Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

ӀабдуллахӀ ибн Ӏумар

Рувикехь йаззамаш бу кхечу нехан куньяца Абу Абдуррахман, цӀарца Абдуллах  нисбаца Кураши.

Абу́ Ӏабдуррахьма́н Ӏабдулла́хӀ ибн Ӏума́р ибн аль-Хатта́б аль-Къураши́, вевзу Ибн Ӏумар цӀарца (Ӏаьр. أبو عبد الرحمن عبد الله بن عمر بن الخطاب القرشي‎‎; гергга 610, Макка — 693, Макка) — исламан Ӏилманча-теолог, хьадисаш довзархо а, бакъо Ӏаморг а. Мухьаммад пайхамаран кегийчу асхьабех цхьаъ а, шолгӀачу маьждиган халифан Ӏумаран ибн аль-Хаттабан кӀант а ву.

Биографи

610 шарахь Маккахь вина. Жима волуш шен деца цхьаьна ислам тӀеэцна, 10 шо долуш Мединате хиджра дина[2][3].

Кхиазхо хилар бахьана долуш Ибн Ӏумара дакъа ца лецира Бадрехь а, Ухьудехь а хиллачу тӀемашкахь. 18 шо долуш дакъа лецира «саьнгаран тӀамехь», цул тӀаьхьа Мутехь, Ярмукехь, Табукехь хиллачу тӀемашкахь а, Макка схьайаккхарехь а. Дакъа лецира Ӏиракъ, Иран, Мисар а, Африка а схьайаккхарехь. Пайхамар веллачул тӀаьхьа жигара дакъа ца лецира халифатан политикин дахарехь. Дакъа лецира Къилбаседа Африкехь (648), Табаристанехь а, Хорасанехь а (651) толаман походашкахь[2].

Ӏусман бин Ӏаффан халиф велийначул тӀаьхьа Ибн Ӏумара Ӏали ибн Абу ТӀалиб халиф волуш тӀеийцира, халифатан коьрте хӀотта реза ца хилла[4]. Хьалхарчу фитнан хенахь нейтралитет латтийна а, цхьан а агӀонна тӀе а ца тоьхна. Муавия Ӏедале веаначул тӀаьхьа Константинополь гуо йаларна йукъахь ваьлла. Ӏумавидрин Ӏиракъерчу вовшахтохархочун Аль-Хаджжаджан(оьр.)нохч. дуьхьала велла[2].

693 шарахь, Хьаьж хенахь, цунна малар йохийна чевнаш йина. Цхьацца хаамашца, гӀуллакхан куьйгалхо Аль-Хаджжадж ибн Юсуф вара[2].

Доьзал

Да-нана: Ӏумар ибн аль-Хаттаб а, Зайнаб бинт Мазун а[5].

Цуьнан гергара вежарий а, йижарий а Хьафса а, Ӏабдуррахьман а бара. Ден агӀор, Умм Къулсум бинт Джарвал дестечуьнгара, цуьнан вежарий Зайд а, Ӏубайдулла а бара. Кхин цхьа десте, Курайба бинт Аби Умайя, бераш дацара[5].

Цуьнан да 634 шарахь халиф хиллачул тӀаьхьа Ибн Ӏумара йалийра Сафия бинт Абу Ӏубайд; церан йалх бер дара: Абу Бакр, Абу Ӏубайда, Вакид, Ӏумар, Хьафса, Савда[6].

Политикин гӀуллакххо

Ибн Ӏумара дакъалацара Ӏиракъехь а, Персехь а, Мисрахь а хиллачу тӀемашкахь, амма хьалхарчу граждански тӀеман йохаллехь нейтралитет ларйора[7]. 656 шарахь цо новкъарло йина шен йишна Хьафсат бинт Ӏумар Ӏайшат бинт Абу Бакр Эмкалан тӀамехь(оьр.)нохч. дакъа лацан ца йитина[8]. Хьасан бин Ӏели а, Муавийца(оьр.)нохч. машаран барт хиллачул тӀаьхьа Абдуллах ибн Умара кхечу бусалчашца цхьаьна байӀат дина Муавия I-чунна, цо таро йира цунна 661 шарахь халифат цхьаьнатоха.

Мединехь шолгӀачу фитнан муьрехь (680-гӀа шш.) Ибн Ӏумара ӀабдаллахӀ ибн аз-Зубайраца а, Ибн Ӏаббасца а цхьаьна хьехар дира Хьусайн бин Ӏели Макка гӀорторан база харжа а, дуьхьал къийсам латто а Язид I ибн МуӀавият цигара. Хьусайн цу хьехамах пайда а ца эцна, Куфе вахара[9].

Ӏилманчачун гӀуллакххо

ӀабдуллахӀ ибн Ӏумар Пайхамаран накъосташна юкъахь уггаре ларамечу бакъойовзархойх цхьаъ вара. Кхузткъа шарахь гергга бусулбанашна тайп-тайпанчу хаттаршкахула фетваш лора цо[10]. ТӀаьхьайогӀучу бакъонан Ӏилманчийн тӀаьхьенаша масийттазза тӀетовжара цуьнан ойланашна бакъонан сацамаш бечу хенахь[2].

