Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Нисде хатӀМотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Ситников, Анатолий Викторович

Ситников, Анатолий Викторович (1920, Соьлжа-ГӀала, Теркан область — 1943 шеран 21 май, Мощный[d], Ленинградан область) — Советан хӀордан тӀеман лётчик. Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тӀеман дакъалацархо. Сержант ву.

1939—1943 шерашкахь белхалойн а, ахархойн а ЦӀечу эскарехь гӀуллакх дина, 1942 шеран асаран беттан дуьйна фронтехь хилла, Ленинград ларъйарехь дакъалаьцна.

Балтикан флотан хӀаваан эскаран 71-гӀа истребителийн авиацин полкан а, 61-гӀа тӀеман авиацин бригадан лётчик сержант А. В. Ситниковс И-153 тӀеман кеманна тӀе а кхетта, хӀаллакдира Финляндин хӀаваан эскаран Bf-109G-2 истребитель, хӀаваан тӀеман Лавенсаари гӀайренна уллехь 1943 шеран хӀутоссург беттан 21-чу дийнахь. Иза велла таране кеманца тӀелатарехь.

Цунна веллачул тӀаьхьа йелира ЦӀен Байракхан орден.

Биографи

Ситников Анатолий вина 1920-чу шарахь Соьлж-ГӀалахь[1]. Иза Ӏаш вара Первомайски урамехь (хӀинца Шейх Ӏали Митаевн урам)[2]. Цо чекхъйаьккхина № 2 йолу йуккъера ишкол а, Соьлж-ГӀалин аэроклуб а[3].

undefined

1939-чу шарахь белхалойн а, ахархойн а ЦӀечу эскаре кхайкхина иза[1]. ТӀом болалуш, схьагарехь, цо чекхъйаьккхина йу авиацин кегийчу говзанчийн ишкол. 1942 шеран асаран беттан дуьйна фронтехь гӀуллакх дира Балтикан флотан хӀаваан эскаран 61-чу авиацин бригадан 21-чу истребителийн авиацин полкехь(оьр.)нохч. авиамеханикан даржехь. Цу шеран хьаьттан баттахь цо рапорт чуделира истребителян авиаце дехьаваккхар доьхуш. 1942 шеран гӀуран баттахь йуха Ӏамийначул тӀаьхьа иза лётчик санна хьажийра Балтикан флотан хӀаваан эскаран 71-чу истребителийн авиацин полке Балтикан флотан хӀаваан эскарш[4].

Полкан 1-чу эскадронан декъашхо волуш цо дакъалецира 1943 шеран кхолламан баттахь хиллачу «Искра» операцехь, цо цхьана декъанна Ленинградан го бохийра. Оцу муьрехь цо 30 тӀеман рейс йира, лаьттан эскаршна кӀело йан а, мостагӀчун хьалхарчу оборонашна тӀелета а. Операци чекхъйаьллачул тӀаьхьа иза дехьаваьккхира 3-гӀа эскадроне, иза дӀахӀоттийра Лавенсаари гӀайрен тӀехь 1943 шеран чиллин баттахь дуьйна[4].

1943 шеран чиллин баттера хӀутоссург беттан кхаччалц сержант Ситниковс кхиаме 56 тӀеман рейс йира, шайна йукъахь 23 ― разведке а, 19 ― шен кеманаш дӀакъовлар а, 7 мостагӀчун авиарейдаш йухатохар а. Цо кхин а 7 тӀеман хьаладовлар дира Финляндин заливехь кегийчу Ӏалашонашна тӀе бомбанаш йеттачу диъ И-153 кеманийн коьрта кеман санна, цу йукъахь цо мостагӀчун ши патрульни кема хи чу диллира[4].

Хьуьнар

1943 шеран хӀутоссург беттан 21-чу дийнахь хьалххе Ӏуьйранна[4][5] капитан-лейтенантан куьйга кӀел йолу сет-слой «Онега» Кронштадтера дӀайахара Лавенсаари гӀайренан гарнизоне дӀакхача йуккъера гӀирс а болуш, цуьнца цхьаьна ши патрульни кема а дара. Дукха хан йалале, иза гуш, герз диттира Финляндин хӀордан йистера батарейн топхоша. КӀур экран дӀа а хӀоттийна, хӀордахой маьрша чекхбевлира мостагӀчун заставана, амма LeLv34 эскадронера ши фински разведкин кема хьалаиккхира уьш лаха. Царна гина Лавенсаари гӀайренан къилбехьа Ӏалашо. Итт немцойн Junkers Ju 87 бомбанаш йетта кема дара царна тӀаьхьа. Советан хӀордахоша герз диттира, «Юнкерсаш» новкъара дӀа а бохуш. МостагӀчо зенитни маневр йеш волчу хенахь, 71-чу хӀаваан полкан 2-чу эскадронан лётчикаш, хӀордан Ӏалашонашна бомбанаш йетта новкъа бовлуш, кхаьчна цу метте. Луьрачу хӀаваан тӀамехь немцойн ши кема дайира, гергарчу тӀамехь вийра советан лётчик лакхара сержант А. Ф. Софьин[2][4][6][7].

