Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Тугузов, Асламбек Тапин кӀант

Тугузов Асламбек Тапин кӀант (оьрс. Тугузов Асламбек Тапаевич; 1969 шеран 3 январь, Заки(н)-Юрт, Нохч-ГӀалгӀайн Автономин Советийн Социалистийн Республика) — российски а, нохчийн поэт, философ, йаздархо, литератор[1]. Нохчийн Республикин халкъан йаздархо[2], Россин йаздархойн союзан декъашхо[3][4], Нохчийн Республикин йаздархойн союзан правленин декъашхо[1].

Биографи

Бералла а, къоналла а

А. Тугузов дуьненчу ваьлла 1969-чу шарахь Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н ТӀехьа-Мартан кӀоштан Закан-Юьртахь. 1975-чу шарахь школе деша вахана А. Тугузов, 1986-чу шарахь иза чекх а йаьккхина[5]. 1987-1989-чуй шерашкахь Белорусан ССР-н Минскан областерчу Крупки эвлахь Советан эскарехь тӀеман гӀуллакх деш хилла. Цигахь лакхарчу сержантан цӀе а йелла цунна, взводан буьйранчин заместителан даржехь а хилла иза.

Карьера

90-гӀа шераш дуьйлалуш байташ вовшахйетта волавелла Асламбек. 2006-чу шарахь цуьнан хьалхара байт зорбане йаьлла «Иман» газетехь. Цуьнан байташ зорбане йийлина «Вайнах» а, «Нана» а журналашкахь. Хьалхара книга — «Буьйсанан иллеш» байтийн гулар 2019-чу шарахь арайаьлла. ХӀетталц, социальни зӀенаш бахьана долуш дика вевзаш вара поэт[6].

Жималлехь дуьйна волавелла байташ йазйан, 90-чу шерийн йуьххьехь байташ йазйар шен дахаран коьртачу гӀуллакхех цхьаъ дина цо. Асламбекан хьалхара публикацеш арайевлла республикин газеташкахь а, литературин-исбаьхьаллин журналашкахь а. Цул тӀаьхьа цуьнан белхаш арабийла буьйлабелира российски йаккхийчу изданешкахь а. Кхоллараллийн белхийн «Турс а, пелаг а» къовсамехь дакъа а лаьцна, финале а ваьлла. Байтийн ши гулар арахецна: «Буьйсанан иллеш» (2019) а, «Алунана седарчийн йийсархо» (2021) а, кхоалгӀа книга — 2022-чу шарахь арахецна «Шейх Мансур» цӀе йолу поэма, 2023-чу шарахь йоьалгӀа книга арайаьлла — «Байташ» (кхоалгӀа гулар). 2024-чу шеран оханан баттахь «Ӏелабек-Хьаьжа» поэма арайаьлла, ткъа 2024-чу шеран гӀуран баттахь «Кунта-Хьаьжа» кхоалгӀачу поэмин (трилоги) «Шаьлтийн тӀом» хьалхара книга арайаьлла[1].

350 байт а, 3 поэма а йазйина цо.

«Шейх Мансур» поэма нохчийн а, хӀирийн а, гӀебартойн а меттанашка гочйина а, арайаьккхина а йу. «Ӏелабек-Хьаьжа» поэма а йу гӀебартойн а, нохчийн а меттанашка гочйина арайаьккхина.

А. Тугузовс нохчийн бевзаш болчу йаздархойн Бисултанов Аптин а, Исмаилова Таисин а произведенеш нохчийн маттера оьрсийн матте гочйина, иштта, хӀирийн вевзаш волчу йаздархочун Хетагуров Костин произведени а гочйина хӀирийн маттера оьрсийн матте[1].

2011-чу шарахь Йерригроссин «Турс а, пелаг а» къовсамехь шолгӀа меттиг йаьккхина.

2021-чу шарахь красноярски «Де а, буьйса а» журналан редколлегин сацамца, «Серлонца дийна ву…» гулйинчу байташна «Поэзи» декъехь хьалхара меттиг йелла, иштта, цунна йелла «Лайн пелаг» билгало а[1].

2021-чу шарахь дуьйна Россин йаздархойн союзан а, цуьнан региональни отделенин — Нохчийн Республикин йаздархойн союзан а декъашхо.

2023-чу шарахь дуьйна Нохчийн Республикин йаздархойн союзан председателан А.Ӏ-Хь. Ельсаевн дӀадолорца кхоьллинчу Къоначу йаздархойн клубан куьйгалхо ву.

2024-чу шеран гӀуран беттан 9-чу дийнахь Нохчийн Республикин йаздархойн союзан правленин декъашхо хаьржина.

Нохчийн Республикин Мехк-Ден 2014-чу шеран чиллин беттан 27-чу дийнахьлерчу № 43 йолчу Указца «Нохчийн Республикин халкъан йаздархо» сийлахь цӀе йелла[1].

Доьзал

Асламбекан да Тапа (1936—1994) цӀерпоштнекъахо вара.

Деда -Хьачарахь хьуьнхо вара, дӀакхелхина 1944-чу шарахь нохчийн халкъ махках даьккхинчу хенахь Казахстанехь.

Нана Асхьабан йоӀ Мукудаева Байсари — Шаран кӀоштан Хьакъмадой йуьртара а, оцу тайпана а йу, дуьненчу йаьлла 1939-чу шарахь.

А.Тугузовн вежарех ши ваша жималлехь велла. Воккхаволу ваша Руслан (1968—1998) шен 30 шо хан йолуш Кемерово гӀалахь велла. Асламбекан йиъ йиша йу:

  • Тамуса (дуьненчу йаьлла 1973 ш.);
  • Луиза (дуьненчу йаьлла 1974 ш.);
  • Лиза (дуьненчу йаьлла 1975 ш.);
  • Зарема (дуьненчу йаьлла 1983 ш.).

Асламбекан хӀусамнана — Лабазанова Зарема (дуьненчу йаьлла 1976 ш.) Воккхахволу кӀант Руслан (дуьненчу ваьлла 2001 ш.), жимахволу кӀант Бислан (дуьненчу ваьлла 2005 ш.)[1].

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Зелимхан Яхиханов. Асламбек Тугузов: «Поэзия – это язык космоса!» Информационное агентство "Грозный-Информ" (2025 шеран 29 январь). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 4 сентябрь. Архивйина 2025 шеран 29 январехь
  2. ↑ Календарь памятных дат и событий Чеченской Республики на 2024 год / Министерство культуры Чеченской Республики, ГБУ «Национальная библиотека Чеченской Республики им. А.А. Айдамирова». – Грозный, 2024. – 38 с. (2024 шеран 12 ноябрь). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 4 сентябрь. Архивйина 2022-1-7
  3. ↑ Депутаты приняли участие в презентации книги чеченского писателя А.А. Ахматукаева «Башни гор» в переводах поэта Юрия Щербакова. parlamentchr.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 4 сентябрь.
  4. ↑ Фарида Кудаева. Через толщу гранита… — Клуб писателей Кавказа (2024 шеран 27 июнь). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 4 сентябрь.
  5. ↑ МБОУ "СОШ №2 с.Закан-Юрт им.Д.С. Саитова" - Официальный сайт. zakan2.educhr.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 4 сентябрь.
  6. ↑ Содержащихся в СИЗО-1 регионального УФСИН познакомили с поэтом, произведения которого набрали популярность среди осужденных, обвиняемых и подозреваемых. vesti095.ru (2024 шеран 12 ноябрь). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 4 сентябрь. Архивйина 2022-1-7

Категореш