Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Шайхиев, Ӏалвади Хас-Мохьмадан воӀ

Шайхиев, Ӏалвади Хас-Мохьмадан воӀ (оьрс. Шайхиев, Алвади Хасмагомедович; 1947 шеран 12 апрель, Ошан область — 2018 шеран 22 октябрь, Соьлжа-ГӀала) — Советийн а, Россин а поэт, йаздархо, публицист, журналист, гочдархо, филолог, редактор, хьехархо[1][2]. ССРС-н йаздархойн бертан декъашхо 1975 шарахь дуьйна[1]. Нохчийн Республикин хьакъволу журналист[3].

Биографи

Вина ГӀиргӀазойн ССР-ан Ошан областан Мирза-Акинан (хӀинца — Узгенан) кӀоштан Октябрьски эвлахь 1947 шеран 12 апрелехь[4][5]. Цуьнан бералла нохчий а, гӀалгӀай а махкахбаьхначу шерашкахь нисделира; доьзал Кавказе йухабирзинчул тӀаьхьа цо кхидӀа дийшира Нохч-ГӀалгӀайн АССР-ехь[2][6].

Йуккъера дешар Нажи-Йуьртан эвлан интернат-школехь дийшира[2]. 1970 шарахь Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан университетан филологин(оьр.)нохч. факультет чекхйаьккхира. 1975 шарахь дуьйна ССРС-ан Йаздархойн бертехь вара[5].

1979 шарахь ССРС-ан Йаздархойн бертан Лаккхара литературин курсаш чекхйаьккхира А. М. Горькин цӀарах йолчу Москохан литературин институтан(оьр.)нохч.. Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан университетехь хьоьхуш вара[5].

Журналистан болх бан волавелира ССРС-ан эскарехь вахале: болх беш вара Нажи-Йуьртан кӀоштан «Маяк коммунизма» а, Соьлжа-ГӀаларчу «Ленинский путь» а газеташкахь. Эскар чекхдаьккхинчу тӀаьхьа болх бира Нохч-ГӀалгӀайн жайнийн издательствон редактор волуш[5]. Сийлахь Къуръан нохчийн матте дуьххьара гочдаран редактор вара[7].

Дахаран тӀаьххьарчу шерашкахь литературин-исбаьхьаллин «Вайнах» журналан поэзин отделан редактор болх беш вара[5].

2018-чу шеран октябран 22-чу дийнахь Ӏалвади Шайхиев вехха цамгар хиллачул тӀаьхьа кхелхира, тезет дӀадаьхьира Нохчийн Республикин Нажи-Йуьртан кӀоштан Зами-Йуьртахь[5].

Кхолларалла

Шайхиевн хьалхара публикацеш зорбане йевлира 1960-гӏа шераш долалуш[2][4]. Цуьнан хьалхарчу байтех цхьаъ зорбане йаьккхира 1962 шеран 14 октябрехь «Ленинский путь» газетехь[4]. Шайхиевн байтатийн хьалхарчу «Чувство» («Синхаам») книго араелира 1969 шарахь[8][2].

Цуьнан байташ зорба тухура меттигерчу газеташкахь а, журналашкахь а, иштта Литературин Россино(оьр.)нохч., «Неделя», «Наш современник», Къоначу гвардис(оьр.)нохч., «Звезда» а, Доно(оьр.)нохч. арахецаршкахь а[5]. «Вести Чеченской Республики» газетан хаамашца, Шайхиев йуьззина ткъа сов поэтан гуламан автор ву, уьш Соьлжа-ГӀалахь а, Москох а арахецна[2].

Цуьнан поэзин тематика йоьзна йу нохчийн къоман даймахкаца, историца, культурица, лирикин а, граждански а бахьанашца[2][8]. «Чувство» хьалхара гулам хиллачул тӀаьхьа тайп-тайпанчу шерашкахь арайовлура цуьнан «Пламя любви», «Огонь в очаге», «Трава-мурава», «Багряный листик тополя», «Ночные птицы», «Заповедь», «Башни мужества», «Совесть» жайнаш, кхин а байтийн а, поэмийн а гуларш[8].

