Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Нисде хатӀМотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Никольский, Борис Алексеевич

Никольский, Борис Алексеевич (1922 шеран 23 июль, Новороссийск, Кубано-Черноморская область[d] — 1986 шеран 23 июль, Соьлжа-ГӀала) — Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тӀеман ветеран а, майор а. ЦӀен Байракхан а, ЦӀен Седан орденашца а, шозза Даймехкан тӀеман хьалхарчу даржан орденашца а, Даймехкан тӀеман шолгӀачу даржан орденца а, «ТӀеман гӀуллакхна» мидал а, «1941-1945 шерашкахь хиллачу Сийлахь-боккхачу Даймехкан тӀамехь Германина тӀехь толам баккхарна» а, «Ленинград ларъйарна» а, мидалшца совгӀат дина[1].

Биографи

Вина 1922-чу шарахь Новороссийскехь. ТӀаьхьо, шен доьзалца Соьлжа-гӀала дӀавахара иза[1].

1938 шарахь дуьйна комсомолан декъашхо[1].

Белхалойн-ахархойн ЦӀен Эскаре дӀакхайкхира 1940 шарахь Орджоникидзеван кӀоштан тӀеман комиссариатехь, Соьлжа-ГӀала, Нохч-ГӀалгӀайн АССР-ан[1].

1942-чу шарахь цо чекхъйаьккхира Мелитополера тӀеман авиацин училище. Штурманан говзалла схьаийцира цо. 1943 шарахь иза Ӏамийна 15-чу резерван полкан декъашхо санна[2].

1944-чу шарахь иза фронте хьажийра 72-чу къаьстина исправительни авиационни эскадронан декъехь. 1944—45 шерашкахь цо 101 рейс йира, 95 сахьт гергга лаьттира. ТӀеман хенахь Ил-2 а, По-2 а кеманаш лелийна цо. Цуьнан коьрта декхарш дара хьажарца разведка йар а, суртдиллар а, тоьпан герз нисдар а. Иштта рейсан журналехь масех йаззам бу Ленинградан кӀоштахь леррина мисси кхочушъйарх лаьцна, церан чулацам хууш бац[2].

undefined

Никольский Борисна ЦӀен Байракхан орден йаларх лаьцна архиван документ тӀера:

«Штурман Никольский къаьсттина къаьсташ вара 1944 шеран асаран беттан 9-чу а, 10-чу деношкахь, мостагӀчун артиллерин батарейшна тӀехь тоьпийн герз дика нисдарехь.

Асаран беттан 7-чу а, 8-чу а деношкахь жимахволчу лейтенантана Никольскийна 21-гӀа эскаран артиллерин командира сихонца тӀедиллар делира мостагӀчун артиллерин а, миномётан а тобанийн сурт даккха; мостагӀчун зенитни герзах ондачу цӀерехула шен некъ чӀогӀа къийсам латтош, цо кхиамца чекхдаьккхира мостагӀчун хьалхарчу оборонан могӀанан мехала сурт даккхар.

Асаран беттан 9-чу дийнахь, тоьпан буьйранчин кхайкхамца сихонца ара а ваьлла, цо билгалдаьккхира, дика нисдира Новая Алаккел кӀоштахь мостагӀчун тоьпан батарейшна тӀехь тоьпан герз деттар. Говза Ӏалашонна тӀехула маневр йеш, мостагӀчун чӀогӀачу герзана кӀел, дика вовшахтоьхна вовшашца уьйр хилар бахьана долуш, цо дӀакъевлира 3 тоьпан батарей а, тидам бира Ӏалашонан меттигехь 2 чӀогӀа эккхийтаран.

1944 шеран асаран беттан 10-чу дийнахь жимах волу лейтенант Никольскийс, разведка йеш, билгалдаьккхира мостагӀчун гӀашлойн эскарийн концентраци а, цуьнан йухайолуш йолу моторан колоннаш адамийн ницкъаца дӀасалелар а. Координаташ нийса дӀаса а йелла, хаддаза нисдарш а деш, цо дика нисйира вайн тоьпан батарейн цӀе.

ТӀедиллина тӀеман гӀирс дика хаарна а, цунах пайдаэцарна а, 26 тӀеман рейс кхиамца чекхъйаккхарна а, мостагӀчун чӀогӀачу герзаца, мостагӀчун оборонан сурт даккхарна а, тоьпан герз говза нисдарна а, иза деш гайтина къинхьегамна а, цуьнан кхерам боцуш хиларна а, майра хиларна а ас штурманна В. А. Никольскийна Ӏедалан совгӀат ло: «ТӀеман ЦӀен Байракхан» орден, — 12.06.1944 шеран совгӀатийн тептар тӀера, 72-гӀа къаьстина исправительни авиацин эскадронан командир, майор, Костюк[3].

