Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Шойгу, Сергей Кужугетович

Шойгу́ Кужугетан Сергей[2] (1955 шеран 21 май, Чадан, Тувинская автономная область[d]) — советан а, россин деятель, российский военачальник. 12 маехь 2024 шарахь дуьйна Российн Федерацин Кхерамзаллин Кхеташонан йозанча.[3]. Эскаран инарла(2003). Российн Федерацин Турпалхо 1999). Хьакъволу кӀелхьарадахархоӀелхьардахархо(2000). Кавалер Сийлахь Андрей Первозванни орденан таррашца (2014).

Пачхьалкхан РСФСР комитетан председатель, Россин Федерацин бахархойн дуьхьалонан гӀулаккхийн, къаmсттинf чӀогӀа хьелашца болх, Ӏаламан бохамаша йина тӀаьхьалонаш дӀайахар а (1991—1994), глава МЧС России (1994—2012), Москохан областан губернатор (2012)[4], Российн Федерацин оборонан министр (ноябрь 2012 — май 2024)[3].

Биографи

Схьавалар

Вина 21 хӀутосург 1955 шо жимачу шахьрехь Чадане Тувин автономин областан кӀоштан газетан редакторан доьзалехь, тувинца Кужугета Серэевича Шойгу (цул тӀаьхьа — Туван КПСС обкоман йозанча , Туван АССР-н министарийн Кхеташонан хьалхара гӀовс) зоотехник Шойгу Яков Александран (урожд. Кудрявцева).

1960-чу шарахь жӀаре вирзина гӀалин килсан чохь Стаханова Луганской области[5].

1962-чу шарера 1972-чу шаре кхаччалца шен уллерчу ишколехь дешна, 1972-1977 шерашкахь — Красноярскан политехникин иинститутехь говзалла инженер-строитель[6].

ГӀуллакхехь 1991 шаре кхаччалца

(Красноярск) 1997-1978 шерашка кхаччалца «Промхимстрой» трестан мастер ; с 1978-1979 шерашкахь — мастер, «Тувинстрой» трестан куьпан урхалча (Кызыл); 1979-1984 шерашкахь— коьрта прораб, коьрта инженер, СУ-82 «Ачинскалюминстрой» трестан строительни урхаллин куьйгалхо»; 1984-1985 шерашкахь — заместитель управляющего трестом «Саяналюминстрой» (Саяногорск) трестан куьйгалхочуьн гӀовс; 1985-1986 шерашкахь — «Саянтяжстрой» (Абакан) трестан урхалча; 1986-1988 шерашкахь — «Абаканвагонстрой» трестан урхалча.

1988-1989 шерашкахь — Абакайн гӀалин комитетан йозанча шолгӀа йозанча КПСС; 1989-1990 шерашкахь  — Красноярски КПСС крайкоман инструктор.

1990 шарахь керлачу белхан меттиге Москва дӀавоьду.

Россин МЧС коьртехь

1991 шарахь дуьйна Россин кӀелхьардахархойн коьрте хӀутту спасателей. Къаьсттина чӀогӀа болучу хиламашна жоьпаллехь а хуьлу и. 1991-1994 шерашкахь — Пачхьалкхан комитетан хьалхара председатель Российской Федерации: бахархойн духьалонан гӀуллакхаш тӀехь, къаьсттина чӀогӀа долучу хьелашца а, Ӏаламан бохамаша йина тӀаьхьалонаш дӀайахар а. ХӀутосург беттан 1995 шарахь, ша хьалха а волуш, и Нефтегорскехь кӀелхьарадахаран белхашкахь куьйгаллехь литтина.

Россин Федерацин Кхерамзаллин Кхеташо

2024-чу шеран хӀутоссург беттан 12-чу дийнахь Россин Федерацин Кхерамзаллин Кхеташонан секретаран дарже хӀоттийна Шойгу Сергей. Оцу даржехь цо цхьана хенахь Россин Президентан тӀеман-промышленни комиссехь гӀовс дийр ду, тӀеман-технически цхьаьнаболхбаран федеральни служба тӀехь терго латтор йу[7]. 2024-чу шеран асаран беттан 4-чу дийнахь Россин президенто Кхерамзаллин Кхеташонан секретарь Шойгу Сергей хӀоттийра тӀеман-промышленни комплекс кхиорехь дӀахьош болу болх вовшахтоха[8].

2024-чу шеран гӀуран беттан 27-чу дийнахь Россин президенто куьг йаздира Россин Федерацин Кхерамзаллин Кхеташонна кӀел Ӏилманан-экспертийн кхеташо кхолларан хьокъехь. Цу кхеташонан куьйгалхо хӀоттийна Шойгу Сергей[9].

