Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Нисде хатӀМотт хийцаХаам
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Виноградов, Иван Иванович

ХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Виноградов.

Иван Иванович Виноградов (1922 шеран 26 октябрь, Сипсо-ГӀала, Ламанхойн Автономин Советийн Социалистийн Республика — 1963 шеран 14 май, Сипсо-ГӀала, Нохч-ГӀалгӀайн Автономин Советийн Социалистийн Республика) — Белхан-ахархойн ЦӀен Эскеран сержант, Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман декъашхо, Советийн Союзан Турпалхо (1944).

Биографи

Иван Виноградов вина 1922 шарахь Слепцовская станицехь (хӀинца — ГӀалгӀайчоьнан Сипсо-ГӀала) ахархочун доьзалехь. Цун да, кӀантана цхьа шо кхачале, кхелхинера, Виноградов ненан шолгӀачу хӀусамдас кхиавира[1]. Цо йуьззина йоцу йуккъара школа, цул тӀаьхьа трактористийн курсаш чекхйаьхкира. Колхозехь болх бира. Цхьана хенахь нефтепромыслашка тайп-тайпана белхаш бира, тӀаккха шен метте юхавирзира, Орджоникидзевски леспромхозан лесозаводе болх бира. ТӀом болале механизаторийн курсаш чекхйаьхкира, тракторист а, комбайнер а волуш болх бан кхиънера[1].

1941 шеран июлехь Виноградов Белхан-ахархойн ЦӀен Эскаре дӀакхайкхира, Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман фронте дӀахьажийра. ТӀеман кечам ХӀинжа-ГӀалахь бира, 91-гӀа герзан дивизе (шолгӀа кхоллар) дӀайазйира, 161-гӀа батальонехь сапёр хилла. Хьалхара тӀом 1942 шеран апрелехь Ростовна герга бира, Новочеркасскан кӀел Дон хин тӀехь ларъян тӀемашка дакъалаьцна[1]. Шен хьалхара совгӀат — «ТӀеман кхиамашна» медаль — 1942 шеран 30 июлера 4 августалц хиллачу тӀемашка лайкъехьира. Цо итт гитлерхо дӀаваьккхира, гранаташ кхуссуш, немцойн расчёт балхах баьккхира. Цигахь цунна чов йира, иза госпитале вахийтира. Госпиталера араваьлча, фронте йухавирзира, цигара тӀеман дешаран тӀехьа Сталинград-гӀала (хӀинца — Волгоград) вахийтира. Цигахь кечвина тӀемало диверсионни тобанца оккупаци йинчу лаьтта партизанийн отряде дӀавохийтира[1].

1943 шеран октябрь кхачале гвардин сержант Иван Виноградов вара Воронежан фронтан(оьр.)нохч. 47-гӀа армин 3-гӀа гвардин механизаци йина корпусан 62-гӀа гвардин къаьстина моторизацин сапёран батальонан отделенин куьйгалхо. Цо къаьстина майралла гайтира Днепр тӀера тӀеман хенахь[2].

Днепр хих эскар дехьадоккхучу хьалхарчу буса Виноградован а, гвардин сержантан Пётр Днепровскин а отделенеш иттуза дехьадаьхкира, малхбузен бердан тӀе 500 гергга советски салтий а, офицераш а шайн герзаца, герзан гӀирсашца, йаа хӀуманца кхачийра. Дерриге а Украинийн ССР-н Черкасски областан Селище йуьртан кӀоштахь оцу шина отделенис 300 сов рейс йира, мостагӀо чӀогӀа цӀе йоьллуш а, некан гӀирсашна хилла зен гуттар а тодеш. 1943 шеран 19 октябрехь Виноградов а, Днепровский а шайн 301-гӀа рейсе бевлира. МостагӀан снаряд лодкан тӀе нийса кхетарна Днепровский оцу меттехь кхелхира, Виноградовна йоккха чов йира, амма цо хьума йолу понтон берде кхачийра[2].

ССРС-н Лакхара Советан Президиуман 1944 шеран 3 июньдера омраца «немцойн товжаршца къийсам латточу фронте командованин тӀеман тӀедилларш масалалла кхочушдинчу а, оцу хенахь майралла а, турпалалла а гайтинчу дуьхьа» гвардин сержант Иван Виноградовна Советийн Союзан Турпалхочун лакхара цӀе йелира, Ленинан орден а, 7434-чу номеран «Дашо Седа» мидал а дӀайелира[2].

ТӀом чекхбаьлча Виноградов эскарера араваьккхира. Шен меттехь вехира а, болх бира а, 1963 шеран 14 майхь кхелхира[2].

Цунна ЦӀен Седан орден(оьр.)нохч. а, масийтта медаль а йеллера[2].

СовгӀаташ

  • Советийн Союзан Турпалхочун цӀе а, «Дашо Седа» мидал № 7434 а — 1944 шеран 3 июнь
  • Ленинан орден— 1944 шеран 3 июнь
  • ЦӀен Седан орден — 1943 шеран 13 октябрь
  • «ТӀеман кхиамашна» мидал — 1942 шеран 18 сентябрь
  • «ТӀеман кхиамашна» мидал — 1943 шеран 5 сентябрь

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 3 4 Участники боев за освобождение Украины. Герои Советского Союза из Ингушетии, участники ВОВ Иван Виноградов и Иван Харланов. gazetaingush.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 14 август.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 Hero of the Soviet Union medal.png Виноградов, Иван Иванович. Cайт «Пачхьалкхан турпалхой».

Литература

  • Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
  • Герои-освободители Черкасщины. — Днепропетровск: Промінь, 1980.
  • Золотые Звёзды Чечено-Ингушетии. — Грозный: Чечено-Ингушское кн. изд-во, 1985.
  • Шёл парнишке в ту пору…: герои-комсомольцы в боях за Советскую Украину в годы Великой Отечественной войны 1941–1945 гг. / авт.-сост. В. Н. Немятый и др. — К.: Молодь, 1985. — 367 с.

Категореш