Менделеев, Дмитрий Иванович

Дми́трий Ива́нович Менделе́ев (1834 шеран 27 январь (8 февраль), Тобольск — 1907 шеран 20 январь (2 февраль), Петарбух) — оьрсийн энциклопедхо а, химин Ӏилманча а, физикохимик а, физик а, метролог а, экономист а, технологин говзанча а, геолог а, метеоролог а, хьехархо а, прибораш кхуллуш верг а ву. Петарбухан университетан профессор а, Паччахьан Петербурган Ӏилманийн академин декъашхо-корреспондент а вара. Цуьна коьрта гучудаккхарна йукъахь — химин элементийн муьран низам а, Ӏаламан коьрта низамех цхьаъ.

undefined
undefined
undefined
undefined
undefined
undefined
undefined
undefined
undefined
undefined
undefined
undefined
undefined
undefined
undefined
undefined
undefined
undefined
undefined
undefined
undefined
undefined
undefined
undefined
undefined

Бевзашболу дешархой

  • Коновалов, Дмитрий Петрович
  • Гемилиан, Валерий Александрович
  • Байков, Александр Александрович
  • Потылицын, Алексей Лаврентьевич
  • Прокудин-Горский, Сергей Михайлович

Виццавар

Д. И. Менделееван памятникаш

  • Клин
  • Петарбух
    • Технологин институтан уьтӀахь — Московски проспект, 26/49. Скульптор М. Г. Манизер. Памятник йиллина 1928 шеран 28 ноябрехь[1].
    • Барамашийн а, терзанашийн а гӀалин уллехь (хӀинца Д. И. Менделееван цӀе йолу метрологин ВНИИ) — Московски проспект (Петарбух), 19. Скульптор И. Я. Гинцбург. Памятник йиллина 1932 шеран 2 февралехь.
    • Экспериментан медицинан институтан уьтӀахь. Автор И. Ф. Безпалов. 1935 шо
    • Мозаикан элементан муьран таблица. 1935 шо, худ. В. А. Фролов[2].
  • Москва
    • МГУ химин факультетан неӀарехь.
    • МГУ тӀехлекха гӀишлон шозлугӀа этажан холлехь.
    • Менделееван цӀе йолу Российн химин а, технологин а университетан чохь коьртачу гӀишлон хьалхара этаж тӀехь.
  • Киев, Толаман Проспект, 37 (Киеван политехникан институтан химин а, технологин а факультетан чувоьдучохь. Памятник йиллина 1998 шарахь.
  • Экспериментан медицинан институтан уьтӀахь. Автор И. Ф. Безпалов. 1935 шо
  • Д. И. Менделееван памятник Тобольскехь.
  • Верхние Аремзяны юртахь йолу Д. И. Менделееван памятник
  • Рубежни гӀалахь, Луганскан область, Украина. Д. И. Менделееван памятник Менделееван урамехь.

Пачхьалкхан лараме памятникаш

  • Барамашийн а, терзанашийн а Коьрта гӀаланаш чохь йолу Белхан кабинет — Москохан проспект (Петарбух), 19, к. 1.
  • Барамашийн а, терзанашийн а Коьрта гӀаланийн цӀа — Московски проспект (Петарбух), 19, к. 4, кв. 5. Арх. фон Гоген А. И.
  • Д. И. Менделееван памятник Петарбух, Московски проспект, 19. Скульптор И. Я. Гинцбург. Памятник йиллина 1932 шеран 2 февралехь.
undefined

Музейш

Нах беха меттигаш а, станциш а

Географи а, астрономи а

  • Менделееван шалам (ГӀиргӀазойчоь), Менделеевец бохьан къилбаседехьа[3]
  • Менделеев кратер Бутт тӀехь
  • Хи бухара Менделееван дукъ Къилбаседа Шен океанехь
  • Менделееван тӀаплам (Кунашир гӀайра)
  • Менделееван цӀе йолу астероид
  • Российн географин йукъ (Д. И. Менделеевс лерин, Таз хин аьтту берд Киккиаки юрт уллехь).

Дешеран заведениш

  • Российн химин а, технологин а Д. И. Менделееван цӀе йолу университет (Москва).
  • Д. И. Менделееван цӀе йолу НовоМоскохан институт РХТУ (Новомосковск, Тулин область).
  • Д. И. Менделееван цӀе йолу Тобольскан пачхьалкхан социально-педагогически академи

Йукъараллаш, гуламаш, журналаш

  • Д. И. Менделееван цӀе йолу Российн химин йукъаралла
    • Йукъара а, прикладни а химин Менделееван гуламаш

Индустрин предприятиш

Литература

Бонистика, нумизматика, филатели, сигиллати

  • 1984 шарахь, Менделееван 150 шо кхачар даздеш СССРх арахийцира юбилейн ахча цхьа сом.
  • Менделееван сурт ду 1991 шарахь арахецна долу 100 Уралан франк цӀе йолу ахчан тӀехь.
  • Дмитрий Менделеев марканаш тӀехь:

Литература

Хьажоргаш