Россин Федерацин пачхьалкхан совгӀаташ

  • «Россин Федерацин Турпалхо» цӀе — инзаречу хьолашкахь тӀеман декхар кхочушдарехь гайтина доьналла а, турпалалла а бахьана долуш (1999 шеран товбецан беттан 20-чу дийнахь)[10];
  • ТӀеман операцешкахь къастам барна шаьлтанашца Сийлахь-Везачу Андрей Хьалхара Кхайкхинчун орден (2014; совгӀат делла хан хууш йац, омра зорбане даьккхина дац)[11][12][13];
  • Орден «Даймахкана хьалха диначу гӀуллакхна», I -ра даржан, шаьлтанашца (хӀутоссург беттан 21-чу дийнахь 2020)[14];
  • Орден «Даймахкана хьалха диначу гӀуллакхна», II-ра даржан (2010 шеран гӀуран беттан 28-чу дийнахь) — пачхьалкхана гӀуллакх дарна а, дуккха а шерашкахь синкхетамца къахьегарна а[15];
  • Орден «Даймахкана хьалха диначу гӀуллакхна», III -ра даржан (2005 шеран хӀутоссург беттан 21-чу дийнахь) — гражданийн оборона чӀагӀйарехь доккха дакъа лацарна а, Ӏаламан бохамашна дуьхьало йарехь а, уьш дӀайахарехь а гӀуллакх дарна а[16].
  • Невский Александран орден (2014 шо)[17];
  • Сийлаллин орден (2009) — пачхьалкхана гӀуллакх дарна а, Россин Федерацин кхерамазаллин система граждански оборонан хьокъехь а, бахархой а, территореш а чолхечу хьолах ларъярехь а доккха дакъа лацарна а[17];
  • «За личное мужество» орден (1994 шеран чиллин беттан)[17];
  • «Маьрша Росси ларйархочунна» мидал (1993 шеран бекарг беттан)[17];
  • Сийлаллин цӀе «Россин Федерацин сийлахь кӀелхьарваккхархо» (2000 шеран хӀутоссург беттан 18-чу дийнахь) — бохаман, бохаман, Ӏаламан бохаман тӀаьхьалонаш ца хилийтарехь а, уьш лагӀйарехь а дина гӀуллакхаш бахьана долуш[18].

Билгалдахарш

  1. ↑ «Дозанал дехьа жӀаре вирзина. Пхи шо долуш Стаханов олучу гӀалахь. ХӀинца Украина йу иза» Российский башмак в Косово // Время новостей, N°58, 6 апреля 2004.
  2. ↑ «Кстати, в самой фамилии ударение следует ставить на второй слог» — см. Шойгу разменял полтинник — Российская газета, 20.05.2005.
  3. ↑ 1 2 Шойгу получил должность секретаря Совета Безопасности. РБК (2024 шеран 12 май). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 12 май.
  4. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 11.05.2012 № 616 «О Шойгу С. К.»
  5. ↑ Шойгу рассказал о своих украинских корнях. Московский Комсомолец (2019 шеран 22 сентябрь).
  6. ↑ Шойгу Сергей Кужугетович. Федерал Пресс. ТӀекхочу дата: 2024 шеран 5 июнь.
  7. ↑ Цитатийн гӀалат: <ref> тег нийса йац; кху :02 тIетовжаран йоза йаздина дац
  8. ↑ Лусине Баласян. Путин поручил Шойгу координировать работу ОПК. Коммерсантъ (2024 шеран 4 июнь). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 5 июнь. Архивйина 2024 шеран 25 сентябрехь
  9. ↑ Шойгу возглавит научно-экспертный совет Совбеза, РИА Новости (2024, 27 декабрь). Архивировано 4 январехь 2025 года. Дата обращения: 27 декабрехь 2024.
  10. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 20.09.1999 г. № 1249. Президент России (1999 шеран 20 сентябрь). ТӀекхочу дата: 2021 шеран 12 ноябрь. Архивйина 2025 шеран 12 августехь
  11. ↑ Шойгу награждён уникальным орденом?Кеп:Ref-rus. Московский комсомолец (8 мая 2014)
  12. ↑ Новые государственные награды украсили кители руководства Минобороны РФ в День ПобедыКеп:Ref-rus. ИТАР-ТАСС (9 мая 2014)
  13. ↑ Кремль заказал высшую награду за военные заслуги ценой 1 млн руб. РБК (20 марта 2015). ТӀекхочу дата: 20 мая 2015. Архивйина 2015 шеран 31 мартехь
  14. ↑ Поздравление Сергею Шойгу с Днём рождения. Президент России (21 мая 2020). ТӀекхочу дата: 2020 шеран 21 май. Архивйина 2025 шеран 26 сентябрехь
  15. ↑ О награждении орденом "За заслуги перед Отечеством" II степени Шойгу С. К. Президентская библиотека. ТӀекхочу дата: 2024 шеран 5 июнь. Архивйина 2024 шеран 27 декабрехь
  16. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 21 мая 2005 года № 571 «О награждении орденом „За заслуги перед Отечеством“ III степени Шойгу С. К.» Архивйина 2025 шеран 26 сентябрехь
  17. ↑ 1 2 3 4 Что известно о Сергее Шойгу. ТАСС (2024 шеран 12 май). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 5 июнь. Архивйина 2024 шеран 21 майхь
  18. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 18 мая 2000 года № 888 «О присвоении почётного звания „Заслуженный спасатель Российской Федерации“ генерал-полковнику Шойгу С. К.» Официальный сайт Президента России. ТӀекхочу дата: 2016 шеран 28 май. Архивйина 2025 шеран 13 августехь

Категореш