Варшавин бертан кхоллам
Варша́вин барт йа Варша́вин пакт — ССРС коьртачу ролехь йолуш, Европин социалистийн пачхьалкхийн тӀеман альянс кхолларан документ — Варшавин бертан кхоллам (ВБКх) — 36 шарахь дуьненан биполяралла чӀагӀйира.
НАТО кхоьллинчул тӀаьхьа (1949 шеран 4 апрель) тӀеман цхьаьнаболхбаран берташ бира ССРС а, цхьа могӀа социалистийн пачхьалкхаш а йукъахь йолуш. Дуьххьарлера доттагӀаллин барт бина ШолгӀа Дуьненан тӀом болчу хенахь: 1943 шеран 12 декабрехь, махках даьллачу Чехословакин Ӏедалца. 1943—1949 шерашкахь Малхбален Европин пачхьалкхашна йукъахь 23 шинна а агӀор доттагӀаллин, цхьаьнаболхбаран, вовшашна гӀо даран барт бина. Амма ССРС ларйира кхин гӀулчаш йаха, ФРГ формалан кепара тӀеман блокана йукъайаккхалц. 1954 шеран 23 октябрехь тӀеман Брюсселан бертан декъашхоша (Франци, Йоккха Британи, Бенелюксан пачхьалкхаш) а, Италино а куьг йаздира ФРГ-ца Парижан берташна, цуо эффектаца кхайкхийра Малхбузен Германин ремилитаризаци йар а, эххар а иза НАТО-на йукъайахар а. ССРС цхьа могӀа дипломатин гӀуллакхаш дира, хиламаш иштта ца кхиийта гӀерташ. Европехь машар а, кхерамазалла а латторан хьокъехь Европан пачхьалкхийн Москохахь конференцехь (Москох, 29 ноябрь — 1954 шеран 2 декабрь) 8 социалистийн пачхьалкхо тӀеийцира Москохан деклараци, цу тӀехь цара варе дира, нагахь санна Парижан барт тӀечӀагӀбахь, шаьш гӀулчаш йохур йу керла тӀеман блок кхолла аьлла. НАТО пачхьалкхаша ратификаци йира Парижан берташна, уьш ницкъе бевлира 1955 шеран 5 майхь.
1955 шеран 11—14 майхь Варшавехь хилира Европан пачхьалкхийн конференци Европехь машар а, кхерамзалла а латторан хьокъехь. Цуьнан белхан тӀаьххьарчу дийнахь (1955 шеран 14 майхь) Советийн Социалистийн Республикин Союзан (ССРС), Социалистийн Республика Румынин (СРР), Болгарин Халкъан Республикин (БХР), Польшин Халкъан Республикин (ПХР), Германин Демократин Республикин (ГДР), Чехословакин Социалистийн Республикин (ЧСССР), Мажаройн Халкъан Республикин (Маж.ХР), Халкъан Социалистийн Республика Албанин (ХСРА) Ӏедалан куьйгалхоша доттагӀаллин, цхьаьнаболхбаран, вовшашна гӀо даран барт бира. Цийн Халкъан Республикин (ЦХР) цӀарах тӀеман министр а, Пачхьалкхан кхеташонан вице-премьер а Пэн Дэхуай тергамхочо санна дакъалецира конференцехь.
ВБКх дӀасахецар
1956 шеран Мажарчоьнан хиламаш болчу хенахь Маж.ХР Ӏедалан куьйгалхочо Надь Имрес 1956 шеран 1 ноябрехь кхайкхийра Мажарчоьнан нейтралитетах а, иза Варшавин барт йукъара йаларх а, амма 4 ноябрехь Мажарчу далийра советийн эскарш, гӀаттам охьатаӀийра, ткъа Нада кхайкхийначунна ницкъ ца хилира.
Седарчий
Билгалдахарш
Литература
- Организация Варшавского договора / Гордиенко Д. В. // Океанариум — Оясио. — М. : Большая российская энциклопедия, 2014. — С. 334. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 24). — ISBN 978-5-85270-361-3.
- Бруз В. В. Военно-политическая деятельность Организации Варшавского Договора по обеспечению европейской безопасности. Историографическое исследование: монография. — М.: ГОУ ВПО МГУЛ, 2006. — 246 с.
- Fowler Delbert M. How many divisions? A NATO-Warsaw Pact assessment // Military Review. — November 1972. — Vol. 52 — No. 11 — P. 76 — ISSN 0026-4148. (сопоставление боевого потенциала и различных аспектов, касающихся баланса сил ОВД и НАТО)
- Adenauer Konrad. Memorie 1945–1953(итал.). — Arnoldo Mondadori Editore, 1966a.
- Molotov Vyacheslav. La conferenza di Berlino(итал.). — Ed. di cultura sociale, 1954a.
Варшавское совещание европейских государств по обеспечению мира и безопасности в Европе, Варшава, 11-14 мая 1955 года. — М.: Государственное издательство политической литературы, 1955.- Heuser Beatrice. Victory in a Nuclear War? A Comparison of NATO and WTO War Aims and Strategies(ингалс.) // Contemporary European History : journal. — 1998. — Vol. 7, no. 3. — P. 311—327. — DOI:10.1017/S0960777300004264.
Хьажоргаш
Кхин дӀа темана тӀехь
 | ||||
|---|---|---|---|---|
| ||||
Варшавин бертан кхоллам (1955—1991) | |
|---|---|
| Мехкаш-декъахой | |
| ТӀеман ницкъаш | |
| Парамилитарин кхолламаш | |
| Коьрта Ӏомийлаш |
|
| Хьажа иштта | |
Албанис де-факто сацийна ВБКх дакъалацар 1961 шарахь, де-юре арайаьлла йукъара 1968 шарахь. ГДР прекратила участие в работе ОВД в 1990 году в связи с объединением Германии.  Цийчоьнан векало дакъа лоцура цхьайолу меженашкахь ВБКх тидамча санна 1961 шо кхаччалц. | |
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
