийна дисинчу деа берех. Оцу хенахь йелира цунна куньйа дас-нанас Вано аьлла[1][3].

Цуьнан да болх беш вара мачаш тойеш, дукха хан йалале цуо битира доьзал. Нана Елизавета Митрофановна йоза хууш йацара, чухуладухарштегархо болх беш йара — йуьттура, тойора чухула йуху бедарш совдегарийн доьзалшкахь, кӀант шена тӀехьа хӀоттийна лелавора. ТӀаьххьара кӀант кхио схьаийцира йоккхаха йолчу йишас Евдокис а, цуьнан майрачо а, исбаьхьалчо Спасский Константина, цуо боккха Ӏаткъам бира цунна. Ишколе вахале дуьйна Ивановн марзйелира тайнагийн театр, театранна декорацеш йохкура цуо[1][3].

Килсан-приходан ишколан ши класс чекхйаьккина, 14 долуш деша вахара Москохан сурт дилларан, суьрташ даран, архитектурин доьшийле (1918 шарахь дуьйна — ШолгӀа пачхьалкхан маьрша исбаьхьаллин пхолгӀа, 1920 шарахь дуьйна — ВХУТЕМАС), цигахь хьоьхура невцо. Йуьхьанца Ӏемира В. А. Фаворский волчохь, цул тӀаьхьа дехьавелира И. И. Машковн курсе. 1923 шарахь доьшийла чекхйаьккхира[4], кхин а шо даьлча болх бан волавери исбаьхьалча-мультипликатор, цул тӀаьхьа Пачхьалкхан кинематографин ишколехь режиссёр вара. ВХУТЕМАСехь цхьанакурсехь болчерца дакъалецира дуьххьарлера советийн мультфильмаш йохуш. Съемкаш йохура йеккъа энтузиазмехь, шеш йинчу чархийн гӀоьнца. И мультфильмаш кьаьстара башха авангардера хатӀца, церан бух бара конструктивизман ишколехь[1][5].

Цуьнца цхьаьна Ивановс суьрташ дехкира жайнин а, спортан журналан мужалтанна, кечйора театран костюмийн эскизаш. 1927 шарахь дӀакхийтира «Межрабпомфильм» студин коллективах, цигахь говза волавелира мультипликаци лело, 1930 шарашкахь коьрте хӀоьттира студийн мультцехан[6]. Исбаьхьалча волуш кхуллуш дакъа лецира уггаре йевзаш йолу цхьаьна хьалхара советийн фильмийн суртдиллина мультипликацин техникехь «Каток» (1927). Исбаьхьачица Лазурский Вадимца кечйина мультипликацин заставка гӀарайаьллачу кинокомедин «Самукъане кегий нах»[5][7].

1936 шарахь «Союзмультфильмехь»[6] ву, цигахь кхаа баттана курсашка вахара квалификаци лакха йаккха, иза сихха студин коьрта режиссёр хилира. Цул сов, диафильмаш йохкура. 1939 шарахь дӀаваьккхина тӀехьависина аьлла. ЦӀа воьдуш трамвай тӀаьхь дуьхьала кхийтира режиссёр, ЙПКИ профессор Кулешов Лев, цуо мультипликацин фильман дакъа кечдар кховдийра институтан исбаьхьалчийн факультетан. Оццу шарахь гулйира хьалхара курс, иза лаьттара веа стегах[8][9]. Дукха хан йалале Иванов-Вано меттахӀоттийра студехь.

1941 шарахь тӀом болуш «Союзмультфильмца» дӀавахийтира Алма-Ата, цигахь дӀадаьхьира режиссёрийн а, хьехархойн а гӀуллакх. 1943 шарахь йухавирзира Москоха. 1944 шарахь керла студенташ гулбан волавелира ЙПОьИн кафедре[7]. 1952 шарахь Иванов-Ванон профессоран цӀе йелира[4]. Берриш ахбӀешерахь цуо Ӏамийра дуккха а мультипликатораш, царна йукъахь Мильчин Лев, Мигунов Евгений, Сазонов Анатолий, Петров Александр[1], Соколова Марина, Спешнева Алина, Ярбусова Франческа, Алимов Сергей, Соколов Станислав, Тюрин Аркадий[10], кхин а Динов Тодор.

Режиссёр волуш ССРС рекорд хӀоттийна йуьззинаметражан мультфильмаш хӀиттош. Дукхаха долу цуьнан белхаш даьхна дара оьрсийн халкъан йа литературин туьйранийн мукъамашца. Дуьххьара цуьнан йуьззинаметражан фильм «Конёк-горбунок» (1947) иза хьалхатеттинера кхоалгӀа тӀегӀанера Сталинан совгӀате, амма комиссин декъахошна хаза ца хийтира[3]. Мультфильман лакхара мах хадийра Дисней Уолта, цуо дӀасайахьийтира иза шен студешка Ӏаморан пособи санна[11]. Шена режиссёрна хаза ца хетара диснейн тайпана мультипликаци, «Мойдодыр» (1939) тӀера волавелла, гӀертара хӀуъа дина а гена вала цунах классикин йа халкъан хотӀан агӀора[7].

