Умаров, Мовлди Абдул-Вахабович

Мовлди Умаров винера 1921 шеран 29 январехь Жима АтагӀахь (Нохчийн Республикин Шелан кӀошт) ахархон доьзалехь. Цо чекхйаьккхира юртара школа а, Соьлжа-ГӀалахь «ЦӀен варзб» заводехь йолу ФЗУ школа а, Серноводски хьехархойн техникум а (1939 шо). Техникум чекхйаьккхинчул тӀаьхьа иза оцу техникуман хьехархо хилира.

1939 шарахь иза арме дӀакхайкхира. Иза Архангельске гӀашлойн полке дӀавигира. Цо дакъа лецира советско-фински тӀамехь 1939—1940 шерашкахь. ТӀом чекхбелча цунна лиира эпсар хила. Цундела иза Ленинградан гӀашлойн а, куьйгаллин а училище дӀахьажира.

Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом болабелча дуьна иза фронтехь вара. Иза вара ротан командиран политически белхан когаметтаниг. Кеста цунна лакхара лейтенантан цӀе а йелира, куьйгалла дан рота а йелира. Иза вара Смоленскан уллехь тӀом беш. 1943 шеран 13 январехь цунна ЦӀен Байракхан орден йелира.

1943 шеран 11 февралехь Умарован рота йара Скучарево йуртан уллехь шайн меттиг ларйаш. ЧӀогӀа йаккхи тоьпаш йиттинчултӀехь мостагӀаш тӀелетира. Умаровас немцойн улле тӀебахкита элира салташка. Цуьнан омарца салти немцойн тӀе герз детта болабелира. Хьалха богӀуш болу мостагӀи массо а хӀаллак бинера. Амма тӀаьхьа богӀучера окопаш чулелха ларийра. Мовлди, шен йина шиъ чов йолушехь, куьг лазина долушехь, салташ шена тӀаьхьахӀоттина тӀелетира немцошна. 100 сов мостагӀ хӀаллаквира оцу динахь, амма Мовлди ша а велира.

1943 шеран 18 февралехь иза Советски Союзан турпал цӀе йаларна дӀавелира^[1][2].

Амма зорбане йаьллачу совгӀатан цитато гойту, лакхара лейтенант М. Умаров оцу тӀамна ЦӀен Байракхан орденна рекомендаци йина хилар; куьг йаздечу хенахь — корпусан командира 15 январехь, эскаран командира 18 январехь — командиршна ца хаьара М. Умаровна и орден хӀинцале а йелла хилар шен хьалха хиллачу хьуьнаршна Малхбузен фронтан командиран 13 январехь 1945 шарахь. Цунах терра, эпсар шен тӀаьххьара майралла гайтарна хазвелла ца хилар гучуделира. Дуккха а шераш даьлча и бакъдерг билгалделира, М. Умаровна совгӀат далар доьхуш йаздина петици йуха а денйира. Эххар а и совгӀат делира 53 шо даьлча. Иза дӀавоьллина Смоленскан областан Глинковски районан Матрёнино йуртехь.

1996 шеран 16 маехь цунна йелира Россин турпалан цӀе веллачултӀехь^[3].

Цуьнан йуртахь цуьна цӀе тиллина ураман Шелан коштахь а, Бойсгаран кӀоштахь Соьлжа-ГӀалахь ураман^[4][5].

Иза винчу йуртара ишкола йу Турпалхочун цӀе лелош. Шелахь а, Соьлж-ГӀаларчу Сийлаллин аллей тӀехь а мемориалан у хӀиттийна^[6]. 2019-чу шарахь Соьлжа-ГӀалахь А. А. Кадыровн цӀарахчу Сийлаллин мемориалан комплексан майданахь хӀоттийра Турпалхочун бюст^[7].