Эххар а советан истребителаш мостагӀ хи чу дӀатоьхна. Ларамаза шайн бомбанаш охьа а йиллина, немцойн летчикаш йухабовла буьйлабелира Финляндин хӀордан йистехь. Шайн ладамечу чехкаллин аьттонах пайда а оьцуш, уьш сиха дӀасакъаьстира тӀаьхьабевлла леларх, амма Лавенсаари къилбаседа чаккхенгара ворхӀ километр малхбузехьа уьш дӀалаьцна гӀайренан аэродромера хьалабевллачу 3-гӀа эскадронан лётчикаша. ТӀом керлачу ницкъаца дӀабоьдура. Кхин а ши немцойн бомбанаш йетта кема чудаийтира. Цу йукъана, цхьа тӀегӀа лакхахь волу цхьа ши фински лётчик вара, новкъарло а ца йеш, лахахь тӀом лерина тергалбеш. Амма цул тӀаьхьа тӀемалойн тобанах дӀакъаьстира сержант Ситниковн «Чайка». Меллаша лелаш йолу, цхьаъ бен йоцу И-153 атта Ӏалашо гайтира «Мессершмидта», ткъа лейтенант Тауно Сааласти лелош волу МТ-228 цӀоганан номер йолу Bf109 тӀелета сихвелира. Амма Ситниковна шен хеннахь гучувелира мостагӀ.

undefined

Сихха дӀа а вирзина, дуьхьал тӀелатар дира цо. Масех секундехь тӀемалой вовшашна тӀебоьлхура, некъ ца хийцалуш, амма тӀаьххьарчу минотехь фински лётчико сацам бира, вовшах ца кхетта. Бакъду, Ситниковс шен кема мостагӀчун кеманан маӀа чудожийра. Цу тӀеӀаткъамо тӀемалой хӀаваэхь дӀакъевлина, Ӏуналла дан йиш йоцчу штопор чу а эгна, дӀасакъаьстина. Церан дакъа Финляндин заливе охьадоьжна[6][7][8][9]. Шина а лётчикан велла[2][9][10]. Сааласти накъоста дӀайазъйира шен накъост велла ма-дарра хан ― 15 сахьт 28 минот йалча[8].

1943 шеран асаран беттан 12-чу дийнахь 71-чу истребителийн авиацин полкан командир майор Н. И. Королёвс хьалхатеттира сержант А. В. Ситников Ленинан орденна, амма ЦӀен Байракх йолчу Балтикан флотан командующин омрица 1943 шеран мангалан беттан 15-чу дийнахь совгӀат дина велча ЦӀен Байракхан орден[4]. Цул тӀаьхьа масех де даьлча Балтикан флотан политдирекцино листовка арахийцира Ситников Анатолин хьуьнарна лерина.

Иэс

Ситников Анатолийн цӀе тиллина Соьлжа-ГӀалин цхьана урамна[11].

undefined

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 ЦВМА, ф. ПКМ, оп. 22, д. 48.
  2. ↑ 1 2 3 ЦВМА, ф. 864, оп. 1, д. 273.
  3. ↑ О подвигах чеченцев и ингушей в Великой Отечественной войне. ГАУ ИА «Чеченская Республика Сегодня» (2013 шеран 23 февраль). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 11 декабрь.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 ЦВМА, ф. 3, оп. 1, д. 617.
  5. ↑ Барышев, 2004.
  6. ↑ 1 2 Иноземцев, 1981, с. 85―86.
  7. ↑ 1 2 Шлесберг, 1943, с. 2.
  8. ↑ 1 2 Луукканен, 2015.
  9. ↑ 1 2 Huhtala, 2020, с. 170.
  10. ↑ ЦВМА, Картотека безвозвратных потерь.
  11. ↑ Улица Ситникова в Грозном. web.archive.org. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 11 декабрь.

Литература

  • Иноземцев И. Г. За чистое небо над Ленинградом // Тараны в северном небе. — М: Воениздат, 1981. — С. 85―86. — 144 с.
  • Морская авиация Балтийского флота, 1916-2003 / Ю. В. Барышев и др. — Калининград: Янтарный сказ, 2004. — 253 с. — ISBN 5-7406-0788-4.
  • Луукканен, Эйно. Я сбил целый авиаполк. Мемуары финского аса. — М: Яуза-пресс, 2015. — 224 с. — ISBN 978-5-9955-0772-7.
  • Kari Huhtala. Joukkosi eessä. 1939―1945 menehtyneet kadettiupseerit ja kadetit. — Lahti: Kadettikunta ry ja Suomen Marsalkka Mannerheimin Kadettisäätiö sr, 2020. — P. 170. — 313 p. — ISBN 978-952-99757-6-1.
  • Шлесберг М. Л. Над заливом // Ленинградская правда : газета. — 1943. — 31 июлехь (№ 179 (8594)). — С. 2.

Категореш