Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Российн Федерацин Пачхьалкхан байракхан де

Российн Федерацин Пачхьалкхан байракхан де оьрс. День Государственного флага Российской Федерации — Российн официалан хӀоттийна Ӏиданех цхьаъ, иза даздо хӀора шарахь 22 августехь. Официалан даздар чӀагӀдина 1994 шеран августехь[1]. Белхан де ду.

Ӏида лерина ду Российн Федерацин байракхна — къоман кхо бос болчунна.

Истори

Российн историн пачхьалкхан байракх лоруш йу кӀайн-сийна-цӀен кӀади, иза дуьххьара хьалайаьккхина оьрсийн «Орёл» кеман тӀехь Алексей Михайловичан(оьр.)нохч. заманахь 1668 шарахь.

1693 шарахь кхо бос берг шен долара штандарт хилла паччахьан Пётр I.

XVIII—XIX бӀешеран хьалхарчу декъехь кӀайн-сийна-цӀен байракх лелайора коммерцин кеманашна тӀахь а, оьрсийн хӀордан экспедицийн кеманашна тӀехь а[2].

1883 шарахь императоран Александр II-гӀачун омра арахийцира, цу тӀехь йаздина дара: «Байракхашца гӀишлош хазйан бакъо ло аьлла хетачу церемонин барамашкахь, кхаа асанах лаьтташ йолу оьрсийн байракх бен лело ца йеза: лакхара йерг кӀайн йу, йуккъера йерг сийна йу, ткъа лахара йерг цӀен йу»[3].

undefined

1896 шарахь, сийлахьчу эло инарла-адмирало Алексей Александровичан рапортца, хӀордан ведомствон куьгаллехь волу, император Николай II «Цуьнан лакхара мах хадийра кӀайн-сийна-цӀен бесара байракх къоман байракх санна»[4].

КӀайн-сийна-цӀен байракх йуьсу фактехь Российн пачхьалкхан сийлалла, 1917 шеран октябран революци хиллалц йара иза.

1918 шарахь Советийн Российс дӀайаьккхира кхаа беса байракх, хийцира иза керлачу цӀен байракхца[4].

undefined

1991 шеран 22 августехь Москохахь августски путч йолуш, цӀен советийн байракх хийцина йолу историн кӀайн-сийна-цӀен байракх дуьххьара хьалаайира Правительствон цӀенна тӀехула Краснопресненски хин бердйистехь[5]. Иза хилла дӀахӀоьттира ССРС-н чолхе хьолан пачхьалкхан комитетан декъашхоша вовшахтоьхначу пачхьалкхан карчам бан гӀортаран аьтто ца хиларан сийлалла[2].

1991 шеран 22 августехь РСФСР Лакхара Кхеташоно тӀеийцира сацам «РСФСР Къоман байракх официалан къобал йарах а, лелорах а лаьцна» аьлла болу.

1991 шеран 1 ноябрехь байракх чӀагӀйира РСФСР халкъан депутатийн гуламо. Россин Федерацин Конституцин 181-гӀа йаззамца, РСФСР пачхьалкхан байракх цхьабосса шоралла йолу ана асанаш йолу кӀади ду: лакхара аса кӀайн йу, йуккъера аса сийна йу, ткъа лахара аса цӀен йу"[6]. Байракхан шораллин йукъаметтиг цуьнан йохаллица йу 1:2[3].

1993-чу шеран декабрь беттан 11-чу дийнахь Российн президенто Ельцин Бориса куьг йаздира «Российн Федерацин пачхьалкхан байракхах лаьцна» омарна, цу тӀехь лазурни бос сийна бесца хийцира, сирла цӀен бос цӀен бесца хийцира. Байракхан шораллин а, йохаллин а нисдалар а хийцира 2:3 кхаччалц[6]. Цу тӀе магадора байракх лело хьалха хӀиттийначу пропорцешкахь 1995 шеран 1 январь кхаччалц[3].

