Туьринген
Туьринген[1] (нем. Freistaat Thüringen) — Германин федеральни латта. Латта доьвзуш ду «Германин баьццара дог» санна. Коьрта гӀала— Эрфурт.
Географи
Туьрингин доза ду Гессен (270 км), Бавари (381 км), Саксоница (265 км), Саксони-Анхальт (296 км) а, Лаха Саксоница (112 км) а федералан пачхьалкхашца.
Истори
Турингия — Германин историн кӀошт йу. Йуккъера бӀешерийн Йуьххьехь иза хилла легендарни паччахьалла, цул тӀаьхьа герцогалла. Цул тӀаьхьа регион каролингаша куьйгаллехь йира, цул тӀаьхьа Еза Риман империн дакъа хилира, Ӏедалехь болчу аристократашна йукъахь йекъаелира, царна йукъахь къаьсттина гӀарабевлла бара Эрнестинан могӀанера веттинаш.
1871 шо даьлча иза яра Германин империн дакъа, амма хьалха хиллачу Туьрингин пачхьалкхашна цхьа билггала автономи йара. Веймаран республикехь 1920—1934 шерашкахь иза йа ра «Маьрша пачхьалкх» олучу пачхьалкхан статус йолу регион. КхоалгӀачу рейхан заманахь а, тӀаьхьо ГДР-хь а автономи йкцара. ХӀинца, теорехь, иза кхузаманан Германин автономин регион йу.
Туьринги
XX бӀешарахь Туьринги пачхьалкх дуьххьара гучуйелира кхузаманан Германин политикан карти тӀехь 1920 шарахь, революци хилале йозуш йоцуш Германин империн дакъа хилла хилла йалх немцойн княжество цхьаьнатохар бахьана долуш:
- Сийлахь герцогство Саксен-Веймар-Эйзенах (к1ошташ Веймар и Эйзенах и амт Нойштадт района Гера, г1алин к1ошташ Эйзенах, Веймар и Апольда).
- Герцогство Саксен-Кобург-Гота (к1ошташ Гота, г1алин к1ошташ Гота и Целла-Меллис).
- Герцогство Саксен-Мейнинген (к1ошташ Хильдбургхаузен, Зоннеберг, Мейнинген, Заальфельд).
- Герцогство Саксен-Альтенбург (к1ошташ Альтенбург и Штадтрода, амт Роннеберг района Гера, г1алин к1ошташ Альтенбург и Йена).
- Княжество Шварцбург-Рудольштадт (к1ошташ Рудольштадт и амт Франкенхаузен района Зондерхаузен).
- Княжество Шварцбург-Зондерсгаузен (к1ошташ Арнштадт и Зондерхаузен, г1алин к1ошт Арнштадт).
- Княжество Рейсс старшей линии (к1ошт Грейц, г1алин к1ошт Грейц).
- Княжество Рейсс младшей линии (к1ошташ Гера и Шляйц, г1алин к1ошт Гера)
Веймар хилира керлачу мехкан коьрта шахьар.
ШолгӀа дуьненан тӀом а, бертахоша Пруссин пачхьалкх дӀайаьккхинчул тӀаьхьа а пачхьалкхана йукъайаьхна цхьа могӀа хьалха пруссин хилла латтанаш (Саксонин-Анхальтан провинцера Эрфурт административан кӀошт, Гессен-Нассау провинцера Шмалькальденан кӀошт), коьрта шахьар Эрфурт хилира.
1949 шарахь Туьринги Германин Демократин Республикан (ГДР) йукъайахара. 1950 шарахь Лангенсальца а, Вайссензе а кӀошташ дӀакхетта Зондерхаузен кӀоштана, Шмалькальден Зул кӀоштана, Йенан кӀошт дӀакъаьстина Штадтрода кӀоштах, ткъа дисина дакъа дӀатоьхна Гера кӀоштана. 1952 шарахь ГДР-хь дӀайаьхьначу административан реформан хенахь дӀайаьккхира Туьрингин пачхьалкх, иза йекъна Эрфурт а, Гера а, Суль а административан кӀошташка.
1990 шарахь Германи йуха цхьаьнакхетначул тӀаьхьа Туьринги меттахӀоттийра федералан пачхьалкх санна.
Туьрингехь Советан эскарш
Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом чекхбаьллачул тӀаьхьа Германехь советан ницкъийн тобанна йукъайогӀуш йолу 8-гӀа гвардин цхьаьнатоьхна герзан эскар дӀахӀоттийра Туьрингин дуккха а гӀаланашкахь. Масала, 39-чу гвардин моторан герзан дивизин дакъош дара Ордруф а, Гота а, Майнинген а гӀаланашкахь. 8-гӀа эскар арадаьккхира 1994 шо кхачале, Германица доьзна тӀаьххьара барт баран бартца нийса а догӀуш.
Пачхьалкхан система
Административан декъадалар
Туьрингин территори йекъало кӀошташна (нем. Landkreis) а, кӀоштан йоцу (кӀошташна нийса) гӀаланашна а (нем. Kreisfreie Stadt). КӀошташна йукъайогӀу шен рогӀехь гӀаланаш (нем. Stadt) а, йукъараллаш (нем. Gemeinde), гӀаланашна йукъайогӀу меттигера кварталаш (нем. Ortsteil), йукъараллашна йукъайогӀу кегий гӀаланаш (нем. Ortschaft).
К1ошташ а, к1оштан йоцу гӀаланаш а
.svg)
- К1ошташ (Landkreise):
|
|
|
- К1ошташца нийса йогӀуш йолу гӀаланаш . (Kreisfreie Städte):
- Айзенах (EA)
- Веймар (WE)
- Гера (G)
- Зуль (SHL)
- Йена (J)
- Эрфурт (EF)
Административан декъадаларан истори
ГДР юкъахь 1952 шарера 1990 шаре кхаччалц Туьрингин территори лаьттара кхаа кӀоштах: Гера , Суль , Эрфурт.
Г1аланаш
| 15 000 сов бахархой болу гӀаланаш 2010 шеран 31 декабрехь | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Меттигерчу Ӏедалан органаш
Регионаш-побратимаш
Дин
Дукхахболу динан нах лютеранаш бу. Уггаре йоккха лютеранийн деноминаци йу Йуккъера Германера евангелистийн килс (нем. Evangelische Kirche in Mitteldeutschlan).
Финансаш
- Задолженность: 6325 € на душу населения (2002)
- Общая задолженность: 15,2 миллиардов. € (2002)
Ӏилма а, дешар а
Астрономехь
Туьрингин цӀе тиллина 1920 шарахь карийна астероидан (934) Тюрингия.
Туьрингин пачхьалкхан парламентан политикаш
- Рене́ А́уст (парти «Альтернатива для Германии»)
- Катя Вольф (Союз Сары Вагенкнехт)
Билгалдахарш
- ↑ Немцойн маттара транслитераци йу
- ↑ Кеп:Internetquelle Архиван копи 2018 шеран 18 августехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ
Ссылкаш
- Официальный сайт
- Туьринген каталог чохь йу хьажоргаш Open Directory Project (dmoz).
- Thuringia (Germany). Fotw.vexillum.com. ТӀекхочу дата: 2010 шеран 22 май. Кху чуьра архивйина оригиналан 2004 шеран 7 январехь
- Marcus Schmöger. Thüringen. Flaggenkunde.de. ТӀекхочу дата: 2010 шеран 22 май.
