Бурак

Наха лело йаккхалца бурак, лелайора акха йаьлла бурак. Акха бурак хӀинца а хаало Иранехь, Лаьттайуккъера, Ӏаьржа, Каспий хӀордашна йисташкахула, кхин а ХӀиндехь а, Цийчохь^[3].

Вайн эрал 2 эзар шо хьалха бурак йевзара, амма ца йезара Шира ГӀажарчохь, иза лорура девнийн а, эладитийн а сийлалла, лелайора гӀенан а, дарбане а орамат санна^[3]. Вайн эрал 1-2 эзар шо хьалха гӀенан бурак йалийра культуре (хетарехь, Лаьттайуккъера хӀордан гӀайренаш тӀехь) дарбане а, хасстоьман а орамат санна. Хьалхара орамстоьман кепаш йукъадевлла (Теофрастца), дика довзура  в. э. IV бӀешо шо хьалха.

Шира румхоша йукъатухура бурак шайн дукха деза дааршна, цара йуурган леладора орамаш а, гӀаш а, хьалха даша а духкий бурч тесна чагӀарчу.

Вайн эра долалуш йукъайевлла культурин кепаш орамстоьмийн буракан; X—XI бӀешерашкахь уьш довзура Киевн Русехь, XIII—XIV бӀешерашкахь — Малхбузен Европтг мехкашкахь.

Бурак чӀогӀа гӀарайаьлла йара Русехь, цига кхаьчнера Византера X бӀешарахь. Ингасхочо Кларка, XVII бӀешарахь Россехула некъбеш волу, чӀагӀдора шен «Travels in Russia», бурак, гоьрга хадийна, чамбаьчунца Ӏамбарца, хьалха йуьллура Россехь аппетит айархьама делкъана, ткъа буракан бецаш тухура чорпанах, чорпан чохь Ӏа а тухура цунна^[3].

XVI—XVII бӀешерашкахула йекъайелира иза адамаш йууш йерш а, даьхнашна докъаран луш йолу а кепашка; XVIII бӀешарахь гибридан кепаш докъаран буракан къаьстира шекапан бураке. XIX а, XX бӀешеран йуьххьехь и культура йаьржира йерриг континенташна тӀаьхь.

XVIII бӀешо чекхдолуш Силезехь йаьккхира шекаран бурак йукъахь шеча шекар долуш 6%, кечйира цунах сурсатийн шекар даккхаран технологи. Цуо таро йира салкхене климат йолчу пачхьалкхашна, цигахь шекаран эрз ца кхуьу, шайн сурсат даккха. 1801 шарахь паччахьан омарца дӀайиллира дуьххьара Силезехь шекаран завод. Наполеонан тӀемаш доладелча Европе шекаран эрз бар цӀеххьана охьадевлира британино хӀордан блокада йар бахьнехь, цуо аьтту бира чехка кхион шекаран-буракан арахецар айба. Наполеонан омарца Францехь къастийра 28 эз. га латта шекаран буракаш дӀайе, делира миллион франк шекар даккха Ӏамо. Германехь 1810 шарахь шекар арахецарна налог туьйхира цунах мел йолу нехашшан, цуо таро йира алсама шекар долу сорташ йаха. 1837 шарахь Франци дуьненахь хьалхарчу меттиге йелира буракан шекар арахецарца. 1840 шарахь 5% дуьненан шекар дора бураках, 1880 шарахь - 50% дора.