Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Рашидов, Шаид Рашидан воӀ

РУВИКИ чохь изза фамили йолчу кхечу адамех лаьцна йаззамаш бу Рашидов.

Раши́дов Раши́дан воӀ Ша́ид (оьрс. Рашидов, Шаид Рашидович; 1940 шеран 15 ноябрь, Энгал-Йурт, Нохч-ГӀалгӀайн Автономин Советийн Социалистийн Республика — 2020 шеран 13 ноябрь) — нохчийн йаздархо а, поэт а, гочдархо а, ССРС-н а, Россин а йаздархойн союзийн декъашхо а, Нохчийн Республикин халкъан йаздархо а[1].

Биографи

Рашидов Шаид вина 1940-чу шеран лахьанан беттан 15-чу дийнахь Энгель-Йуьртахь белхалочун доьзалехь[2]. Иза дуьненчу ваьлла 6 бутт баьлча, цуьнан да Абдулхаджиев Решед шен лаамехь фронте а вахана, Берлине кхаьчна[2]. Будапешт схьайаккхарехь гайтина майралла бахьана долуш иза хьалхатеттира Советан пачхьалкхан турпалхочун цӀе йала, амма совгӀат ца делира, репрессеш йинчу халкъан векал хиларна[3][4]. Иза тӀом беш волуш, цуьнан доьзал махках баьккхира Молотово йуьрта (ГӀиргӀазойчоьнан ССР, Талас областан, Будёновски кӀошт). ТӀом чекхбаьллачул тӀаьхьа ГӀиргӀазойчу шен доьзал болчу веара да[2]. Оцу хенахь Абдулхаджиев Решедан воккхаха волу кӀант мацалла велла вара[3].

Молотово йуьртахь Шаида Рашидовн ворхӀ шо чекхдаьккхина ишколехь, ткъа 10 класс Джалал-Абадехь[3]. Шен 14 шо долуш меттигерчу Будёновски газетехь зорбатоьхна цо шен дуьххьарлера стихотворени. Нохчийн маттахь йаздан волавелла 1956-чу шарахь[2][5].

ГӀиргӀазойчоьхь ишкол дашо мидалца чекхайаьккхина, даймахка[2] цӀавоьрзу Рашидов 1957-чу шарахь[3], цигахь деша хӀоьттира Нохч-ГӀалгӀайн хьехархойн институте историн-филологин факультетан заочни декъе. 1964-чу шарахь институт чекхъйаьккхинчул тӀаьхьа, цкъа хьалха Нижни Герзель-йуьртахь[2], тӀаккха ша винчу йуьртахь[3] ишколин директоран болх бира цо. Кхузахь 30 шарахь гергга болх бира цо, Гуьмсен кӀоштан халкъан дешаран декъан куьйгалхо хӀотталлалц[3]. Масийттазза хаьржира Гуьмса гӀалин халкъан депутатийн кхеташонан депутат[4].

1968-чу шарахь арайелира Рашидовн дуьххьарлера стихийн гулар, цо нахалахь гӀарвалар делира цунна. Книгина дика мах хадийра нохчийн йаздархоша: Гадаев Салахьа а, Мамакаев Мохьмада а, Сулаев Мохьмада а, кхечара а[2].

Поэзи йоцург, Рашидовн зорбанехь арайевлла цхьа могӀа прозин говзарш а. Цуьнан говзарш гочйина украинхойн а гӀалгӀайн а, гӀазакхийн а, таджикийн а, кхечу меттанашка[4]. Цуьнан 300 сов стихотворени мукъамашца йиллина йу. Шаид Рашидов исбаьхьаллин гочдаршкахь дакъалоцуш а вара иза[6].

Жайнаш

  • «Ӏуьйренан тхи» («Утренняя роса» (1968);
  • «Седарчийн буьйса» («Звёздная ночь» (1971);
  • «Сатийсар» («Ожидание» (1975);
  • «Дайн латта» («Земля отцов» (1979);
  • «Ломара цӀе» («Огонь с гор» (1986);
  • «Исток» («Современник» (1988);
  • «Мои тополя» (1989);
  • «Ненан бӀаьрхиш» («Материнские слезы») (1995);
  • «Иллеш, эшарш» («Эпические и эстрадные песни»);
  • «Кхоллам» («Судьба»);
  • «Дикалла» («Доброта»);
  • «Ненан бӀаьрхиш» («Слезы матери»);
  • «Сацахьа, латта!» («Остановись, планета!»);
  • «Къайле» («Тайна»);
  • «Йаьссин тогӀехь» («В долине Аксая»);
  • «Дорога жизни» и другие[5].

СовгӀаташ

  • РСФСР-н халкъан дешаран отличник;
  • Нохчийн Республикин халкъан йаздархо;
  • Кхерамзаллин а, низам лардархойн а академин академик;
  • Кхузаманан гуманитаран академин сийлахь профессор;
  • Сийлахь-Воккха Пётран совгӀат;
  • Нохчийн Республикин интеллектуальни центран литературехь «Детин бухӀа» совгӀат (2009)[6];
  • «Дашо мидалн» кавалер;
  • Юбилейни мидал «Йаздархойн союз кхоьллина 70 шо кхачар»[5].

Иэс

2025-чу шеран лахьанан баттахь йаздархо вина 85 шо кхачар даздеш Соьлжа-ГӀаларчу а, Гуьмсера кӀоштарчу а библиотекашкахь дӀайаьхьира цуьнан дахарна а, кхоллараллина а лерина книжни жайнин, литературин сахьташ а[7][8].

Билгалдахарш

  1. ↑ Мадина Межидова. Официальный сайт Республиканской детско-юношеской газеты «Наша Школа» по Чеченской республике - Шаид Рашидов. nasha-shkola.info (2024 шеран 5 декабрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 13 апрель.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Чагаева, 2018, с. 303.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 РБС.
  4. ↑ 1 2 3 Абалаева.
  5. ↑ 1 2 3 А. Даров. Он «лиру посвятил народу своему». Слово о Народном писателе Чеченской Республики Шаиде Рашидове. Гумс (2015 шеран 7 октябрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 15 апрель.
  6. ↑ 1 2 Даров.
  7. ↑ Книжная выставка «Бахаме ца хьоьжу Дела». ЦБС г. Грозного (2025 шеран 13 ноябрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 13 апрель.
  8. ↑ Литературный час «Истинный поэт — душа народа». ЦБС Гудермесского района (2025 шеран 24 ноябрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 13 апрель.

Литература

  • Чагаева Тамара. Литературно-географический атлас Чеченской Республики. — Нальчик: ООО «Тетраграф», 2018. — С. 303—304. — 440 с. — 5000 экз. — ISBN 978-5-00066-153-6.

Хьажоргаш

Категореш