1994 шарахь Ельцина официалан чӀагӀдина Российн байракхан де даздар 22 августехь, и терахь пачхьалкхан Ӏидин дина[2].

undefined

2000 шеран 25 декабрехь Российн Федерацин Президента Путин Владимира куьг таӀийра Российн Федерацин Федералан Конституцин Законна, иза «Российн Федерацин пачхьалкхан байракхах лаьцна» аьлла дара. Цу тӀехь яздина ду: «Российн Федерацин пачхьалкхан байракх — Российн Федерацин официалан пачхьалкхан сийлалла йу, иза цхьатерра ана кхаа асанах лаьтта нийса агӀонан панель йу: лакхара кӀайн йу, йуккъера сийна йу, ткъа лахара цӀен йу. Байракхан шораллин йохаллица нисдалар 2:3 ду»[7].

1999 шарахь дуьйна Россехь лелаш йу байракхаш арахецаран пачхьалкхан стандарт, цуьнца догӀуш кхаа бесан асанийн басарш догӀуш хила деза Йерригсоюзан серлонан индустрин ассортиментан а, модан а центро кечйинчу басарийн атласца, йа америкин компанино Pantone Inc кхоьллина стандартизаци йина басарш къасторан системица[3].

undefined

Даздаран ламасташ

Российн Федерацин Пачхьалкхан байракхан де — йерриг а пачхьалкхехь даздеш долу къоман дезде ду. Ламастехь ма-хиллара, оцу дийнахь тайп-тайпана барамаш дӀахьо, официалан пачхьалкхан сийлаллин маьӀна билгалдаккхархьама. Царна йукъахь ду президенто а, парламентан декъашхоша а декъалдаран къамелаш а, пачхьалкхан совгӀаташ дӀадалар а, концерташ а, церемонин кортежаш а, спортан къийсадаларш а. Барамашкахь дакъалоцуш бу политикин партийн векалш а, кегийрхойн патриотийн цхьаьнакхетараллаш а[8]. Коьрта хиламех цхьаъ бу даздарца пачхьалкхан байракх хьалаайбар Российн хӀостца(оьр.)нохч.[5].

Дуккха а оьздангаллин йаккъашкахь, садаӀаран меттигашкахь, библиотекашкахь(оьр.)нохч. дӀахьош ду даздаран барамаш, лекцеш, онлайн-акцеш, флешмобаш. Библиотекарша триколоран историна лерина жайнин гайтамаш вовшахтуха, тематикин квесташ а, викторинаш а вовшахтуха. Даздарехь дакъалоцучарна ло дагалецаман совгӀаташ — асанаш, галстукаш, къоман билгалонаш тӀехь йолу байракхаш.

ГӀишлош а, урамаш а дезчу денна кечдо, цхьацца гӀаланашкахь стигла хьалахоьцу кӀайн, сийна, цӀен бесара хӀаваан горгалш[2].

2020 шарахь парашютисташа дӀайиллира Москохан областан стиглахь майда 5 эзар йеакӀов метр сов йолу байракх. Иза хилира, чукхийсабеллачаьргара, дуьненахь уггаре йоккха байракх[9].

2023-чу шеран август беттан 19-чу дийнахь Оренбурган областан Подгородни Покровка йуьртахь Российн къоман байракхан де даздарца къоман рекорд хӀоттийна. Бахархоша дӀасайаржийна 1588 метр йеха а, 4,5 метр шуьйра а йолу кхаа басахь байракх. И кхиам Российн рекордийн тептаре йазбина[10]. Оццу шарахь ГӀезалойчоьан бахархоша вовшахтоьхна дуьненахь уггаре а йоккха Российн байракх, куьйга динчу ровзанан кочарех йина йолу. Уьш полимеран поппарх йина 300 сов пхьеро тайп-тайпанчу регионашкара мехкан. Цуьнан жамӀ дӀайаздина Дуьненайукъарчу къоман а, дуьненан а рекордийн агенталло[11].

undefined

2024-чу шарахь Москох «Садови кольцо» олучу меттигехула дӀасалелаш йара кхаа басахь йолу байракхашца бӀеннаш машенаш. Курскан областехь жигархоша а, волонтераша а 2500 гергга еакӀов метр майда дӀалоцуш йолу кхаа басахь байракх дӀасайаржийра «Курскан тӀом» мемориалан комплексехь. Пятигорскехь «Машук» олучу кегийрхойн форуман 150 гергга декъашхочо Российн кхаа басахь йолу байракх хьалаайира Машук лома лакхене кхаччалц[2].

