Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Багаев, Дэги Ӏимранан воӀ

Бага́ев Дэ́ги Ӏимра́нан воӀ (оьрс. Дэги Имранович Багаев; 1942 шеран 27 май, Хьорсана, Нохч-ГӀалгӀайн Автономин Советийн Социалистийн Республика — 2015 шеран 25 май, Астрахань) — советан а, россин а, паргӀата кепара латаран тренер а, ССРС-н а, Россин а, Сийлахь тренер а, ССРС-н спортан говзанча а[1].

Биографи

Вина 1942 шеран хӀутоссург беттан 27-чу дийнахь Нохч-ГӀалгӀайн АССРн Шуьйтан кӀоштан Хьорсанахь. Цуьнан да хьехархо вара. 1944-чу шарахь иза а, цуьнан доьзал а махках баьккхира Кхазакхстане. 15 шо кхаьчча паргӀата кепара лата Ӏама волавелира иза. Цуьнан хьалхара тренер вара Пётр Матущак. 1958 шарахь иза Соьлжа-ГӀала ваха дӀавахара. Кхузахь цуьнан тренер вара Зубайраев Супьян Лечин воӀ[1].

Спортан гӀуллакх

ПаргӀат кепара латаран нохчийн ишкола кхоьллинчех цхьаъ. Кегирхойн йуккъехь хилла йолу РСФСРн чемпионатан совгӀатхо хилира. 1960 шарахь иза хилира ЦС ДСО «Урожай» чемпион. Цу шарахь иза хилира ССРСн спортан говзанча. Цо чекхйаьккхира Лакхара тренерийн ишкол Москохахь йолу Физически оьздангаллин институтехь. 1962 шарахь иза хилира ССРСн гулйина тобан декъашхо.

1963 шарахь дуьйна иза эскарехь вара. Цигахь а шен тренировкаш цо ца йитира. 1964 шарахь цо толам баьккхира РСФСРн зонан чемпионатехь[1].

Тренеран болх

1965 шарахь Воронежехь цо кечйина латархойн тобано вузашна йуккъехь йолу ССРСн чемпионатехь 2-гӀа меттиг йаьккхира. Оцу шарахь Соьлжа-ГӀалахь цхьанакхийтира Багаевс кечйина Алма-Атан йуьртабахаманинститутан латарохойн тоба а, Нохч-ГӀалгӀайн АССРн вовшахтоьхна тобанца. Багаевн дешархоша толам баьккхира 10:0. ТӀаккха республикин куьйгалхоша Багаев кхайкхира Соьлжа-ГӀалахь тренеран болх бан.

Кеста цуьнан балхо хьалхара кхиамаш хилийтира. 1967—1968 шерашкахь Российн чемпионаташкахь хьалхара совгӀатхой хилира Джамалдинов Ӏалиханах а, Абдуллаев СаӀидах а. 1969 шарахь Дудуев Баутдис а, Абдуллаев СаӀида а толам баьккхира кегирхойн йукъара РСФСРн чемпионатехь. Багаевн тиллира «РСФСРн Сийлахь тренер» цӀе.

1970 шарахь Салман Хасимиков кегирхойн йукъахь Европин чемпион хилира. 1973 шарахь Алма-Атахь кегийрхошна йукъахь йолу ССРСн чемпионатехь кхоъ дашо а, цхьаъ дато мидал(оьр.)нохч. йаьккхира Орцуев Хьасана а, Хасимиков Салмана а, Джамалдинов Ӏалихана а, Ахмедов В. Цу шарахь шиъ дашо мидал кегийрхошна йукъахь хилла йолу дуьненан чемпионатехь (АЦШ) йаьккхира Хасимиковс а, Орцуевс а.

1976 шарахь Бисултанов Асланбека толам баьккхира Одессехь хилла йолу ССРСн чемпионатехь а, Истмалахь хилла Европин чемпионатехь а. 1977 шарахь Лозаннехь (Швейцари) Асланбек хилира дуьненан чемпион. И кхиамаш бахьнехь Багаевн цӀе тиллира «ССРСн Сийлахь тренер». ССРСн халкъан Спартакиадехь 1979 шарахь Багаевс кхиийна латархоша йаьккхира 8 мидал а, царех 4 — дашониг а. Орцуев Хьасана а, Хасимиков Салмана а йаьккхира шишша дашо мидал, Бисултанов Асланбека даьккхира детин а, борзан а мидалш йаьккхира Бадалов Руслана. Европин чемпион хилира Магомадов Тарам.

