Бислиев, Ӏабдул-Хьамид Махьмудан воӀ
Бисли́ев Ӏабдул-Хьами́д Махьму́дан воӀ (оьрс. Бислиев, Абдул-Хамид Махмудович; 1944 шеран 1 июнь, Семипалатинскан область — 1991 шеран 11 ноябрь, Соьлжа-ГӀала) — физикин-математикин Ӏилманийн доктор а, профессор а, Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан университетан проректор а, ССРС-хь физикин магнитан хиламийн коьрта говзанчех цхьаъ а.
Биографи
Вина депортацехь 1944 шеран 1 июнехь Семипалатинскан областехь Кхазакхийн ССР. Цуьнан да йуьртара математикин хьехархо вара. Нийсачу Ӏилманашка безам кхиийра цо шен берашна. 1969 шарахь Бислиев Ӏабдул-Хьамида чекхйаьккхира МПУ физикин факультет. Цигахь цо иштта чекхйаьккхира аспирантура, шен кандидатийн диссертаци чӀагӀйира, физикин а, математикийн а Ӏилманийн кандидатан академически дарж а эцна[1].
1972 шарахь иза Нохчийн пачхьалкхан университетехь болх бан волавелира. Цу хенахь университетан физикин факультетехь цхьаъ бен лаборатори йацар. Бислиевс кхоьллира керла Ӏилманийн гӀирс болуш мисарболатан хиламийн лаборатори. Кхано оцу лабораторехь кечъйира масийтта кандидатан диссертаци а, Бислиеван шен докторан диссертаци а[1].
Иза вара ССРС коьрта мисарболатан хиламийн физикин коьрта говзанчах цхьаъ. Цо арахийцира 60 сов Ӏилманийн болх. Царех цхьабераш кхоьчу пачхьалкхашахь арахийцира. Цо тоьлла вузийн а, Ӏилманийн-талламийн институтийн а Ӏилманийн тобанашца цхьана болх бора: Москохан пачхьалкхан университетан физикин факультет, А. А. Байкован цӀе йолу институт а, ССРС Ӏилманийн академи а, МГУ ядеран физикин Ӏилманийн-талламийн институт а, МПУ физически факультетан мисарболатан проблемийн лаборатори а. Бислиев ларар бахьнехь Нохч-ГӀалгӀайн университетан физикин кафедра йара лараме Ӏилманийн проекташкахь дакъа лоцуш[1]. Бислиевс кечъйина университетехь хилира Йерригсоюзан физикин конференциш.
Бислиевс дагадаийтина НГӀПУ дӀабаьхьира Зарратан-спектроскопин хьесапийн талламийн тӀехдуткъа цхьаьна болхбаран СТВ-2 Йерригсоюзан хийшамаш (1987) а, Редкоземельни лаламийн магнетизман физикехь йерригсоюзан симпозиум а (1988)[2].
Валар
Профессор Ӏабдул-Хьамид Бислиев вийра 1991 шеран 11 ноябрехь цо шеца волу хьехамийн Ӏилманийн доктор, профессор, Нохчийн пачхьалкхан университетан ректор Кан-Калик Виктор Абрамович гӀо даккхаран бахьнехь. Кан-Калик а, Бислиев а цхьана аравелира университетера. Герз долу неха тобано ректор схьа а лаьцна машен чухаийра. Царна новкъарло йан гӀерташ волу Бислиев автомат тоьхна вийра.
Профессор С. А. Никитинс йазйира цуьнан зудчунга:
… Къоьлла йолу хенахь ле тоьлла нах… Иза иштта вара… Ӏабдулла оьзда стаг вара. Аса эрадара иза къонахчун дог долуш стаг вара, силаллийн стаг. Цундела цо динарг ца хууш нисделла дац. Иза цуьнан турпалин дог хилар ду[1]…
Иэс
Соьлжа-ГӀалин урамех цхьанна цӀе тиллина Бислиевн[3].
2025-чу шеран лахьанан беттан Нохчийн пачхьалкхан университетехь дӀаяьхьира Ӏилманчин дагалецамашна лерина Дуьненайукъара Ӏилманан-практикан конференци «Физикан-математикан Ӏилманашкахь таханлера хаттарш (Бислиевн йешарш)»[4].
Билгалдахарш
- ↑ 1 2 3 4 Наши однокурсники. ТӀекхочу дата: 2014 шеран 21 апрель. Архивйина 2014 шеран 23 апрелехь
- ↑ В Центральной библиотеке Грозного прошел вечер памяти проректора ЧИГУ Абдул-Хамида Бислиева. grozny-inform.ru (2011 шеран 16 ноябрь). ТӀекхочу дата: 2016 шеран 27 декабрь. Архивйина 2016 шеран 27 декабрехь
- ↑ Подвиг, неподвластный времени. web.archive.org (2011 шеран 2 декабрь). ТӀекхочу дата: 2016 шеран 27 декабрь.
- ↑ Международная научно-практическая конференция «Актуальные вопросы физико-математических наук (Бислиевские чтения)». Чеченский государственный университет им. А.А. Кадырова (2025 шеран 21 ноябрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 20 май.
Литература
Оьрсийн маттахь
- Ахтаханов Руслан. Памяти Кан-Калика Виктора Абрамовича и Абдул-Хамида Бислиева // Грозненский рабочий. — 2003. — № 2 августа.
- Вазаева Асет. Ещё раз о чести и достоинстве // Грозненский рабочий. — 2003. — № 20 июня.
- Висханова П. Миг, озарённый светом // Голос Чеченской Республики. — 1992. — № ноябрь.
- Умхаева Зарган. Бислиев открывал нам тайны науки и учил доброте // Грозненский рабочий. — 2003. — № 2 августа.
- Фёдорова Зинаида. Подвиг, неподвластный времени // Столица +. — 2011. — № 97.
Нохчийн маттахь
- Аболханов Хь. Бислиев Iабдул-Хьамид дагалацарна лерина (чеченский) // Даймохк. — 2011. — № 127.
Хьажоргаш
- В Центральной библиотеке Грозного прошел вечер памяти проректора ЧИГУ Абдул-Хамида Бислиева. grozny-inform.ru (2011 шеран 16 ноябрь). ТӀекхочу дата: 2016 шеран 27 декабрь.
- Наши однокурсники. fizfak69.narod.ru (2011 шеран 16 ноябрь). ТӀекхочу дата: 2016 шеран 27 декабрь.