Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Факультет


Факультет (нем. Fakultät, лат. facultas «таро, йиш») — Ӏилманан а, дешаран а, администрацин а вузан дакъа. Цо Ӏамабо студенташ а, аспиранташ а цхьана йа масийта гергара говзаллин, говзанчий говзалла ойбу, шен керахь йолу кафедрийн Ӏилманан а, талламан а белхан куьйгалла до.

Цхьа могӀа пачхьалкхийн лакхарчу дешаран заведенешкахь факультеташца йогӀуш йолу дешаран декъех ала тарло кафедраш, институташ, колледжаш. Дукхаха йолчу пачхьалкхашкахь факультеташ (ингл. faculty) — иштта кафедрийн хьехархойн коллективан йукъара цӀе бен йац, англосаксонийн дешаран кепехь факультеташа, кафедрех, дивизионех, колледжех[1] къаьсташ, студенташ йукъа ца боху, хӀунда аьлча церан дешаран программаш дукха хьолахь дисциплинашна йукъара хуьлу.

Россехь

Факультетан белхан куьйгалла до декано, иза хоржу лакхарчу дешаран заведенин уставо билгалйаьккхинчу кепехь, лакхарчу дешаран заведенин Ӏилманан кхеташоно йа структурни дакъойн кхеташоно къайлаха кхаж тасарца лакхарчу дешаран заведенин уггаре а говзачу а, авторитетан а белхахошна йукъара, Ӏилманан диплом йа цӀе йолуш, ректоран омрица даржехь къобалво[2]. Деканийн гӀовсаш хӀиттабо факультетан белхан цхьацца йолчу декъашна (дешаран, талламийн, и. дӀ. кх.) куьйгалла дан. Факультетан белхан коьрта хаттарш тидаме эца деканан куьйга кӀел вовшахтуху факультетан кхеташхой. Факультетан коьрта дешаран а, Ӏилманан-талламан а дакъа ду кафедра, цуьнан гурашкахь кхолла тарло тайп-тайпана дакъош[3].Дешаран болх вовшахтоха, факультетна йукъахь отделенеш кхуллу. Отделенеш йекъало йа специализацица, йа дешаран кепца (заочни, очни, кечамбаран, суьйренан).

Болонски процессаца а догӀуш, абитуриент университете воьду дипломан (говзаллин) отделенина тӀедиллинчу говзаллина (хьалха санна) ца Ӏаш, дешаран декъехь йолчу программина. Цуьнца цхьаьна хӀора кафедрана тӀедиллина ду оцу программин билггал долу чулацаман дакъа. Оцу хьолехь дипломан (говзаллин) отдело йоккха меттиг дӀалоцуш йу, дешархойн говзаллех жоьпаллехь а йолуш, дисциплинашна йукъара зӀенаш программица вовшахтухуш, говзанчийн йукъараллица зӀе латтош[2][3].

Талламан белхаш дӀабахьа факультетан гурашкахь кхуллу лаборатореш а, Ӏилманан-талламан центраш а.

Факультет — иза университетан дешаран дакъа коьрта тайпа ду.

Цкъацкъа гергара говзаллийн факультеташ университетан йукъахь тобане йоху йаккхийчу декъе (университеташна тайпана цӀераш ло — институташ, академеш, и. дӀ. кх. а). Дукха университеташкахь йу йозуш йоцу заочни а, суьйренан а факультеташ, кечамбаран факультеташ, говзанчаш лакхабахаран факультеташ.

Истори

Дешаран учрежденеш факультеташка йекъайалар кхолладелира, йуккъера бӀешерашкахь хиллачу университеташкахь кхолладелира[1].

Йуккъера бӀешерийн стандартан университет лаьттара йиъ факультетах[4].

  • Либералан исбаьхьаллин факультет («Исбаьхьаллин факультет»). И факультет йукъара дешаран йара. Цо Ӏамадора ворхӀ либералан искусство а, философи а, вуьшта аьлча, Ӏилманийн йуьззина цикл. Оцу факультетехь дешар дешаран хьалхара мур бара. Исбаьхьаллин факультет чекхйаьккхинчул тӀаьхьа, студентийн аьтто бара кхаа лерринчу факультетех цхьанна деша баха.
  • Лоьрийн факультет.
  • Законан факультет.
  • Теологин факультет.

XVI бӀешарахь Германехь реформаш йолчу хенахь либералан исбаьхьаллин факультетан цӀе хийцира философин факультет аьлла. Кхечу пачхьалкхашкахь либералан исбаьхьаллин факультеташ йисина таханлерчу дийне кхаччалц.

XVIII—XIX бӀешерашкахь Ӏилма кхиарца дикка алсамделира факультетийн терахь. Йукъара дешаран философин отделени йекъа йолаелира Ӏаламан Ӏилманашна а, гуманитарни а Ӏилманашна («философин отделени» цӀе тиллина философи бен ца Ӏамош йолчу отделенина).

Ӏаламан Ӏилманийн факультетах физикин-математикийн факультет йа Ӏилманийн факультет олуш хилла, ткъа гуманитаран факультетах историн-филологин факультет йа литературин факультет олуш хилла. Факультетийн терахь кхидӀа а алсамдолуш дара, физикан-математикан факультет йекъайелира математикан факультетна а, Ӏаламан Ӏилманийн факультетна а, кхоьллина биологин а, техникан а, кхин йолу а факультеташ[4].

Промышленность кхиаро тӀеӀаткъам бира вузашкахь керла факультеташ кхолларна, амма массо а говзаллаш йукъа ца йаьхна вузийн Ӏилманан дисциплинийн цикле. XIX бӀешерашкахь а, XX бӀешерийн йуьххьехь а лелоран Ӏилманаш дукха хьолахь Ӏамадора техникан университеташкахь, цигахь факультетах тера кафедрех дукха хьолахь кафедраш олура.

Хьажоргаш

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 Факультет — хӏара Советан йоккхачу энциклопеди чуьра йаззам бу. 
  2. ↑ 1 2 Типовое положение об образовательном учреждении высшего профессионального образования (высшем учебном заведении) российской федерации (в ред. Постановлений Правительства РФ от 17.01.2006 N 13) Архиван копи 2016 шеран 4 мартехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ п. 59
  3. ↑ 1 2 Дружилов С.А. Ведущая роль профилирующей кафедры в формировании профессиональной компетенции выпускников технического университета // Успехи современного естествознания. — 2010. — № 5. — С. 69-71. Архивйина 2020  шеран  21 июнехь.
  4. ↑ 1 2 Факультеты // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Категореш