Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Имаев, Ӏусман Касиман воӀ

Усма́н Касиман воӀ Има́ев (оьрс. Усман Касимович Имаев; 1957 шеран 14 октябрь, Соьлжа-ГӀалин кӀошт, Нохч-ГӀалгӀайн Автономин Советийн Социалистийн Республика — 1996 шеран 7 июль, Нохчийн Республика) — советан пачхьалкхан гӀуллакхо а, Нохч-ГӀалгӀайн Республикан йукъараллин кхерамзаллин министр а. Ша-шех Нохчийн Республика Ичкери (НРИ) кхайкхийначу урхаллин структурехь къоман банкан куьйгалхочун а, инарла прокуроран а, юстицин министран а даржаш лелийна цо. Низамехь йоцчу герзашца йолчу тобанашна ахчанца гӀо даран Ӏалашонца бозбунчаллин схеманаш кхочушйарехь дакъалаьцна цо. Нохчийн хьалхарчу тӀамехь дакъалаьцнарг.

Биографи

Вашендаройн тайпан векал. Соьлжа-ГӀалин «Красный молот» заводехь слесарин болх бина, Уралан а, Ростован а областан гӀишлошйаран организацешкахь[1]. Халкъийн доттагӀаллин университет чекхйаьккхина. 1984—1988 шерашкахь Анголехь йолчу ССРС векалаллин протоколан декъан белхахо вара. Цул тӀаьхьа 1991 шеран чиллин батте кхаччалц иза вара Нохч-ГӀалгӀайн АССР юстицин министерствон коьрта говзанча, цул тӀаьхьа оццу шеран августхьаьттан батте кхаччалц болх бира Нохч-ГӀалгӀайн Республикан Гокомитетан приватизацин председателан заместителан даржехь. 1991 шеран хьаьттан беттара гӀуран батте кхаччалц — НРИ-н йукъараллин кхерамзаллин министр[1].

Тарасов Артёма дийцарехь, тӀеман ишколехула а, КГБ ишколехула а чекхваьлла, масех мотт дика хууш, бусулбалла долуш стаг вара иза.

1991 шарера 1993 шеран хӀутоссург батте кхаччалц иза вара НРИ низаман реформийн комитетан председатель. 1992 шеран эсаран беттахь дуьйна — НРИ территори тӀехь гӀалгӀазкхашца йолу проблемаш йерзоран комиссин куьйгалхо. 1993 шеран хӀутоссург беттахь иза хӀоттийра НРИ Къоман банкан куьйгалхо, ткъа 1994 шеран мангалан беттара 1995 шеран товбецан батте кхаччалц иза вара НРИ юстицин министран а, инарла прокуроран а декхарш кхочушдеш. 1994 шарахь цо дакъалецира мехкадаьттан сурсаташ дохкарехь а, Дудаев Джохаран Ӏедалан ницкъ латторхьама кредитан а, финансийн а операцеш дӀайахьарехь а[2].

1992-чу шеран бекарг беттан 1-чу дийнахь Дудаевс куьг йаздира Нохчийчоьнан йозуш ца хиларна гӀорторан фонд кхуллуш, Имаев коьртехь а волуш. Цу фондана тӀедиллина хилла Нохчийчу кхочу гуманитарни гӀо(оьр.)нохч. монополин дӀасадаржор. Республикин хӀора райцентрехь цхьацца туька а, Соьлж-ГӀаларчу йиъ туька а тӀехь урхалла делла фонде. Цул тӀаьхьа бутт баьлча республикин бюджетера 18,6 млн сом а, «Чеченвиноградпром» производственни цхьаьнакхетараллин чоьташкара 9,3 млн сом ахча а делира фондан чоьте. Цул сов, пачхьалкхан а, розницин а къаьркъанан мехийн башхалла фондан чоьташка дӀайазйина. Цу кепара, республикан бюджетера Дудаевс Ӏуналла дечу фонде дӀакхачийна ладаме ахчанаш. «Имаев коьртехь волчу »Нохчийн йозуш ца хиларан фондо хӀун гӀо-накъосталла дира хууш дац. Амма фондан куьйгалхочун финансийн хьолах цхьа а шек вацара" (Салигов Леча)[3].

ФСБ-н инарла А. Г. Михайловс дийцарехь, 1994-чу шарахь Имаевс, НРИ пачхьалкхан кхерамзаллин департаментан куьйгалхочун заместительца Хасбулатов Руслан дӀаваккха лерина вара Джамалдиев а, НРИ Президентан ваша Б. Дудаев а[4].

