Бисултанов, Апти Дибаевич
Бисулта́нов, Апти́ Диба́евич (1959 шеран 1 сентябрь, ГӀой-Чу, Нохч-ГӀалгӀайн Автономин Советийн Социалистийн Республика) — Советан, Россин нохчийн поэт а, филолог а, доцент, вице-премьер Ичкерин ша-шен кхайкхийначу Нохчийн Республикин Правительствехь йукъараллин блокан гIуллакх деш вара.2002-чу шеран гуьйренера дуьйна Германехь вехаш ву.
Биографи
Вина 1959 шарахь Нохчийн Республикин Хьалха-Мартанан кӀоштан ГӀой-Чу йуртехь[1].
Бисултанов Арбиьнан дуьххьарлера произведенеш зорбане йевлира 1981-чу шарахь «Ӏуьйренан аьзнаш» цӀе йолчу гуламехь. 1983 шарахь цо чекхйаьккхира Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан университетан филологин факультет «Оьрсийн мотт а, литература а, нохчийн мотт а, литература а хьехархо» говзаллехь. Цул тӀаьхьа цхьана шарахь университетехь хьехархо болх бира цо.
1982 шо дуьйна 1984 шо кхаччалц цо болх бира «СтелаӀад» цӀе йолу берийн журналехь. 1986 шарахь цо арахийцира шен хьалхара байтин книга «Нох — ЦӀе — Чьо». Цуьнан цIе «Нохчийчоь» — «Нохчийн мохк» бохучу дешан хезна йогIуш ю. Оцу гуламе вовшахкхетта 34 байт. 1988 шарахь Бисултанов хилира Нохчийн книгийн издательстван редактор хилла. Нохчий цӀерабахарна цо йазйина поэман «Хайбахехь йазйинарг» («Ткъесан ӀиндагӀ» гуламе йукъайодуш йара иза) 1992 шарахь цунна делира Нохчийн Республикин Нохчичоьн Халкъан совгӀат.
1992-чу шарахь поэман «Хьайбахахь язйина байташ» (1944-чу шарахь депортаци хиллачарна лерина) зорбане йаьккхарна, цунна Нохчийн Республикин Къоман совгIат делира. Поэто ша дийцарехь, оцу байташ пхи шо долуш дуьйна йазйеш вара — уьш «цуьнца цхьаьна кхуьура».
1997-чу шарахь иза «Лам» цIе йолу культурин центран цхьаьна кхоллархочарах а, хьалхарчу куьйгалхочарах а хилира.
1999-чу шарахь, ШолгIа нохчийн тIом болабелча, Бисултанов нохчийн тIеман тобанашна йукъавахара. Оццу шарахь цунна йукъараллин декъехь вице-премьеран дарж делира.
2002-чу шеран гурахь иза Нохчийчуьра дIавахара, Берлинехь охьахиира.
Цо дакъа лецира Халкъашна йуккъера литературин фестивалехь. Иза вара оьздангаллин фондан стипендиат.
2004-чу шарахь Венехь арайелира шина маттахь (нохчийн а, немцойн а) зорбатоьхна «Стигла серло» («Schatten eines Blitzes») цIе йолу гулам.
Цуьна дукха байташ эшар тӀе йахна, кхоьчу меттанашка а йахна: оьрсийн, немцойн, туркойн, финийн.
Йукъараллин гIуллакх
Апти Бисултанов ву халкъашна йуккъера ПЕН-клубан декъашхо а, оьрсийн а, финнийн а ПЕН-клубан декъашхо. «Heinrich-Böll-Haus in Langenbroich» стипендиат вара.
2003 шарахь Роттердамехь цунна делира «Poets of all Nations» фондан совгӀат
2005 шарахь цо болх бира Макс Планкан институтехь Лейпцигехь.
2006 шарахь цунна йелира сийлахь цӀе «Рейнсберг гӀалин йаздархо»[2].
СовгIаташ
- 1992 — Нохчийн Республикин Къоман совгIат — поэман «Хьайбахахь йазйина байташ» (1944-чу шарахь депортаци хиллачарна лерина) зорбатохарна;
- 2003 — «Poets of all Nations» фондан совгIат;
- 2006 — «Райнсберг-гIалин йаздархо» сийлахь цIе тиллина.
Библиографи
- «Нох — Цӏе — Чоь» («Плуг — Огонь — Дом») — Соьлжа-ГӀала, 1986;
- «Цхьа илли» («Одно сказание») — Соьлжа-ГӀала, 1988;
- «Ткъесан ӏиндагӏ» («Тень молнии») — Соьлжа-ГӀала, 1991;
- «Ткъесан ӀиндагӀ» (нохчийн а, немцойн а маттахь) — Вена, 2004[3];
- «Поэзийн жайна» («Поэтический сборник») — Тбилиси: Фонд Кавказа, 2010.
Билгалдахарш
- ↑ Чеченский поэт, филолог Апти Бисултанов., ИА Чеченинфо. Дата обращения: 6 октябрехь 2026.
- ↑ Бисултанов Апти. proza.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 21 август.
- ↑ Apti Bisultanov (нем.). www.perlentaucher.de. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 6 октябрь.
Литература
- Муса Гешаев. Знаменитые чеченцы. — М.: Мусаиздат, 2006. — Т. 3. — С. 550—603. — 608 с. — 2000 экз.
- Чагаева Тамара. Литературно-географический атлас Чеченской Республики. — Нальчик: ООО Тетраграф, 2018. — С. 105—108. — 440 с. — 5000 экз. — ISBN 978-5-00066-153-6.
- Нинигова Х. С.-Э. Песня переселенца из «неизведанного» края: о творчестве Апти Бисултанова // Таллам. — 2025. — № 1 (38). — С. 29—35. — DOI:10.25744/tallam.2025.1.38.003.[1]
- Арсалиева Л. Л. Символизм в поэзии Апти Бисултанова: особенности художественного мира // Таллам. — 2025. — № 5 (42). — С. 46—57. — DOI:10.25744/tallam.2025.42.5.006.[2]
Хьосташ
- ↑ «Пана» махкара мухIажаран илли: Бисултанов Аптин кхоллараллех дош (нох.). www.anchr.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 6 октябрь.
- ↑ Бисултанов Аптин поэзехь символизм: Исбаьхьаллин дуьненан башхаллаш (нох.). www.anchr.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 6 октябрь.
Хьажоргаш
- Бисултанов Апти Дибаевич в базе данных ПартАрхив ИНИОН РАН;
- Проживающему в Германии экс-министру Ичкерии отказано в убежище — публикация «Ленты.ру», 2007.