Сольнок
Со́льнок (маж. Szolnok) — Мажаройчоьнан, Къилбседера Альфёльд олучу регионера гӀала, Яс-Надькун-Сольнок олучу медьен административан центр. Бахархойн дукхалла 74 341[1] адам. (2012)
Географи а, транспорт а
Сольнок лаьтта Будапештан къилба-малхбалехьа 90 километр генахь а, Кечкеметна къилба-малхбалехьа 50 километр генахь а. ГӀала дӀасаяржийна ю Тиса хин шина а бердаца, историн центр а, гӀалин дукхаха йолу дакъа а аьтту бердаца Задьва хин ӀиндагӀна гергахь. ГӀалина юккъехула чекхйолу E60 Будапешт-Сольнок-Орадеа шоссе, кхин некъаш къилбехьа Кечкемете а, Сегеде а, къилбехьа а лела. Сольнок Будапештаца йоьзна ю цӀерпоштаца, иза Шольнокехь шина агӀор дӀасакъаьста — цхьаъ Дебрецене, важа Бекешсабе. Будапештера цӀерпоштаца некъ гергарчу хьесапехь цхьа сахьт ах сахьт бу.
Истори
Дуьххьара гӀала хьахийна 1075 шарахь, изза цӀе йолчу уездан коьрта гӀала Шолнок хилча. Сольнок цӀе схьаяьлла чӀагӀйинчу гӀопан долахочун лични цӀарах. XII бӀешарахь монголийн тӀелатар дечу хенахь гӀала ерриг а йохийра, XVI бӀешо кхаччалц жима юрт йисира.
XVI бӀешо юккъе даьлча, туркойн тӀелетаран кхерам бахьана долуш, Сольнокан гӀала чӀагӀйира, цунах гӀап йира. 1552 шарахь туркоша дӀалаьцна гӀала, луьра го биначул тӀаьхьа. Туркойн олалла долчу шерашкахь Сольнокехь дира маьждиг а, минара а, лийчар а, цхьа могӀа кхин структураш а, дукхах ерш тӀаьхьо йохийра.
Сольнок маьрша яьккхира 1685 шарахь, амма юха а ерриг хӀаллакйира XVIII бӀешо долалуш Ференц Ракоццин гӀаттамехь. XVIII бӀешарахь гӀала денъялар а, сиха кхиар а ма-дарра доьзна дара Тиса хин хин некъ а, лаьтта тӀехула йохк-эцаран некъаш а вовшахкхеттачу меттехь географин дика меттиг хиларца. 1847 шарахь Шольнок Будапештаца зӀене елира цӀерпоштаца.
ГӀалас йоккха меттиг дӀалаьцна 1848—49 шерашкахь хиллачу революцехь. 1849 шеран 5 мартехь венгерийн буьйранчас Янош Дамяничс Сольнокехь хиллачу тӀамехь эшийра Австрин эскаран дакъош. 1876 шарахь Сольнок юха а хилира графствон коьрта шахьар[2][3] . 1879 шарахь гӀалахь вехаш вара 16 эзар стаг. Румынин Венгрехь интервенци еш, Шольнокна чӀогӀа зе хилира. 1919 шеран 1 августехь ша гӀалахь а, цуьнан йистошкахь а тӀемаш буьйлабелира, тӀемаш боьлхучу хенахь Сольнокна хаъал зенаш хилира. 1944 шарахь гӀала юха а ерриг аьлча санна хӀаллакйира бомбанаш еттарца а, хьалха йогӀучу ЦӀен Эскаран а, вермахтан а урамашкахь тӀемаш барца а. Социализман заманахь гӀалахь йира масех промышленни предприяти, ткъа Сольнок курортан центр хилира цигахь схьайиллина йовхонан баннаш бахьана долуш
Сийлаллаш
- Венгрин авиацин музей
- Янош Дамяничан музей
- Термальни ваннаш Ширачу синагогехь йолу
- Сольнокан галерея
- Католикийн килс
- Кальвинистийн килс
Спорт
ГӀалахь ю «Сольнок» цӀе йолу футболан клуб. Цуьнан шен майда ю Тисалидети стадион, цигахь Ӏан йиш ю 10 эзар хьажархо.
Бахархой
Доттаг1ий-г1аланаш
- Бая-Маре, Румыни (1990)
- Бельско-Бяла, Польша (23 сентября 1995)
- Иствуд[d], Великобритани
- Кикинда, Серби
- Раквере, Эстони (сентябрь 2008)
- Ройтлинген, Германи
- Форли, Итали
- Юдза, Япони (4 ноября 2000)
Билгалдахарш
- ↑ Központi Statisztikai Hivatal (венг.). www.ksh.hu. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 22 декабрь.
- ↑ Publication Repertory - Hungarian Central Statistical Office (инг.). www.ksh.hu. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 24 декабрь.
- ↑ Ефрон. .
- ↑ Publication Repertory - Hungarian Central Statistical Office (инг.). www.ksh.hu. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 24 декабрь.
- ↑ Publication Repertory - Hungarian Central Statistical Office (инг.). www.ksh.hu. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 24 декабрь.
- ↑ Publication Repertory - Hungarian Central Statistical Office (инг.). www.ksh.hu. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 24 декабрь.
- ↑ Központi Statisztikai Hivatal (венг.). www.ksh.hu. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 24 декабрь.