Абумуслимов, Сайд-Хьасан Сайд-Мохьмадан кӀант
Абумуслимов Сайд-Хьасан Сайд-Мохьмадан кӀант (оьрс. Абумуслимов Сайд-Хасан Саид-Магомедович, 1953 шеран 1 февраль, Кхазакхийн Советийн Социалистийн Республика) — нохчийн дӀакъастагӀертаран боламан декъашхо, шаьш дӀакхайкхийначу Ичкери Нохчийн Республикин баьччех цхьаъ.
Биографи
Дьуненчу ваьлла 1953-чу шарахь Казахски ССР-хь, нохчийн къомах ву[1].
Дешар
1974-1975-чуй шерашкахь дешна Ломоносовн цӀарах йолчу МГУ-н историн факультетан кечамаллин декъехь.
1974-1981-чуй шерашкахь — МГУ-н историн факультетан студент.
1982-1985-чуй шерашкахь дешна МГУ-н экономикин факультетан аспирантурехь (Халкъан йуьртан бахаман историн а, экономикин Ӏаморийн а кафедра). Экономикин Ӏилманийн кандидат.
Хьехархочун гӀуллакхдар
1990-1994-чуй шерашкахь Нохчийн пачхьалкхан университетехь исторех лаьцна лекцеш йешна.
Нохчийчохь йукъараллин-политикин гӀуллакхдар
1980-гӀа шераш дуьйлалуш дуьйна Нохч-ГӀалгӀайн АССР-хь шаьш арахецна йолу а, А. Г. Авторхановн а, А. И. Солженицинан «Архипелаг ГУЛАГ» а белхаш баржорехь дакъалаьцна.
1990-чу шеран хӀутосург баттахь шен буха тӀехь «Вайнехан демократин парти» кхоьллина йолу, «Барт» (1989) йукъаралла йиллинчарех цхьаъ[2]. Парламентан депутат хилла, 1992-чу шеран бекарг беттан 12-чу дийнахь йозуш йоцучу Нохчийн Республикин Конституци тӀеэцаран хьокъехь йолчу кхеташонехь дакъалаьцна. Яндарбиев Зеламха президент волчу заманахь (1996—1997) вице-президентан даржехь вара. 1996-чу шеран хьаьттан баттахь Хасавюьртан барташна кӀел куьг йаздина. Масхадов Аслан президент волчу заманахь дакъалаьцна нохчийн йукъаметтигаш политикин-бакъонан агӀор дӀанисйарна леринчу нохчийн дагадовларшкахь.
Эмиграци
ШолгIа нохчийн тIом болабелча Нохчийчоьнан президентан Масхадов Асланан тӀедилларца, цуьнан векалан даржехь Стамбулехь дӀайаьхьначу ОБСЕ-н саммитехь дакъалаца вахана, цул тӀаьхьа Европин мехкашкахь политикин болх беш а Ӏийна[3].
Цу хенахь дуьйна Хонкарахь а, Азербайджанехь а[4], Германехь а ваьхна. 1999-чу шеран лахьанан баттахь дуьйна 2005-чу шеран бекарг бутт тӀекхаччалц ЧРИ-н «нохчийн а, кавказан кхидолчу къаьмнашна а дуьхьал российски йоккхачу пачхьалкхан шовинизман» зуламашна таллам барехула волу векал лаьттина.
Кавказан эмират кхолларан дуьхьаларниг. Демократин йозуш йоцу нохчийн пачхьалкх кхолларехьа а, конфедерацин кепехь йозуш йоцу Къилбаседа Кавказ кхолларехьа а ойла йолуш ву[5][6][7][8].
Билгалдахарш
- ↑ Абумуслимов Саид-Хасан. БД «Лабиринт». ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 сентябрь.
- ↑ Очерки Чеченской смуты. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 сентябрь. Кху чуьра архивйина оригиналан 2014 шеран 2 майхь
- ↑ Хроника. memo.ru (2020 шеран 15 август). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 сентябрь. Архивйина 2011-05-09 — Wayback Machine
- ↑ Чеченцы обвиняют Европу | ИноСМИ — Все, что достойно перевода. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 сентябрь. Архивйина 2014 шеран 3 февралехь
- ↑ // Кавказская хроника. — 1997. — 4 декаюрь (№ 28).
- ↑ IGPI.RU :: Политический мониторинг :: Выпуски политического мониторинга :: Чеченская Республика. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 сентябрь. Архивйина 2014 шеран 12 майхь
- ↑ Конфедерация горских народов Кавказа. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 сентябрь. Кху чуьра архивйина оригиналан 2019 шеран 21 ноябрехь
- ↑ Тишков В. А Общество в вооруженном конфликте. Этнография чеченской войны, с. 468—469. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 2 сентябрь. Архивйина 2016 шеран 4 мартехь