1960 шарахь иза дехьавелира тайнигийн киностудин цхьаьнакхетаралле, цигахь цуо хӀоттийра цхьа могӀа фильмаш тайп-тайпана техника а, хотӀаш а (лубок, иконопись, фрескийн сурт диллар, дымковн ловзориг, бой, оьрсийн авангард, стереоскопи) лелош. Оццу хенахь цӀеххьана хийцира ламаста мультипликаци тайнигашца эксперименте а.

СовгӀаташ а, сийлахь цӀераш а

Литература

  • Абрамова Н. Иван Иванов-Вано // Мастера советской мультипликации. Сборник статей / Сост. Д.Н. Бабиченко. — М.: Искусство, 1972. — С. 79—104. — 191 с.
  • Абрамова Н., Иванова Г., Кривуля Н. и др. Иван Петрович Иванов-Вано. 110 лет со дня рождения. — М.: ВГИК, 2009. — 140 с. — ISBN 978-5-87149-116-4.
  • Кино. Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — 640 с. — 100 000 экз.
  • Энциклопедия отечественной мультипликации / Сост. С. В. Капков. — М.: Алгоритм, 2006. — 816 с. — 3000 экз. — ISBN 5-9265-0319-4.

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 Острова. Иван Иванов-Вано. Телеканал «Культура» (2015). ТӀекхочу дата: 2016 шеран 9 декабрь. Архивйина 2016 шеран 5 декабрехь
  2. ↑ Большая советская энциклопедия. Главный редактор А. М. Прохоров, 3-е изд. Т. 10. Ива — Италики. 1972. 592 стр., илл.; 44 л. илл. и карт. 1 карта-вкл.
  3. ↑ 1 2 3 Эдуард Назаров. Сюжет №3: Галина Ивановна Иванова-Вано, интервью, ч 3. Киноархив net-film (1997).
  4. ↑ 1 2 Кино. Энциклопедический словарь Юткевича, 1987, с. 148.
  5. ↑ 1 2 Эдуард Назаров. Сюжет №4: Галина Ивановна Иванова-Вано, интервью, ч 4. Киноархив net-film (1997).
  6. ↑ 1 2 Энциклопедия отечественной мультипликации, 2006, с. 283.
  7. ↑ 1 2 3 Иванов-Вано И. П. Кадр за кадром. — М.: Искусство, 1980. — С. 72, 102, 113—123. — 240 с.
  8. ↑ Эдуард Назаров. Сюжет №1: Галина Ивановна Иванова-Вано, интервью. Киноархив net-film (1997).
  9. ↑ Художественный факультет. Официальный сайт ВГИКа. ТӀекхочу дата: 2017 шеран 15 август. Архивйина 2017 шеран 15 августехь
  10. ↑ Архивированная копия. ТӀекхочу дата: 2014 шеран 10 февраль. Кху чуьра архивйина оригиналан 2007 шеран 28 августехь Архивированная копия. ТӀекхочу дата: 2014 шеран 10 февраль. Кху чуьра архивйина оригиналан 2007 шеран 28 августехь
  11. ↑ Rollberg Peter. Historical Dictionary of Russian and Soviet Cinema(ингалс.) // George Washington University. — 2016. — P. 328. — 978-1-4422-6842-5. Архивйина 2016  шеран  29 декабрехь.
  12. ↑ Указ Президиума Верховного Совета РСФСР от 12 сентября 1957 года «О присвоении почётного звания Заслуженного деятеля искусств РСФСР творческим работникам кинематографии». ТӀекхочу дата: 2019 шеран 3 май. Архивйина 2019 шеран 3 майхь
  13. ↑ Указ Президиума Верховного Совета РСФСР от 29 сентября 1969 года «О присвоении почётных званий РСФСР работникам кинематографии». ТӀекхочу дата: 2018 шеран 30 январь. Архивйина 2019 шеран 27 мартехь
  14. ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР от 4 октября 1985 года № 790 «О присвоении почётного звания «Народный артист СССР» тов. Иванову И. П.» ТӀекхочу дата: 2018 шеран 28 октябрь. Архивйина 2018 шеран 29 октябрехь
  15. ↑ Постановление Совета Министров РСФСР от 24 декабря 1970 года № 713 «О присуждении Государственных премий РСФСР в области литературы, искусства и архитектуры 1970 года». ТӀекхочу дата: 2019 шеран 3 май. Архивйина 2019 шеран 3 майхь
  16. ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР от 8 февраля 1980 года № 128 «О награждении тов. Иванова (Вано) И. П. орденом Ленина». ТӀекхочу дата: 2018 шеран 28 октябрь. Архивйина 2018 шеран 28 октябрехь
  17. ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР «О награждении орденами и медалями работников кинематографии» // Известия : газета. — 1944. — 15 апрелехь (№ 90 (8392)). — С. 2. Архивйина 2022  шеран  29 ноябрехь.
  18. ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР «О награждении орденами и медалями работников кинематографии СССР» // Известия : газета. — 1948. — 16 сентябрехь (№ 220 (9750)). — С. 2. Архивйина 2022  шеран  29 ноябрехь.

Хьажоргаш

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш