Фёдоров, Виктор Степанович

Дуьненчу ваьлла 1912-чу шеран хӀутосург беттан 16-чу (29-чу) дийнахь Армавирски йуьртахь (хӀинца Армавир, Краснодаран край) белхалочун доьзалехь. Оьрси^[1].

Шен къинхьегаман гӀуллакх дӀадолийна 1926-чу шарахь Соьлжа-ГӀалахь мехкадаьттан промыслан слесаран Ӏамархо волуш, бригадин дешаран ишкол чекхйаьккхина. 1928-чу шарахь институтехь дешар дӀадаьхьна^[1].

1932-чу шарахь Соьлжа-ГӀалин мехкадаьттан институт чекхйаьккхина. 1932-1937-чуй шерашкахь аспирант а, иштта, хьехархо а; 1937-чу шарахь дуьйна — доцент, Соьлжа-ГӀалин мехкадаьттан институтан мехкадаьттан технологин кафедрин куьйгалхо. Техникин Ӏилманийн кандидат (чӀагӀйина 1937-чу шарахь академикан И. М. Губкинан цӀарах йолчу Московски мехкадаьттан институтехь(оьр.)нохч.)^[1]. 1935-чу шарахь дуьйна хьехархочун балхахь.

1938-1940-чуй шерашкахь — Соьлжа-ГӀалин мехкадаьттан талламан институтан директор (ГрозНИИ)^[1]. 1939-1940-чуй шерашкахь шен буха тӀехь йолуш йолчу заводашкахь а, дӀахӀоттамашкахь а авиабензин даккхар алсамдаккхаран кеп кечйина а, иза промышленностана йукъайалийна а болу ректификацин гӀоьнца лахара дикалла йолчу аьргаллех лакхара октанаш йолу бензинаш дахаран талламан белхаш дӀабаьхьна^[1].

1940-чу шарахь дуьйна «Грознефтезаводы» цхьаьнакхетараллехь бахаман балхахь. 1940-1941-чуй шерашкахь — Грознефтекомбинатан хьаькаман заместитель. 1941-1943-чуй шерашкахь — «Грознефтегазаводы» трестехь куьйгалла деш хилла. 1943-1946-чуй шерашкахь — Грознефтекомбинатан хьаькам. 1945-1946-чуй шерашкахь — «Грознефтезаводы» цхьаьнакхетараллин хьаькам^[1].

СССР-н Лаккхарчу Советан Президиуман 1944-чу шеран кхолламан беттан 24-чу дийнахьлерчу «Мехкадаьттан промышленностан белхалошна Социалистически Къинхьегаман Турпалхочун цӀераш йаларан хьокъехь» долчу Указца «мехкадаьтта даккхар алсамдаккхарехь а, мехкадаьттан сурсаташ дарехь а, мехкадаьттан маьӀданаш долу меттигаш талларехь а, мехкадаьттан буруш тохарехь а дика хьуьнарш гайтарна» Ленинан орден а, «Дашо Седа» мидал а луш Социалистически Къинхьегаман Турпалхочун цӀе йелла^[2]. Нохч-ГӀалгӀайн АССР-хь а, Къилбаседа Кавказехь а Социалистически Къинхьегаман хьалхара Турпалхо ваьлла иза^[3].

1946-1948-чуй шерашкахь ССРC-н къилбан а, малхбузен а кӀоштийн мехкадаьттан промышленностан министран заместитель, 1948-1951-чуй шерашкахь ССРC-н мехкадаьттан промышленностан министран заместитель, 1951-1952-чуй шерашкахь ССРC-н мехкадаьттан промышленностан министран хьалхара заместитель,1952-1954-чуй шерашкахь Ангарски нефтехимически комбинатан гӀишлошйаран хьаькам, 1954-1957-чуй шерашкахь ССРC-н мехкадаьттан промышленностан министран хьалхара заместитель, 1957-1958-чуй шерашкахь Башкирски халкъан бахаман советан председатель, 1958-1963-чуй шерашкахь ССРC-н Министрийн Советан химихула йолчу Пачхьалкхан комитетан председатель, 1963-1964-чуй шерашкахь ССРC-н Пачхьалкхан планехь йолчу химин а, мехкадаьттан а промышленностан Пачхьалкхан комитетан председателан хьалхара заместитель, 1964-1965-чуй шерашкахь ССРC-н Пачхьалкхан планехь йолчу мехкадаьттанах пайдаэцаран а, нефтехимически а промышленностан Пачхьалкхан комитетан председатель — ССРC-н министр, 1965-1985-чуй шерашкахь ССРC-н мехкадаьттанах пайдаэцаран а, нефтехимически а промышленностан министр^[3].

Мехкадаьттанах пайдаэцаран а, нефтехимически а промышленностан министран даржехь волчу хенахь (1965—1985) стратегин гӀуллакхаш технологин процессаш а, производство а чӀагӀйарна а, цхьаьнатохарна а тӀехьажийна дара. Сийлахьчу Даймехкан тӀом бола балале хьалха шарахь 28 млн тонн мехкадаьттанах пайда оьцуш хилла, ткъа 1985-чу шарахь 472 миллион тоннах оьцура. И бахьана долуш Советски Союз мехкадаьттанах пайдаэцарехь дуьненахь а шолгӀачу меттигехь йара, ткъа цхьадолу сурсаташ арахецарехь дуьненахь массарел а тоьлла йара. Цуьнан цӀарца доьзна ду промышленностан керла дакъа схьаделлар — микробиологин. Масех шарахь шина миллион тонне кхаччалц докъаран белок йеш йолу масех завод йина, ССРC-н микробиологин промышленностан министерство кхоьллина^[3].

1939-чу шарахь дуьйна ЙКП(б)-н декъашхо. КПСС-н ЦК-н декъашхо (1976—1986), КПСС-н ЦК-н декъашхо ваха кандидат (1961—1976), ССРC-н Лаккхарчу Советан 5-10-чу гуламийн депутат.

1985-чу шарахь дуьйна пенсехь. Велла 1990-чу шеран чиллин беттан 1-чу дийнахь. ДӀавоьллина Москвахь Троекуровн кешнашкахь^[3].

Зуда йалийна вара, кхо бер дара. ХӀусамнана — КПСС-н декъашхо, инженер-технолог; «Грознефтезаводы» цхьаьнакхетараллин Соьлжа-ГӀалин заводашкахь а, ЙКП(б)-н Соьлжа-ГӀалин обкомехь промышленни декъан инструкторан а белхаш бина^[1].

• Социалистически Къинхьегаман Турпалхо (24.11.1944);
• Ленинан пхи орден (06.02.1942, 24.01.1944, 28.05.1948, 28.05.1966, 26.05.1972);
• Эсаран (Октябрьская) революцин орден (28.05.1982);
• Къинхьегаман ЦӀечу Байракхан орден (28.05.1962);
• Мидалш, царна йукъахь йу «Къинхьегаман сийлаллина» (16.10.1952) а, «Къинхьегамехь билгалваларна» (15.05.1951) а, «1941-1945-чу шерийн Сийлахьчу Даймехкан тӀамехь къинхьегаман сийлаллина», «Къинхьегаман ветеран»;
• Сталинан шолгӀачу даржан преми (1942) — йолуш йолчу заводашкахь а, дӀахӀоттамашкахь а авиабензин даккхар алсамдаккхаран кеп кечйарна а, иза промышленностана йукъайалорна а;
• Сталинан хьалхарчу даржан преми (1948) — лакхара дикалла йолчу бензинийн тӀахьалонаш шорйеш йолу мехкадаьттанах сурсаташ дахаран кепаш бухера дуьйна карлайахарна^[1][3];
• ГӀезалойн Республикин Нижнекамск гӀалин сийлахь гражданин.