Къилбаседа Кавказан тӀеман гуонан коьрта тренер болх бира Багаевс 10 шарахь. Оцу хенахь цо кхиийра дуккха а ССРСн ТӀеман Ницкъийн чемпионаш. КъКТӀГ команда йара ца хийцалуш ТӀеман Ницкъийн чемпион.

Цо кхиийра 150 сов ССРСн а, Российн а спортан говзанчаш, царех 20 сов халкъашна йуккъера спортан говзанча ву, царех 5 Сийлахь спортан говзанча. Цуьнан санна тренеран балхахь кхиамаш болуш ССРСхь, Российхь кхи цхьа а тренер вац. Цхьаболу цуьнан кхиархой шаьш хилира ССРСн а, Российн а Сийлахь тренераш. Уьш бу Джамалдинов Ӏалихан а, Ильясов Олхазар а, Ахмедов Бахьу а, Умаров Жаа а, кхибераш а. Джамалдинов Ӏалихана кхоьллира шен латаран ишкол Хаси-Эвлахь. Цо кхиийра ши ваша Сайтиев, Бувайсар а (кхузза олимпийн чемпион), Адам а (олимпийн чемпион)[2].

Иза вара Москохан дешаран Департаментан «Арена» клубан коьрта тренер. Цо гӀо до Нохчичура декъаза берашан.

Багаев Деги кхелхина 2015-чу шарахь хӀутоссург беттан 25-чу дийнахь Астраханехь[3].

СовгӀаташ

  • Къинхьегаман ЦӀен Байракхан орден;
  • ССРС-н Сийлахь тренер[4];
  • FILA мидал гӀарадевлла гӀуллакхашна (2012);
  • «НР парламентаризм кхиорна» орден (2013);
  • Россин Сийлахь тренер[5].

Иэс

  • Соьлжа-ГӀалара цхьаьна урамна «Динамо» стадионна уллера Багаев Дэгин цӀе тиллина;
  • 2015 шеран хьаьттан беттан 2-чу дийнахь Багаевн цӀе тиллира ГӀалгӀайчура Обарг-Йуртара урамна[6];
undefined
  • Соьлжа-ГӀаларчу Багаев Дегин цӀарах йолчу республикански спортшкола[7];
  • Соьлжа-ГӀалахь дӀахьо Багаев Дэгин иэсан йерригроссийн турнир[8].

Литература

  • Аслаханов С-А. М., Хизриев Х. Х. Физическая культура и спорт Чечни: истоки и современность. — Москва: «Перо», 2015. — С. 102—103. — 240 с. — ISBN 978-500086-997-0.
  • Гешаев М. Б. Знаменитые чеченцы. — М.: Мусаиздат, 2006. — Т. 3. — С. 220—251. — 608 с. — 2000 экз.

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 3 Мовлади Абдулаев. Великий тренер чемпионов Дэги Багаев. web.archive.org. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 1 июнь.
  2. ↑ Тренер чемпионов. www.vesti095.ru (2015 шеран 30 январь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 1 июнь.
  3. ↑ Мовлади Абдулаев. Умер Дэги Багаев. web.archive.org. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 1 июнь.
  4. ↑ Великий тренер чемпионов Дэги Багаев Подробнее: Великий тренер чемпионов Дэги Багаев | WSPORT-SHATOY. www.chechnyatoday.com (2010 шеран 27 май). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 1 июнь.
  5. ↑ Деги Багаев – забыть невозможно. www.vesti095.ru (2015 шеран 5 июнь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 1 июнь.
  6. ↑ Мовлади Абдулаев. В Ингушетии появилась улица имени Дэги Багаева. web.archive.org. Энциклопедия чеченского спорта (2015 шеран 2 август). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 1 июнь.
  7. ↑ ГБУ ДО "РСШОР им. Деги Багаева". rsshordb.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 9 июнь.
  8. ↑ Мовлади Абдулаев. IV Всероссийский турнир памяти Дэги Багаева. Энциклопедия чеченского спорта (2019 шеран 24 июнь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 1 июнь.

Хьажоргаш

Категореш