Библиографи

Шайхиев Ӏалвади нохчийн а, оьрсийн а меттанашкахь йолчу цхьамогӀа жайнийн автор ву; цхьаццайолу арахецарш иштта соавторствехь арайовлуш йара йа цо хӀоттийнарг кечйина йара[4]:

Нохчийн маттахь
  • «Синхаам» — стихи. Грозный, 1969
  • «Безаман алу» — стихи. Грозный, 1971
  • «Яьссин къоналла» — очерки. Грозный, 1977
  • «ГӀа-буц» — стихи, поэма. Грозный, 1978
  • «Синпха» — стихи. Грозный, 1980
  • «Стогаллин бӀаьвнаш» — стихи, поэмы. Грозный, 1986
  • «Эхь-бехк». Грозный, 1990
  • «Ӏожаллел лекха ду дегнаш» — стихи. 2012
  • «Безаман декхар» — поэзия, проза. Грозный, 2014
Оьрсийн маттахь
  • «Огонь в очаге» — стихи. Грозный, 1975
  • «50 лет на боевом посту». Москва, 1975
  • «Багряный листик тополя» — стихи, поэмы. Грозный, 1983
  • «Ночные птицы» — стихи. Москва, 1986
  • «Башни чести» — стихи. Грозный, 1990
  • «Заповедь» — стихи. Москва, 1990
Хӏоттийнарг а, дешаран арахецарш а
  • «Нана-Нохчийчоь» — нохчийн поэтийн байтийн гулам; Хӏоттийнарш Дыхаев в. н., Шайхиев А. ХӀинжа-ГӀала, 1997.
  • «Нохчийн литература» — 10-чу классан Ӏамат; В.Н. А. Н. Дыхаевца цхьаьна. Соьлжа-ГӀала, 2009.

СовгӀаташ а, цӀерш а

  • Нохчийн Республикин хьакъдолу журналист — сийлахь цӀе йелла Нохчийн Республикин Куьйгалхочун 2011 шеран 19 январан № 13 указца[3].

Иэс

  • 2023-чу шарахь А. Н. Мамакаевн литературин-мемориалан музеехь дӀайаьхьира Шайхиев Ӏалвади вина 76 шо кхачарна лерина музейн урок[8];
  • Шайхиев Ваьхначу Зами-Йуьртара урамна цуьнан цӀе тиллина[6].

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 Сегодня ушел из жизни известный чеченский поэт и публицист Алвади Шайхиев. Литературный институт имени А. М. Горького. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 21 август.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Алвади Шайхиев. Его поэзия учит, как надо жить, побеждать и любить свою Родину. Вести Чеченской Республики (26 октября 2022). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 21 август.
  3. ↑ 1 2 Указ Главы Чеченской Республики от 19.01.2011 № 13 «О награждении наградами Чеченской Республики». Сейчас.ру / Lawmix.ru (19 января 2011). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 21 август.
  4. ↑ 1 2 3 4 ШАЙХИЕВ IАЛВАДИ (1947). ИА «Чечня Сегодня» (31 марта 2016). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 21 август.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Сегодня ушел из жизни известный чеченский поэт и публицист Алвади Шайхиев. Информационное агентство «Грозный-Информ» (22 октября 2018). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 21 август.
  6. ↑ 1 2 Он всегда писал о наболевшем… Нийсо-Дагестан. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 21 август.
  7. ↑ Лекция «Жизнь и творчество поэта Шайхиева Алвади». Культура.РФ. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 21 август.
  8. ↑ 1 2 3 4 Лекция «Жизнь и творчество поэта Шайхиева Алвади». Музей Чеченской Республики (12 апреля 2023). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 21 август.

Хьажоргаш

Категореш