Ибн Ӏумара хьадисаш дӀалора Ша АллахӀан Элчанера а, ткъа иштта шен дегара Ӏумарера а, Абу Бакрера а, Ӏусманера а, Ӏелера а, Билялера а, Аишера а[11]. Пайхамаран дешнаш йухаметтахӀитторехь чӀогӀа ларлуш вара иза, дӀакховдош дерг нийсса хиларх буьззинчу тешамца бен цаьрга вистхуьлуш а вацара[7]. Среди сподвижников он был известен как один из тех, кто передал наибольшее число хадисов[3].

Цун хадисаш дӀалозучеран а, дешархочун а йукъахь гӀарабевллачех бу — кӀант Салим, иза Мадинан ворхӀ факехех вара, иштта мукъаваьккхинарг Нафи(оьр.)нохч.. Ткъа цуьнга дешна аль-Хасан аль-Басри, СаӀид ибн Джубайр а, кхин цхьа могӀа гӀарабелла Ӏилманчаш а[11].

Доьзалха амалш

Ибн Ӏумар къинхетаме а, вовшахтесна а вара: цуьнан мукъаваьккхинарг Нафи дийцарехь, нагахь цхьа бахам ша реза хиларца товш хилахь, цо иза АллахӀан новкъа дӀалора[10]. Иза гӀо дан кийча хилар хууш, новкъахь цуьнга хьоьжуш бара мисканаш[12].

Ибн Ӏумара масийттаза тӀе ца ийцира лакхара даржаш. Халиф Ӏусмана къедан дарж дӀалаца аьлла шега кховдийча, цо и кховдор йухатуьйхира; тӀаьхьа цо иштта тӀе ца ийцира халифатан коьрте хӀотта аьлла долу дехар а[13]. Шен мукъа хан хаарш даржорна а, Ӏибадат дарна а, махлелорна а лерина йара цо[13].

Валар

ӀабдуллахӀ ибн Ӏумар велира Маккахь 693 шарахь, 86 шо долуш[7][10].

ТӀаьхье

ДӀаделлачу хьадисийн терахьца ӀабдуллахӀ ибн Ӏумара шолгӀа меттиг дӀалоцу пайхамаран накъосташна йукъахь. Тайп-тайпанчу хьостанаша ма-бохху, цуьнан дешнашна тӀера билгалдина 1630 хьадис[3] 2630 хьадисе кхаччалц[7] — къаьсташ хилар лараран методологийн башхалонаш бахьнехь ду. Царех шинне а коьртачу бакъдолчу хадисийн гулйаршкахь — аль-Бухарин «Сахьихь» а, Муслиман «Сахьихь» а — 170 хадис тӀечӀагӀдина[3].

Бусалба-сунниташна йукъахь ӀабдуллахӀ ибн Ӏумар лакхара сий долуш хила. Талламхоша билгалдоккху, масийттазза халифатан куьйгалла шайна тӀелаца аьлла кховдийнехь а, иза хийцам боцуш дуьхьал вара политикин къийсамехь дакъалаца, массо а кегарийн бохаллехь нейтралитет ларйеш а, ийманехь дахаран кеп лелош а[7].

Билгалдахарш

  1. ↑ Али-заде А. Абдуллах ибн Омар (оьрс.) // Исламский энциклопедический словарь — М.: Ансар, 2007. — ISBN 978-5-98443-025-8
  2. ↑ 1 2 3 4 5 Али-заде, 2007.
  3. ↑ 1 2 3 4 'Абдуллах Ибн 'Умар ибн Аль-Хаттаб. islamdag.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 22 август.
  4. ↑ Ibn Qutayba al-Dīnawarī, al-Imāma wa al-Sīyāsa, vol. 1, p. 73.
  5. ↑ 1 2 Muhammad ibn Saad. Kitab al-Tabaqat al-Kabir vol. 3. Translated by Bewley, A. (2013). The Companions of Badr. London: Ta-Ha Publishers.
  6. ↑ Muhammad ibn Saad. Kitab al-Tabaqat al-Kabir vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). The Women of Madina. London: Ta-Ha Publishers.
  7. ↑ 1 2 3 4 5 Siddiqi, M. Z. (1961, 2006). Hadith Literature: Its Origin, Development, Special Features and Criticism. Kuala Lumpar: Islamic Book Trust.
  8. ↑ The History of al-Ṭabarī, Volume XVI: The Community Divided: The Caliphate of ʿAlī I, A.D. 656–657/A.H. 35–36 / Brockett, Adrian. — Albany, New York: State University of New York Press, 1997. — P. 41—42. — ISBN 978-0-7914-2391-2.
  9. ↑ Balyuzi, H. M. (1976). Muhammad and the course of Islam, p. 193. Oxford: George Ronald.
  10. ↑ 1 2 3 'Абдуллах ибн 'Умар, да будет доволен им Аллах. daura.com. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 22 август.
  11. ↑ 1 2 'Абдуллах ибн 'Умар. Праведник сын праведника. al-hakk.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 22 август.
  12. ↑ Абдулла бин Умар. islamdag.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 22 август.
  13. ↑ 1 2 Абдуллах ибн Умар: «Открытый взгляд и доброе слово — признак хорошего нрава». islam-today.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 22 август.

Литература

  • Али-заде А. А. ӀабдуллахӀ ибн Ӏумар // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — 400 с. — (Золотой фонд исламской мысли). — ISBN 5-98443-025-8.
  • ʿAbd Allāh b. ʿUmar b. al-K̲h̲aṭṭāb / Veccia Vaglieri, L. // Encyclopaedia of Islam. 2 ed. — Leiden : E. J. Brill, 1960—2005.(мехах)

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш