Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Хамидов, Харон СаӀадан воӀ

РУВИКИ чохь изза фамили йолчу кхечу адамех лаьцна йаззамаш бу Хамидов.

Хамидов, Харон СаӀадан воӀ (оьрс. Харон Саадович Хамидов ; 1916 шеран 27 декабрь, Йоккха-Атагlа, Теркан область) — советийн а Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман ветеран а, кеманхо а, лейтенант а. Цунна йелла «ЦӀен Седан орден» а, «ТӀеман ЦӀен Байракхан» орден а, Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀамехь «Къинхьегаман доьналла» бахьана долуш мидал а[1][2].

Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом чекхбаьллачул тӀаьхьа «Къинхьегаман цӀен байракхан» орден йелла цунна, Аральскин хӀорда тӀехь халачу хенан хьелашкахь пассажираш а, кема а, экипаж а кӀелхьарайаккхарна. Иза ву дуьххьарлера а, цхьаъ бен воцу а нохчийн граждански некъахойн авиацин кеманхо, 3 миллион километр генахь бохам боцуш рейсаш йарна кхо совгӀатан значок йелла[2].

Биографи

Вина 1916 шеран гӀуран беттан 27-чу дийнахь Нохчи-ГӀалгӀайн АССР-н Йоккхачу АтагӀахь. 7 шеран ишкол чекхъйаьккхина 1933 шарахь, Соьлж-ГӀалин мехкадаьттан Ӏаморан курсашка (хӀинца М. Д. Миллионщиковн цӀарах йолу Соьлжа-ГӀалин пачхьалкхан мехкадаьттан технически университетан колледж) деша вахара. Крекинг-заводехь операторан гӀоьнча санна болх бина[3].

1934-чу шарахь Соьлж-ГӀала баьхкира гӀарабевлла лётчикаш, Советан Союзан Турпалхой Водопьянов Михаил а, Молоков Василий а, Ляпидевский Анатолий а. Районан культуран цӀийнехь Хамидов Харонан аьтто белира турпалхошца къамел дан. Ткъа цу дийнахь дуьйна Хамидовс сацам бира лётчик хила. Соьлжа-ГӀаларчу военкоматехь хиира, кеманхо хила муха Ӏамо мегар ду, Балашевскерчу лакхарчу тӀеман лётчикийн училище деша вахархьама, болх бечу меттигера а, доьшучу меттигера а рекомендацеш гулйан волавелира, кхин долу тоьшаллаш а, комиссеш а. Хамидов экзаменаш дӀайала Балашов волчу вахара, амма 1934-чу шарахь курсант хила аьтто ца белира, цундела Дон-тӀера-Ростове болх карийра цунна. 1937 шарахь Хамидовс лётчикийн ишкола чекхъйаьккхина, лётчикийн училище инструкторан болх бан кхайкхира, цигахь цо кхечу кегийрхошна кеманаш лело Ӏамо волавелира[3].

1941-чу шарахь болабелира Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом. Хамидов Харон кеманашца лела волавелира фронтан мехала гӀудалкхаш а дохьуш. Фронтехь дина гӀуллакхаш бахьана долуш цунна йелла ТӀеман цӀен байракхан орден а, «Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀамехь къинхьегаман доьналлехь» мидал а. Цуьнан дарж дара лейтенантан[3].

1944-чу шарахь дуьйна граждански авиацин экипажан командир хӀоттийра Хамидов Харон, массо а нохчий санна ша спецпереселенец хиларе хьаьжна доцуш, цунна болх бан бакъо йелира, граждански авиацин уггар зеделларг долу лётчик а, фронтовик а хиларе терра. Хамидов Харонан йевзаш йолчу маршрутех цхьайерш: Ташкент — Москох а, Ташкент — Минвод — Сочи а, Новосибирск — Москох а, Новосибирск - Якутск а, Москох — Владивосток — Хабаровск а[3].

ТӀом чекхбаьлча

Хилла гӀуллакхаш тӀом чекхбаьлча, цунна йелира «Къинхьегаман цӀен байракхан» орден, Аральскин хӀорда тӀехь халачу хенан хьелашкахь пассажираш а, кема а, экипаж а кӀелхьарайаккхарна[2]. Хамидов Харон Майкопера Ташкенте кеманца воьдучу йукъанна инцидент хилла. Маршрут Аральскин хӀорда тӀехула дӀайахара, маршонан чӀогӀа дуьхьал мох болабелира. Цхьана муьрехь шина моторах цхьаъ болх беш ца хилла, кема сиха локхалла лахлуш хилла, амма Хамидов Харона корта ца баьккхина, пассажираш кӀелхьара бахархьама, йерриг а багаж охьакхосса сацам бина. Цхьа хан йаьлча, берда йистте кхаьчна, кема нийсачу метте охьадиллира Харон — пассажирех цхьанна а зе ца хилира[3].

Советан Ӏедало лаккхара мах хадийра Хамидовн белхан, 1953 шарахь ССРС Лакхарчу Советан омрица цунна йелира «Къинхьегаман цӀен байракхан» орден, 1800 рубль пенси тӀедиллина, Харон болх ца сацийнехь а[3].

ХӀаваэхь даьккхинчу 20 шарахь Хамидовн цхьа а бохам а, кема доьхна а ца хилла. ХӀаваан маршруташца 4 миллион сов километр а, 15 эзар сов сахьт а даьккхина Хамидовс[3].

Хамидов Харона Ӏамийна дуккха а хинболу экипажан командирш, шайна йукъахь В. Попов а, А. Исаев а, С. Панов а, кхин а дуккха а миллионаш километраш лелла, бӀеннаш эзарнаш пассажираш дӀасалелийна лётчикаш[3].

Харон Новосибирск-Москох маршрут тӀехь йеххачу хенахь кеманаш лелла.

СовгӀаташ

  • «ЦӀен седан» орден;
  • «Къинхьегаман доьналла гайтарна» мидал;
  • «ТӀеман цӀен байракхан» орден;
  • «Къинхьегаман цӀен байракхан» орден. Аральски хӀорда тӀехь халачу хенан хьелашкахь пассажираш а, кема а, экипаж а кӀелхьарайаккхарна. Дуьххьарлера а, цхьаъ бен воцу а нохчийн граждански авиацин кеманхо, 3 миллион километр бохам боцуш кеманаш лелорна кхо совгӀат делла[4].

Доьзал

Иза зуд йалийна вара. Цуьнан цхьа кӀант а, йоӀ а йу[3].

Билгалдахарш

  1. ↑ Хамидов Харон Саадович. Бессмертный полк (2024 шеран 18 апрель). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 28 июль.
  2. ↑ 1 2 3 Чеченцы в борьбе с фашизмом. Великая Отечественная война 1941—1945 / Мурдалов М. М.. — «Издательские решения», 2022. — С. 7. — 490 с. — ISBN 978-5-0055-9552-2.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Муслим Мурдалов. Летчик Харон Хамидов. Один из тех, кто защищал Родину от врага. Сетевое издание «Вести Чеченской Республики» (2022 шеран 2 февраль). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 28 июль.
  4. ↑ «Чеченцы в борьбе с фашизмом. Великая Отечественная война 1941—1945» онлайн полностью📖 — Муслима Махмедгириевича Мурдалова — MyBook. mybook.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 29 июль.

Литература

  • Чеченцы в борьбе с фашизмом. Великая Отечественная война 1941—1945 / Мурдалов М. М.. — «Издательские решения», 2022. — С. 7. — 499 с. — ISBN 978-5-00-559552-2..
  • Лётчик Харон Хамидов / Муслим Мурдалов. — Урус-Муртан: Урус-мартановская газета «Маршо» № 37-38, 2022. — С. 6.

Категореш