Никольский Борисна шолгӀачу Даймехкан тӀеман хьалхарчу даржан орденца совгӀат дар хьокъехь долчу архивера документ тӀера:

«Ленинградан фронтехь Даймехкан тӀамехь дакъалаьцна кхолламан беттан 1944 шеран дуьйна ИЛ-2 72 О.К.А.Э. Оцу хенахь цо дӀадаьхьира 47 кхиаме тӀеман рейс планан сурт даккхаран а, разведкин а, тоьпан герз нисдаран а. Цунна и гӀуллакх дика хаар а, говза кечам бар а, тӀеман декхарш кхочушдарехь хаддаза хилар а бахьана долуш штурмано Никольскийс арахоьцу аэрофильмаш шайн нийсонца башха йу, дика кхочушъйеш йу.

Кечам бечу а, тӀелетаран операцешка дӀавоьдучу а муьрехь жимахволчу лейтенанта Никольскийс 450 м² майда тӀехь мостагӀчун ларъйаран могӀанаш дӀадаьхна. Дика кхочушйинчу сурт даккхаро вуно мехала хаамаш лора мостагӀчух лаьцна.

Къаьсттина ницкъ а болуш, къинхьегамца Никольскийс кхочушйира сиха тӀеман мисси мангалан беттан 5-чу а, 6-чу а, 7-чу а, деношкахь, Юсгилла-Юркила-Ихонгало-Теревала а, Каркорпи-Оровали а, Оровали-Ог кӀоштан сурт даккха. Ковансари. Маршрутехь шозза мостагӀчун кеманаша тӀелеттачу цо, шен амалехь йолчу ондаллица а, къинхьегаман ницкъаца а, говза а, нийса а тӀедиллина могӀанаш сурташ даьхна, тӀеман декхар дика чекхдаьккхира. МостагӀчун герз детташ йолу позицеш а, тоьпан герз деттаран система а гучуйаьккхина.

Гайтина масаллин тӀеман Ӏамор а, разведкин суртдиллархочун санна дика аматаш а хиларна. ТӀелетаран операцешкахь мостагӀчун оборонан могӀанийн кхиамца планан сурт даккхарна. Ас штурманна младший лейтенант Никольский Б.А. Ӏедалан совгӀатна: «Даймехкан тӀеман хьалхара даржан а», — 07.08.1944 шеран совгӀатан тептар тӀера, 72-гӀа къаьстина нисдаран авиацин эскадральйан командир а, майор а, Костюк[4].

Шен тӀеман карьера чекхъйаьккхира цо Польшехь 1945 шарахь[2].

СовгӀаташ

  • «ЦӀен Байракхан орден» (04.07.1944 шо);
  • «ЦӀен Седан орден» (30.12.1956 шо);
  • «Даймехкан тӀеман хьалхара даржан орден» (30.05.1944 шо);
  • «Даймехкан тӀеман хьалхара даржан орден» (13.07.1944 шо);
  • «Даймехкан тӀеман шолгӀачу даржан орден» (06.04.1985 шо)[5];
  • «ТӀеман гӀуллакхна»(оьр.)нохч. (17.05.1951 шо);
  • «1941-1945 шерашкахь хиллачу Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тӀамехь Германина тӀехь толам баккхаран мидал»;
  • «Ленинград ларъйаран» мидал.
undefined

ТӀом чекхбаьлча хилла гӀуллакхаш

ТӀом чекхбаьлча, 1952 шо кхаччалц нисвелира иза[1].

ГӀуллакх чекхдаьккхинчул тӀаьхьа Соьлжа-ГӀалан пачхьалкхан мехкадаьттан институтехь лакхара граждански дешар дешна цо. Цигахь, цул тӀаьхьа КПСС-н историн кафедрин хьехархочун болх бира[1].

Иза кхелхина 1986 шеран мангалан беттан 23-чу дийнахь Соьлжа-ГӀалахь[2].

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 Никольский Евгений. Никольский Борис Алексеевич. Бессмертный полк (2015 шеран 10 май). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 25 август.
  2. ↑ 1 2 3 4 Никольский Борис Алексеевич. www.polkrf.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 25 август.
  3. ↑ Никольский Борис Алексеевич. Память народа 1941-1945. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 25 август.
  4. ↑ Никольский Борис Алексеевич. Подвиг народа 1941-1945. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 25 август.
  5. ↑ Никольский Борис Алексеевич. Подвиг народа 1941-1945. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 25 август.

Хьажоргаш

Категореш