2025-чу шарахь Кегийрхойн гӀуллакхашкахула йолчу Федералан агенталло вовшахтоьхна Йерриг Российн «Даймехкан басарш» акци, Российн къоман байракхан денца нисйан лерина. Иза дӀайаьхьира август беттан 18-чу дийнера 22-чу дийне кхаччалц. Лерринчу тӀеман операцин ветеранашца цхьаьнакхетарш а, байракхан гӀожмаш меттахӀиттор а, байракхаш хӀоттор а, кхаа басахь йолу байракхаш дӀасадаржор а, пачхьалкхан билгалонаш йолу асанаш йаржор а, барамаш а, лекцеш а, флешмобаш а йар. Проектан гурашкахь #Российн кораш акцин декъашхоша цӀенойн а, ишколийн а, офисийн а кораш хаздина тематикин сурташца, социалан машанашкахь дӀасадаржийна суьрташ, цунах йогӀуш йолу хештег а йолуш[12].

Билгалдахарш

  1. ↑ Указ от 20 августа 1994 г. № 1714. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 9 февраль. Архивйина 2012 шеран 25 августехь
  2. ↑ 1 2 3 4 5 День государственного флага России 2025: история и традиции праздника, РИА Новости (2025, 20 август). Дата обращения: 21 августехь 2025.
  3. ↑ 1 2 3 4 История и характеристики государственного флага России, TACC (2021, 22 август). Дата обращения: 10 февралехь 2026.
  4. ↑ 1 2 Соболева Н. А. Историческое прошлое российского триколора: факты и мифы // «Военно-исторический журнал». — 2014. — № 8. — С. 53—60.
  5. ↑ 1 2 22 августа — День Государственного флага Российской Федерации. Управление Министерства юстиции Российской Федерации по Пермскому краю (2025 шеран 20 август). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 10 февраль.
  6. ↑ 1 2 Высочинский, И.. История Дня Государственного флага РФ, TACC. Дата обращения: 10 февралехь 2026.
  7. ↑ Федеральный конституционный закон от 25.12.2000 г. № 1-ФКЗ, www.kremlin.ru. Дата обращения: 10 февралехь 2026.
  8. ↑ В Ульяновской области пройдет торжественное шествие в честь Дня Российского флага, ИА Regnum. Дата обращения: 10 февралехь 2026.
  9. ↑ Парашютисты развернули самый большой в мире флаг России в небе Подмосковья, TACC. Дата обращения: 9 февралехь 2026.
  10. ↑ Есть рекорд: в Оренбуржье развернули самый длинный в России триколор, orenburg.kp.ru (2023, 19 август). Дата обращения: 9 февралехь 2026.
  11. ↑ Самый большой в мире флаг России из розочек ручной работы изготовили в Казани, Татар-информ. Дата обращения: 9 февралехь 2026.
  12. ↑ Всероссийская акция «Цвета Родины». АО "Камчатское авиационное предприятие" (2025 шеран 18 август). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 9 февраль.

Литература

  • Антошин, М. К. Государственный флаг Российской Федерации // Герб, флаг и гимн России. Изучение государственных символов Российской Федерации в школе. — М., 2003.
  • Вилинбахов, Г. В. Флаги России // Наука и жизнь. 1990. № 12. С. 88-91.
  • Дегтярёв, А. Я. История российского флага. Легенды, факты, споры. — М., 2000.
  • Пчёлов, Е. В. Рождение российского флага // Государственные символы России — герб, флаг, гимн. — М., 2002. С. 94—98.
  • Сапрыков, В. Н. Над Россией флаг России // Наука и жизнь. 1992. № 2. С. 65-68.

Хьажоргаш

Категореш