Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Попов, Николай Ильич

Попов Николай Ильич (1912 шеран 24 декабрь, Уфа, Уфимский уезд[d], Уфимская губерния[d], Российн импери — 1943 шеран 28 август, Михайловка Перша, Полтаван область, Украинийн Советийн Социалистийн Республика, ССРС) — советийн эскархо. Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман декъашхо. Советан пачхьалкхан турпалхо (1944, велча). Гвардин сержант.

Биографи

Вина 1912 шарахь провинцин гӀала Уфа Россин импери (хӀинца гӀала, Россин Федерацин Башкирийчоьнан административан центран) белхалочун доьзалехь. Оьрсийн. Дуьззина доцу йуккъера дешар чекхдаьккхина. Эскаре гӀуллакх дан кхайкхале хьалха Уфахь вехаш вара иза. Уфан чай деш йолчу заводехь, цул тӀаьхьа Уфан дечиг деш йолчу заводехь болх бина цо.

Белхалойн а, ахархойн а ЦӀечу эскаран могӀаршка кхайкхина иза 1943 шеран чиллин беттан 3-чу дийнахь. Кегийчу командирийн школа чекхйаьккхина, танкана дуьхьал долу герз лелоран говзалла карайерзийна. Фашистийн тӀелетархошца хиллачу тӀемашкахь сержант Н. И. Попов 1943 шеран хьаьттан беттан 22-чу дийнахь дуьйна Воронежан фронтехь 202-гӀа гвардин герзан полкан танкашна дуьхьал герзан ротан танкашна дуьхьал герзан экипажан командир хилла. 68-гӀа гвардин герзан дивизи 4-гӀа гвардин эскар.

Советан эскарш хьалхадовлар сацо а, Харьков го ца хилийта а гӀерташ, немцойн буьйранчалло Донбассера йиъ танкан дивизи дехьайаьккхира Харьков агӀор. МостагӀчун танкийн контратакаш йухатоха 4-гӀа гвардин эскар дӀасакъаьстира Лакхара Лаккхара Буьйранчаллин резерв. Цуьнан 68-чу гвардейски дивизин дакъоша позицеш дӀалаьцна Михайловка Первая Котелевски кӀошт Полтаван кӀошт. 1943-чу шеран хьаьттан беттан 28-чу дийнахь 30,6 локхалла ларйеш хиллачу тӀамехь гвардин сержантан Попов Николайн экипажан танкашна дуьхьал йолу тапча галйаьлла. Оцу хенахь немцойн «Тигр» цхьаъ лакхене эккхийтира, шен ларашца советан гӀашлойн тӀеман формацеш дӀаяха дагахь. Цунна дехьавелира гвардин сержант Попов Николай, танкашна дуьхьал гранатийн куп а йолуш. «Тигран» ларашна кӀел а кхоьссина, шен са дӀа а луш, мостагӀчун танк сацийра цо.

ССРС-н Лакхарчу Советан Президиуман «ЦӀен Эскаран инарлашна, эпсаршна, сержанташна, рядовойшна Советан Союзан Турпалхочун цӀе яларх лаьцна» 1944-чу шеран Чиллан-беттан 10-чу дийнахь динчу Указаца «1944-чу шеран тӀеман декхарш масаллин кепара кхочушдарна», фашистийн тӀелетархошца къийсам латторан фронтан буьйранчалла а, оццу хенахь гайтина доьналла а, турпалалла а" велча советан пачхьалкхан цӀе йелира[1].

Турпалалла

Советски эскарийн тӀелатар сацо а, Харьков гуо баре ца кхачо а Ӏалашо йолуш, немцойн командованис Донбассера харьковн агӀор йиъ танкийн дивизи(оьр.)нохч. кхоьссира. МостагӀчун танкийн дуьхьалтохарш йухатоха Лакхарчу Коьртакомандованин резервера къастийра 4-гӀа гвардейски арми. Цуьнан 68-чу гвардейски кхийсархойн дивизин дакъоша позицеш дӀалецира Украинин ССР-н Полтавскан областан Котелеван кӀоштан Михайловка Хьалхара йуьртан уллехь. 1943 шеран 28 августехь 30,6 локхаллий тӀехь хиллачу тӀамехь гвардин сержант Николай Поповн расчётан танкошна дуьхьал йолу тоьп могӀанера йелира. Оцу хенахь немцойн «Тигр» танкех цхьаъ локхаллий тӀе чуиккхира, шен зӀенашца советски гӀашсалтийн тӀеман могӀанаш хьеша Ӏалашо йолуш. Цунна дуьхьал танкошна дуьхьал йолу гранатийн уьйригца вахара гвардин сержант Николай Попов. «Тигран» зӀенашна кӀел эккхарца, ша шен са дӀа а луш, цо мостагӀчун танк эккхийтира.

Н. И. Поповн совгӀатан кехат тӀера:

... немцойн «тигрийн» танкийн контратака йухатухучу хенахь накъост Поповн танкошна дуьхьал йолу тоьп могӀанера йелира. Танк уллехь йара, шен зӀенашца вайн тӀеман могӀанаш хьеша Ӏалашо йолуш. Накъост Поповс шен куьйгашка танкошна дуьхьал йолу гранаташ ийцира, «тигран» дуьхьал а иккхина, цуьнан зӀенашна кӀел а эккхина иза оьккхийтира. И эккхар хуьлуш майрачун валарца велира гвардин сержант Попов...

ДӀавоьллина Украинин Полтавскан областан Михайловка Хьалхара йуьртахь йукъарачу каш чохь.

СовгӀаташ

  • «Дашо Седа» мидал (10.01.1944, веллачул тӀаьхьа);
  • Ленинан орден (10.01.1944, веллачул тӀаьхьа).

Иэс

  • 2022 шеран хьаьттан беттан 22-чу дийнахь Башкортостан Республикин Правительствон № 481 сацамца Советски Союзан Турпалхочун Попо́в Николай Ильичан цӀе тиллира Башкортостан Республикин Уфа гӀалин гӀалин гуонан № 128 йолчу йукъарадешаран муниципальни бюджетни хьукматан ишколана[2];
  • Уфахь тӀом балале Н. И. Поповс болх бинчу хьун-заводан гӀишло (Рижская урх., 5) тӀехь мемориальни у хӀоттийна.

Билгалдахарш

  1. ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 10 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 19 январехь (№ 3 (263)). — С. 1.
  2. ↑ Постановление Правительства Республики Башкортостан от 23 августа 2022 года № 481 «О присвоении имен Героев Советского Союза и выдающихся деятелей Республики Башкортостан общеобразовательным организациям Республики Башкортостан и об установке мемориальных досок на фасадах зданий общеобразовательных организаций Республики Башкортостан». Правительство Республики Башкортостан (2022 шеран 23 август). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 26 март.(оьр.)

Литература

  • Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
  • Славные сыны Башкирии. Книга 3. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1968.
  • Подвиги их — бессмертны: Справочник о Героях Советского Союза и полных кавалерах ордена Славы из Республики Башкортостан. — Уфа: Китап, 2000. — С. 398.

Хьажоргаш

Категореш