Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Нисде хатӀМотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Ведзижев, Ахьмад Абубакаран воӀ

Ведзижев Ахьмад Абубакаран воӀ (оьрс. Ахмет Абубакарович Ведзижев; гӀалгӀ. Ведажанаькъан Абубакара Ахьмад[1]; 1919 шеран 10 август, Пхьилинкъоьнгийн-Йурт, Теркан область — 1996 шеран 23 март, Пхьилинкъоьнгийн-Йурт, ГIалгIайчоь) — советан а, россин а, байтанча а, йаздархо а, гочдархо а. ССРC-н йаздархойн союзан а, Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н йаздархойн союзан правленин а декъашхо[2].

Биографи

Вина 1919-чу шарахь хьаьттан беттан 10-чу деношкахь Плиево йуртахь Несаран гуохь ахархойн доьзалехь. 1934-чу шарахь шен дай баьхначу йуртара йуккъера ишкол чекхъйаьккхина цо, цул тӀаьхьа Соьлж-ГӀаларчу белхалойн факульте деша вахара (1938-чу шарахь чекхйаьккхина иза). Дешар чекхдаьккхинчул тӀаьхьа Нохч-ГӀалгӀайн книжни издательствехь болх бина, иштта комсомолан комитетан секретарь а хилла.

1940-чу шарахь ССРС-н йаздархойн Союзе тӀеийцира Ведзижев Ахьмад[3].

1940—1941 шерашкахь «Сердало» газетехь болх беш хилла.

Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тӀамехь дакъалаьцна Ахьмад Ведзижевас. Фронтера цӀавеанчул тӀаьхьа, берриг гӀалгӀай санна, махках ваьккхира иза а. Махкахбаьхначу хенахь тайп-тайпанчу административан даржашкахь болх бина цо. Реабилитаци а йина, гӀалгӀай шайн махка йухаберзийначул тӀаьхьа А. А. Ведзижев йуха а «Сердало» газетан белхахо хилла.

1959-чу шарахь Москохь ССРС-н йаздархойн Союзан шина шеран Лаккхара литературни курсаш чекхйаьхна цо[4].

1959-гӀа шо чекхдолуш дуьйна 1962-чу шеран оханан батте кхаччалц цо болх бира Нохч-ГӀалгӀайн книжни издательствехь редакторан даржехь. 1962-чу шеран хӀутоссург беттахь дуьйна 1969-чу шерашкахь «Лаьмнийн Ӏуьйре» цӀе йолчу литературно-исбаьхьаллин журналан редакцин куьйгалхо вара иза[4].

1960-чу шерашкахь цо иштта редакци йира «Лоаман Ӏуйре» альманахан.

Иза кхелхина 1996 шеран бекарг беттахь 23-чу дийнахь[2].

Кхолларалла

Цуьнан дуьххьарлера говзарш арайевлла 1937-чу шера меттигерчу зорбанехь. Дуьххьарлерачу шерашкахь Ведзижевс шен тидам уггар хьалха поэзина тӀебахийтира («ДоттагӀчун весет» а, «Стихаш» а гуларш). 1950-гӀа шераш чекхдовлуш дуьйна прозана дӀавелира иза. 1956-ча шера йаздина Ведзижев Ахьмада дуьххьарлера дийцар «Веники Мути»[5].

Оцу муьрехь арайевлла цуьнан гуламаш: «Грозные годы» а, «Следы» а, «На развилке» а, «Огонь в очаге» а, иштта «Гапур — тёзка героя» боху дийцар а. 1970-чу шерашкахь арайевлла «Соьлжа-Йуьртара ГӀапур», «ЦӀе йаккхар» боху повесташ. 1980-чу шерашкахь арахецна «Возмездие» боху повест а, «Шелбелла кхерч» цӀе йолу роман коллективизацина лерина хилла.

Цуьнан дийцарш, говзарш, байташ арайийлна «Ленинан некъ» а, «Грозненский рабочий» а, «Сердало» олучу газеташ тӀехь а, «Лоаман Ӏуйре» а, «Аргун» олучу альманахаш тӀехь а, иштта «Дон» а а, «Дружба народов» а, «Подъём» а бохучу журналаш тӀехь а.

Ведзижевс масех произведени гочйина М. Ю. Лермонтовс а, К. Хетагуровс а, Николай Тихоновс а, иштта кхиберш а гӀалгӀайн матте баьхна[5].

Йаздархочун произведенеш арайийлина «Сердало» а, «Ленинский путь» а, «Грозненский рабочи» газеташ тӀехь, «Утро гор» а, «Аргун» а альманахашкахь, ткъа иштта «Дон» а, «Дружба Народов»(оьр.)нохч. а, «Подъём» журналашкахь а, кхин а[6].

СовгӀаташ

  • Орден «Динчу гӀуллакхашна» (2003, веллачул тӀаьхьа)[2].

Библиографи

ГӀалгӀайн меттахь

  • Наькъаш. — Гр., 1970;
  • Бийсанара хьаына. — Гр., 1972;
  • Сенах велар Аббас. — Гр., 1973;
  • Цӏи тохар. — Гр., 1973;
  • Камаьршал. — Гр., 1979;
  • Шелбенна кхуврч. — Гр., 1983;
  • Шолжа юртара Гӏапур. — Гр., 1983;
  • Лоамашка дарз. — Гр., 1986.

Оьрсийн меттахь

  • Гапур из Сунжа‑Юрта. — М., 1973;
  • Гапур из Сунжа‑Юрта. — Гр., 1978.

Доьзал

Зуда йалийна вара. Диъ бер ду: кхоъ кӀант а, цхьаъ йоӀ[4].

Билгалдахарш

  1. ↑ Патиев, 2023, с. 297.
  2. ↑ 1 2 3 Патиев, 2023, с. 298.
  3. ↑ Ахмед Ведзижев — верный служитель родного слова. www.archive06.ru (2025 шеран 10 август). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 22 июнь.
  4. ↑ 1 2 3 Зангиев, Магомед. Патриарх ингушской литературы Ахмет Абубакарович Ведзижев, Ингушетия/ГIалгIайче (2020, 17 август). Дата обращения: 22 июнехь 2026.
  5. ↑ 1 2 Ко дню рождения Ахмеда Ведзижева. ckr-ri.ru (2021 шеран 10 август). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 22 июнь.
  6. ↑ Ведзижев Ахмет Абубакарович. www.groznycity.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 22 июнь.

Литература

  • Муса Гешаев. Знаменитые ингуши. — Турин: STIG, 2003. — Т. 1. — С. 203—205. — 620 с. — 2000 экз.
  • Патиев Я. С. Ведзижев Ахмет Абубакарович // Музыкальный атлас. Ингушетия / Сост.: Т. А‑Х. Дзаурова [и др.]; Рец.: М. Б. Долгиева, В. А. Чернявский, А. А. Жаманова. — Ростов н/Д.: Южный издательский дом, 2023. — Т. 1. — С. 297—298. — 352 с. — 1000 экз. — ISBN 978‑5‑98864‑167‑4.
  • Воккхавеш, ваха = Живи, гордясь [Текст]: [стих. Ведзижев Ахьмадна лерина] / Юсупов Азим. — Ленинан некъ. — 1979. — 16 сент.
  • Литературы народов России: XX в.: словарь / Н. С. Надъярных. — М.: Наука, 2005. — С. 114. — 365 с. — 1100 экз. — ISBN 5-02-010208-3.

Категореш