Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Таджикийн Автономин Социалистийн Советийн Республика


Таджи́кийн Автоно́мин Социалисти́йн Сове́тийн Респу́блика (тадж. جمهوريت اجتماعی شوروى مختار تاجيكستان / Çumhūrijati Sūsiolistiji Şūraviji Muxtori Toçikston) — ССРС Узбекийн Советийн Социалистийн Республикин йукъара автономин советийн социалистийн республика.

Истори

1924 шеран 14 октябрехь, Туркестанан АССР а, Бухарин ССР йекъа сацам бинчул тӀаьхьа, ССРС ЦКхК шолгӀа сессино чӀагӀйира Йуккъера Азин къоман-мехкан размежевани а, Туркменийн ССР, Узбекийн ССР, Таджикийн АССР Узбекийн ССР йукъахь, Кхазакхийн АССР, Кхара-ГӀиргӀазойн, Кхара-Калпакийн автономин областаш РСФСР йукъара лаьцна постановлени. Таджикийн АССР йукъа дагӀара мехкаш — Душанбен (Гиссаран), Каратегински (йа Гармский, йуъа йогӀура Дарваз а, Вандж а), Кулябан, Кургантюбен, Пенджикентан (оцунна йукъайогӀу Фалгарски волость), Ура-Тюбинск (йукъайоьлху Матчин волость), Сари-Асийн вилояташ (областаш).

1925 шеран 2 январехь кхоьллина Ламанан-Бадахшанан автономин область, иза йукъайахара Таджикийн АССР. Берриг мохк Таджикийн АССР хилира 135 620 км², бахархой 739 503 стаг. Цу тӀе доккхаха долу таджикийн дакъа Таджикийн АССР арахьа дисира (уггаре хьалха Самаркандан а, Бухарин областашкахь, кхин а Узбекийн ССР Сурхан-Дарьян гуоехь)[1].

1929 шеран 29 апрелехь Таджикийн АССР Кхеташонан II гуламо тӀеийцира республикин Конституци (Коьрта Закон). 1929 шеран 16 октябрехь Таджикийн АССР йира Таджикийн Советийн Социалистийн Республика. 1929 шеран 5 декабрехь Таджикийн ССР йукъайахара ССРС союзан республикин бакъонашца[2].

Бахархой

1926 шеран ССРС йерригсоюзан бахархой багарбарца, Таджикийн АССР бахархой бара 827 эзар 200 стаг. Къоман хӀоттамехь алсама бара таджикаш — 617 125 стаг. Шайн барамца шолгӀа бара узбекаш — 175 627 стаг. Кхин дӀа бара кхара-гӀиргӀазой (аьлчи а, хӀокху заманан гӀиргӀазой) — 11 410, оьрсий — 5600. Кхин а республикехь бехара кӀеззиг туркменаш, кхазакхаш, гӀезалой, украинаш[3].

Административан йекъайалар

Таджикийн АССР йукъадаьккира Бухарин НСР хилларг санна административан декъадалар. Иза йекъалора 8 вилоятан (областан), хӀора вилоят йекъалора туманашка (йеррг 35 Таджикийн АССР), уьш йара Узбекийн йа Туркестанан республикийн волосташ санна. Туман йекъалора кенташка (йуьртан йукъараллаш). Самаркандан а, Ходжентан а уездийн волосташ йисира хйцам боцуш[4].

ХӀост

Таджикийн АССР пачхьалкхан хӀост лаьттара дешин досах (таджикийн марс) а, жӀевнах а, тӀекӀела йиллина мукх лахахь а болуш мелхан зӀаьнаршкахь, гуо бинна кӀен кочара, аьтто а, аьрру а агӀор бамбин га йиллина беттанаш а йолуш цӀе-можа фонехь. Лахахь йоза ду оьрсийн маттахь: «Массо а мехкара пролетареш, цхьаьнакхета!». Лакхахь йоза ду таджикийн маттахь Ӏарбийн-гӀажарийн йозанца: «پرالتارهای همۀ جهان یک شوید» («Массо а мехкара пролетареш, цхьаьнакхета!»).

Хьажа кхин а

Билгалдахарш

  1. ↑ Саъдиев Ш. С. История таджикского народа. Краткий курс лекций. — Душанбе, 2012, с. 99
  2. ↑ Постановление ЦИК ССРС от 5 декабря 1929 г. «О непосредственном вхождении в состав Союза ССР Таджикской союзной республики» // Собрание законов и распоряжений Рабоче-Крестьянского Правительства Союза Советских Социалистических Республик. — № 75. — 21.12.1929. — С. 1414—1415. ТӀекхочу дата: 2020 шеран 9 август. Архивйина 2021 шеран 15 майхь
  3. ↑ Всесоюзная перепись населения 1926 года. ТӀекхочу дата: 2009 шеран 16 март. Архивйина 2013 шеран 3 декабрехь
  4. ↑ Панков А. В. Положение, границы, состав и административное деление Таджикистана // Таджикистан : Сборник статей под ред. Н. Л. Корженевского. — Ташкент: Общество для изучения Таджикистана и иранских народностей за его пределами, 1925. — С. 6—8.

Хьажоргаш

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш