Кацаев, Сайд-Хасан Абзун воӀ

Кацаев Сайд-Хасан вина курчалойн жигархочуьнан Абзу Кацаев а, Кацаева ПетӀимат а доьзалехь вина. 1983-чу шарахь Курчалойн № 1 йолу йуккъера ишкола сийлахь а чекхйаьккхина, 1988-чу шарахь — Л. Н. Толстойн цӀарах йолчу Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан университетан филологин факультетан оьрс-вайнахски отделени чекхйаьккхина^[2].

Советан эскарехь тӀеман гӀуллакх чекхдаьккхира цо 1990—1991 шерашкахь^[2].

Оьрсийн меттан а, литературин а хьехархочун, Ӏилманан белхалочун болх бина, Нохчийн пачхьалкхан университетехь нохчийн литература хьоьхуш, Курчалойн кӀоштан дешаран отделан куьйгалхо хилла.

2002-чу шарахь дуьйна «Вайнах» журналан коьртачу редакторан хьалхара заместитель волуш вара^[1].

2004-чу шеран эсаран баттахь дуьйна «Машар» газетан коьрта редакторан даржехь вара^[1].

Россин йаздархойн союзан а, журналистийн союзан а декъашхо ву иза^[1].

Дуккха а дийцарийн а, эссейн а гуларш йазйина автор: «Зимний вечер» (1997) а, «Школа писателя» (1998) а, «Рассказы о Молле Насреддине» (2004) а, «Во тьме» (2005) а.

Дийцарш: «Зимний вечер» (1985) а, «В тени деревьев» (1985) а, «Зарета» (1985) а, «Иллюзии» (1987) а, «Семинар» (1987) а, «Учитель» (1988) а, «О гордом Закри» (1989) а, «Сюрприз» (1989) а, «Автопортрет» (1989), «Школа писателя» (1990) а, «Женитьба» (1991) а, «Конкурс» (1992) а, «О молодом Хамзате» (1992) а, «Письмо» (1992) а, «Самоволка» (1994) а, «История одной любви» (1995) а, «Во тьме» (2001) а, «Свидетель» (2002) а, «Машар» (2002) а.

Эссе: «Писатель и война» (1995) а, «Философия религии» (1996) а, «Кафка» (2000) а, «Дневники» (1983—2002) а^[3].

Литературин гочдархой оьрсийн матте: Асланбек Гайтукаев а, Лула Жумалаева а, Ия Николаенко а, Мухтар Ибрагимов а, Сайд-Эми Базуркаев а, Зура Итсмиолорд а. Цхьадолу дийцарш автора шенна гочдина ду.

Нохч-ГӀалгӀайчоьнан халкъан йаздархочо Айдамиров Абузара элира, «Йаздархо а, тӀом а» цӀе йолу эссе даггара йазйина йу, аьлла. Иза хьекъалца а, майраллица а, халкъана дог лозуш йазйина йу^[2].

Философин Ӏилманийн доктор, Нохчийн Республикин Ӏилманийн академин академик волчу Акаев Вахьида шен «ТӀом — адаммаллин агрессин маьӀна» бохучу йаззамехь йаздо: «Жанре хьаьжжина, иза исбаьхьаллин кхоллам хиларал сов, Нохчийчоьнан тӀеман гӀуллакхаш а, экстремални хьелашкахь адаман хьал а тидамна иэцаран философин къинхьегам бу. Дакъазаллин а, кхерамечу хьелашкахь стаг валарна а, вахарна а йукъахь хилар, даиманна болчу синтемзаллехь а, корта хьовзарехь а хилар — иза ду авторо шен эссехь къастош долу гӀуллакхаш. Авторо хьалаайбина тема меттигера йа нохчийн бен йоцуш йац, цуо йерриг дуьненан маьӀна лоцу. Нохчийчоьнан латтан тӀехь къизачу тӀамехь вовшахкхийтира Дика а, Вон а ницкъаш. Йаздархочо къоман оьздангаллин бух билгалбоккху, шен дашца къоман синхаам гайта а, тӀейогӀучу ханна некъаш къасто а гӀерта»^[2].

Ибрагимов Лоьмас, филологин Ӏилманийн кандидато, Нохчийн пачхьалкхан университетин оьрсийн литературин кафедран лакхарчу хьехархочо йаздо, литературехь къегина кхоллараллин индивидуальносташ, дукха хьолахь, керлачу жанрийн йа некъийн бухбиллархой хуьлу. ХХ-гӀа бӀешо чекхдолуш а, ХХI-гӀа бӀешо долалуш а нохчийн литературехь шен цӀе билгалъйаьккхина волчу йаздархойн могӀарехь ву прозаик Кацаев Сайд-Хасан. Шен кхолламашкахь авторо социалистически реализм йац гойтуш йерг, цуо маьрша дуьненан реализм гойту — постмодернехь дуьйна сюрреализме кхаччалц. Цунна чохь гуш йу ойланийн а, деган ницкъийн а шатайпана хатӀ а, сюжет сурт хилар а. Кацаевн кхолларалла — иза вайн халкъан балех а, гӀайгӀанах а кхолладелла долу къоман билгало лахар а, иза кхиор а ду.

Журналиста Базуркаев Сайд-Эмис йаздо, Кацаевн дийцарша адаман дог лоцу, царна чохь аьшпаш бац, ткъа дешархочо иза лору. Нохчашна тӀехьийзийначу тӀемашкахь цуо йаздинарг ас бӀаьрхишца доьшу. Шен дийцаршкахь болчу турпалхошца цхьаьна Сайд-Хасана шен даггара схьалоцу нохчийн халкъан бала а, трагеди а. И халкъ тӀеман дог-ойла йолуш дац, амма иза ишттачу бохамца, шалхонца болчу тӀемаш йукъа ийзийна ду.

• «Вайнах» исбаьхьаллин журналан преми (2003) — тӀамах лаьцна долчу уггаре дикачу «Машар» дийцарна;
• Нохчийн Республикин Журналистийн бертан преми: 2004 — тӀамах лаьцна йаздинчу дикачу макъалашна («Йаздархо а, тӀом а», «Теш»), 2005 — «Нохчийн меттан хазалла ларорна» номинацехь;
• А. П. Чеховн цӀарах мидал — Даймехкан литературина тешаме хьашарна (2011);
• «Мамакаев Мохьмад» (Дешийн аьрзу) орден — исбаьхьаллин дашна тешаме гӀуллакх дарна, оьрсийн литературин декъехь доггах къахьегарна (2011);
• Нохчийн Республикин сийлахь журналист (2012);
• Премин лауреат «Серебряная сова» «Литература» номинацехь (2013)^[4].

• Ӏаьнан суьйре. Дийцарш (1997);
• Яздархочун школа. Дийцарш (1998);
• Молла Несартах лаьцна дийцарш (2004);
• Во тьме. Рассказы. Эссе. (2005);
• Шина томехь гулдина йозанаш. I-ра том (2012)^[2].

Пхиъ бера ду.