Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Нохчийн Республикин Бусалбанийн динан урхалла

Нохчийн Республикин Бусалбанийн динан урхалла (оьрс. Духовное управление мусульман Чеченской Республики) — региональни муфтият а, Нохчийн Республикехь цхьана урхаллин динан организаци. Йовзийтина Къилбаседа Кавказан бусалба нехан Координационни центрехь.

Истори

1990 шарахь Къилбаседа Кавказан динан урхалла йоьхча кхоьллира Нохч-ГӀалгӀайн динан урхалла куьйгаллехь Газабаев ШахӀид-Хьаьжа а волуш[6]. 1991 шарахь йозуш йоцу Нохчийн Республика (Нохчийчоь) дӀакхайкхича, Соьлжа-ГӀалахь дӀайаьхьначу съездехь Нохч-ГӀалгӀайн Республикин Бусалбанийн динан урхалла (ДУМ ЧИР) Нохчийн Республикин Бусалбанийн динан урхалла аьлла хийцира. Дуьххьарлера муфтий хӀоттийра Арсанукаев Мухьаммад-Башир[4].

Амма, радикальни сепаратистийн хьежамаш болчу жигархоша 1992 шеран бекарг беттан хьалхарчу дийнахь кхоьллира йолчунна дуьхьал муфтият — «Нохчийн Республикин Исламски центр», НР ДУ дӀахецна аьлла хаам а беш. Бекарг беттан ткъе цхьайтталгӀачу дийнахь пачхьалкх йохо арабевллачара НР БДУ дӀахецна аьлла хаам бира, муфтий Арсанукаев оппозиционерашкахьа ву аьлла бехке а веш. Муфтият муьтӀахь йацара керлачу Ӏедална, Ӏедалан агӀор хаамийн блокада йоллушехь, шайн болх ца сацош, дӀахьора цо[7].

1995 шарахь Ахьмад-Хьаьжа Кадыров муфтий хоржу. Суфийски къадарин тӀарикъатехь а волуш, ваххабизмана дуьхьал къийсам латтабо цо[4]. 1998 шарахь цо Соьлжа-ГӀалахь Къилбаседа Кавказан бусалба нехан конгресс вовшахтуху, циггахь, ваххабизм йемалйеш, кхел кхайкхайо[8]. Иштта Къилбаседа Кавказан бусалба нехан координационни центр кхолла хьалхаваьлларг ву (КЦМСК), Къилбаседа кавказан йерриг ламастийн динан урхаллаш вовшахтухуш[9].

1999 шеран хьаьттан баттахь Басаевн тӀемалой ДегӀастана чугӀоьртича, Кадыров Ахьмад-Хьаьжас презедент Масхадовна тӀедожадо ваххабизм йоьхкуш, сацам тӀеэцар а, кхечу къомах болу пропагандисташ махках бахар а, Басаевна кхел йар а. Нохчийн шолгӀа тӀом болабелча, Кадыров Ахьмад-Хьаьжа Россин дуьхьал джихад кхайкхо реза ца хилира, цунах бахьана а дина Масхадовс иза даржах мукъаваьккхира. Динан урхалла реза йацара оцу сацамна. Сепаратистийн шарӀан суьдо тӀаьхьашха Кадыровна вен кхел кхайкхира[4].

2000 шеран мангалан беттан 12 дийнахь Россин Президента Кадыров Ахьмад-Хьаьжа Нохчийн Республикин ханна администрацин куьйгалхо хӀоттийра. Керла муфтий Кадыровн накъост Шамаев Ахьмад хӀоттийра[8], ДегӀастанан халкъе къинтӀерадалар доьхуш, кхайкхам бира[10].

Кадыров Ахьмад-Хьаьжа вийначул тӀаьхьа, 2004 шеран мангалан баттахь Нохчийн Республикин ДУ «Масхадовна а, Басаевна а, царна тӀаьхьа хӀиттийнчу нахана а неӀалт кхайкхира»[10].

2012 шарахь НР ДУ ханна арайелира КЦМСК-ера. ТӀаьхьа иза хьалхарчех йара КЦМСК-ан кхеташонан, нохчийн муфтий КЦМСК-ан куьйгалхочун хьалхара заместителан даржехь вара[9].

Муфтиш

Билгалдахарш

  1. ↑ Рощин, Лункин, 2005, с. 153—154, 167.
  2. ↑ Рощин, Лункин, 2005, с. 164—165.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 Сухарев М. Муфтий Чечни рассказал как в республике борются с экстремизмом // Российская газета-Неделя-Кубань-Кавказ. — 26 июля 2018. — № 162.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Рощин, Лункин, 2005, с. 156.
  5. ↑ Рощин, Лункин, 2005, с. 167.
  6. ↑ Рощин, Лункин, 2005, с. 155.
  7. ↑ Рощин, Лункин, 2005, с. 156, 158.
  8. ↑ 1 2 3 Рощин, Лункин, 2005, с. 164.
  9. ↑ 1 2 3 Приймак А. Ислам на Кавказе заговорил по-чеченски. Независимая газета (2017 шеран 17 май). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 20 январь.
  10. ↑ 1 2 Рощин, Лункин, 2005, с. 165.

Литература

  • Рощин М. Ю., Лункин Р. Н. Ислам в Чеченской Республике // Современная религиозная жизнь России. Опыт систематического описания / отв. ред. М. Бурдо, С. Б. Филатов. — М.: Логос, 2005. — Т. III. — С. 152—169. — 464 с. — 2000 экз. — ISBN 5-98704-044-2.

Хьажоргаш

  • dumchr.ru — официальни сайт ДУМ ЧР

Категореш