Зубайраев, Супьян Лечиевич

Вина 1933 шеран 12 майхь Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н Лаха-Невре йуьртахь. Нохчий махкахбаьхначу хенахь церан доьзал Алма-Атахь Ӏаш бара. Школехь доьшуш волчу хенахь гимнастике лела волавелла, амма 1952 шарахь цомгаш хиларна иза йита дийзира.

1953 шарахь тренер волу Василий Воронкина Алма-Атахь самбон хьалхара секци схьайиллира. Супьян оцу секце вахара. Цхьа шо даьлча Супьян Кхазакхийн ССР-н чемпион хилира, иза Кхазакхстанан гулйина тобанан йукъатуьйхира. Оцу хенахь, самбон къийсамашкахь доцуш, цуо паргӀата а, классикин а кепар латарех республикин чемпионаташкахь толамаш бахара, йезачу атлетикех а ловзаш вара^[1].

1954 шарахь Кхазакхстанехь физкультуран институте деша вахара. ТӀедогӀучу шарахь Москохарчу физкультуран институте (ГЦОЛИФК) дехьавелира. Цигахь цуьнан тренер вара Евгений Чумаков. 1958 шарахь Москохан пачхьалкхан хьун университетан самбон секцехь тренер болх бан волавелира^[1].

1959 шарахь доьзал Даймахка цӀа бирзира. Зубайраевс Нохч-ГӀалгӀайн хьехархойн институтан физкхиоран кафедрехь хьехархочун болх бан волавелира, цуьнца цхьаьна «Буревестник» студентийн йукъараллехь паргӀата кепар латаран тренер а вара. Амма ша жигара спортхо волуш, цуьнан тренер а, йуьззина тренировкаш йан хьелаш а дацара. Цундела иза йуха а Москохан хьунтехникин институте йухавирзира, шен тренировкаш карлайаха^[2].

1961 шарахь ГЦОЛИФК-н аспирант хилира, тӀаьхьа — доцент, кандидатийн диссертаци чекхйаьккхира^[2].

1955 шарахь ССРС чемпионатехь дакъа а лаьцна, 9-гӀа меттиг йаьккхира. 1956 шарахь ССРС спортан говзанча хилира. 1958 а, 1960 а шерашкахь ССРС чемпионатийн детин совгӀатхо хилира, ткъа 1959 шарахь — борзанан. 1962 шарахь Кишинёвхь мехкан чемпионатан финалехь А. Пухашвилин тӀехь лазош долучу лацарца толам баьккхира, тӀаккха нохчийчух дуьххьара ССРС чемпион хилира^[1].

1970 шо кхаччалц къийсамашкахь дакъа лоцуш вара. Шен тӀаьххьара къийсамашкахь, 37 шо долуш, «Буревестник» йукъараллин хьалхейаккхарехь толам баьккхира, финалехь оцу хенахь лелаш волу ССРС чемпион Владимир Покатаев эшийна^[1].

1968—1971 шерашкахь Москохан пачхьалкхан сервисан университетан кафедран куьйгалхо вара^[1].

1971—1974 шерашкахь ОвхӀанехь Кабулин политехникин институтан физкхиоран кафедран куьйгалхо болх бира. ОвхӀанан паччахьо Захир-шаха цунна шиъ орден йелира^[1].

1977—1980 шерашкахь Кубан паргӀата кепар латаран гулйина тобанан тренер вара^[1].

Цуьнан дешархошна (кхиориг) йукъахь бара — Багаев Дэги, Иван Тищенков, Юрий Ермошкин, Виктор Пикуль, Мухаммед Умаров, Виталий Бирюков кхинболу спортхой а. Цуьнан ваш Султан самбох а, паргӀата кепар латарх а спортан говзанча вара^[1].

• 1958 шеран ССРС самбон чемпионат — 2 !;
• 1959 шеран ССРС самбон чемпионат — 3 !;
• 1960 шеран ССРС самбон чемпионат — 2 !;
• 1962 шеран ССРС самбон чемпионат — 1 !;

• СССР-н спортан говзанча.(1956)^[3].

Мытищи гӀалахь дӀахьош йу йерригроссийн кегийрхойн самбон «Мытищинские зори» цӀе йолу турнир ССРС чемпион Зубайраев Супьянан совгӀаташна.

Документан фильм йаьккхина «Слово о Супьяне Зубайраеве» (2015)^[4].