Иза йийсаре лаьцна оппозицин агӀончаша, амма Хасбулатов Русланан омрица дӀахецна. 1994-чу шеран товбецан баттахь оппозицино Соьлж-ГӀала штурм йеш йуха а йийсаре лецира Имаев[5].

Лефортовон набахте дӀавоьллира иза. Лаьцна латточу хенахь цо шен лаамехь цхьаьнаболх бина талламца. Цо кечйира 40 агӀонах лаьтта кехат, цу тӀехь дуьйцура республикера йукъараллин-политикан хьал а, экономикан хьал а, кредитан а, банкан а система а, герзаца йолу тобанаш а, сепаратистийн куьйгалхойн роль а, меттиг а, церан психологин сурташ а, царна тӀеӀаткъам баран гӀирсаш а. Цул тӀаьхьа иза хийцира Дудаевс йийсаре лаьцначу оьрсийн танкисташца[4].

1995 шеран кхолламан беттахь Абубакаров Таймазца цхьаьна цо куьйгалла дира НРИ делегацина федералан агӀонца тӀеман гӀуллакхаш сацор хьокъехь дийцаршкахь[4]. Оццу шарахь федералан эскарш арадахар доьхучу митингашкахь къамелаш дира цо. 1995-чу шеран асаран баттахь Будённовскехь закъалтана нах лецначул тӀаьхьа цунна бакъо йелира федералан агӀонца дийцарш дӀадахьа[6].

Иза цу компанин директор вара «Helberwood Consulting Ltd»[6].

1995-чу шеран мангалан баттахь Ӏалхан-ГӀала йуртана уллохь гуш-хезаш БТР а хаьхкина, тӀеман тобанаш вовшахтоха гӀоьртира Имаев. Мангалан беттан 20-чу дийнахь аренан буьйранчийн кхеташонехь Басаев Шамила тӀедожийра Имаевга Российца дийцарш тӀаьхьататтар, цо иза кхочушдира. ДудаевгӀахьа йолчу «Свободный Кавказ» радиостанцин болх шен тергонехь латтийра Имаевс, Краковехь дӀахӀоттийна а, дуккхаъчу пачхьалкхашка передачаш йеш а, амма передачаш вовшахтохарехь кхиам ца хилира цуьнан[6]. Краковехь волуш иза гӀоьртира Нохчийчоьнна гуманитаран гӀо кхачош йолу Полшин колонна, «Чеченская зима — 95» шен маршрутера дӀайала, тӀемалошка дӀакхачорхьама[7].

А. Г. Михайловс дийцарехь, Имаевс дакъалаьцна Нохчийчу алссам фальсификацин соьмаш дӀакхачорехь, цунах нохчийн диаспорера схьаоьцучу кхечу пачхьалкхийн ахчанан метта лелийна, ткъа шаьш сагӀанаш дӀалаьцна хилла НРИ куьйгалхоша[8].

1995-чу шеран лахьан баттахь а, гӀуран баттахь а Туркойчохь вара иза, цигахь цо къамел дира чевнаш хиллачу тӀемалошна дарба дарх лаьцна, ахча гулдира тӀом дӀабахьа. 1996-чу шарахь иза хӀоттийра НРИ инарла прокуроран дарже.

1996-чу шарахь мангалан беттан 7-чу дийнахь федералан эскарийн векалшца дийцаршка а вахана, тӀепаза вайна[8].

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 Михайлов, 2002, с. 252.
  2. ↑ Михайлов, 2002, с. 252—253.
  3. ↑ Сигаури, 2002, с. 55—56.
  4. ↑ 1 2 3 Михайлов, 2002, с. 253.
  5. ↑ Сигаури, 2002, с. 109.
  6. ↑ 1 2 3 Михайлов, 2002, с. 254.
  7. ↑ Михайлов, 2002, с. 254—255.
  8. ↑ 1 2 Михайлов, 2002, с. 255.

Литература

  • Михайлов А. Г. Чеченское колесо: генерал ФСБ свидетельствует. — М.: ООО Коллекция «Совершенно секретно», 2002. — С. 252—255. — 320 с. — 3000 экз. — ISBN 5-89048-100-2.
  • Сигаури И. М. Очерки истории и государственного устройства чеченцев с древнейших времён. — М.: Русь, 2002. — Т. 3. — 398 с. — 500 экз. — ISBN 5-89655-009-X.

Категореш