Муртазалиев, Джаватхан

Жигара тӀом бина белогвардейцашца а, церан лозунгашца «Росси цхьаъ йу, сийлахь йу, йоькъур йолуш йац». Советан Ӏедал дӀахӀоьттинчу 1920 шарахь, иштта къар ца луш, къийсам дӀабаьхьира большевикашца. В. И. Ленине йаздинчу кехатан автор ву. Цу кехата тӀехь цо дуьйцура тоьшаллаш а далош, большевикаша, шайга Ӏедал каракхаьчча, лелочу харцонех, шаьш хӀоттор йу баьхна социальни нийсо кхочуш цайар, кегийн къаьмнаш Ӏехор, маршо лур йу бохуш^[4].

1924 шарахь Ӏедална къайлаха болх беш вара. Чермоев Тапица уллера гергарло долуш вара, туркойн разведкин полковникца С-Б Шамилевца а, Тифлисехь йолчу къайлахчу меньшевистски комитетан куьйгалхошца Н. Жордания, имамашца Н. Гоцинский, А. Митаевца, эмирца Узун-Хьаьжица^[3].

1920 шарахь дакъалаьцна Саид-Бекан гӀаттамехь, Гоцински Нажмуддинан 1921—1923 шерашкахь, 1932 шерашкахь. Итон-Кхаьллан, Шуьйтан, ЧӀеберлан, ГаланчӀожан, и Галашевскин кӀошташкахь 1930 шерашкахь гӀаттамхойн боламан куьйгалхо. 30, 31, 32, 40, 41 шерашкахь гӀаттамашна кечамаш бина^[5][6][3].

1942 шеран хьаьттан баттахь Шерипов Майрбекан ка долу Джаватхан Муртазалиевца зӀе таса, иза наха лоруш хиларна, цуьнан аьтто болу Итон-Кхаьллан а, Шуьйтан кӀошташкахь боккха гӀаттам айбан. ГӀаттам дуьххьара Итон-Кхаьллан кӀоштахь Зумсахь болабелира. Йуьртасовет а, колхозан правлени а йохийна, шена гонах вовшахкхеттачу нахаца цхьаьна Шуьйтан кӀоштара ХӀима йурта веара. Хьаьттан беттан 17 дийнахь ХӀима йурт йаьккхина, талораш деш, советан Ӏедалан партийни хьукматаш, райцентр дӀалецира^[7].

Исраилов Хьасанна гӀо деш вара, Зумсахь, хьеха чохь иза дӀа а лачкъийна. ТӀаьхьарчу шерашкахь Джаватхан Муртазалиев могашалла галйаьлла вара. Амма цуьнан массо хӀумана тӀехь хьесап а, зеделларг хилар хуучу Исраилов Хьасана иза хӀоттаво Кавкаски вежараллин къаьсттинчу партин динан кхеташонан куьйгалхо. 1944 шарахь чиллин беттан 11-18 деношкахь иза лоцу, шен 65 шо долуш, тоьпаш тоха кхел йо^[4].

Аюб — Джаватханан ваша, цуьнан уллера накъост, Джаватханца цхьаьна лоцу, тоьпаш тоха кхел йо. Джаватханан йоккхахйолу йоI Майса, кӀант Хас-Мохьмад дара. Да бахьана долуш, чекисташ тӀаьхьабевлла хилла царна. Дуьххьара обаргашна гӀо деш хилла Майсас. ТӀаьхьа, ша а кара герз эцна. Майсин гӀарайалар хилира 1936 шарахь НКВД-ен таIзар ден отрядца дуьхь-дуьхьал нисйелча, оцу къийсамехь цуьнан герзах кхоъ вийра. 40-гӀа шерашкахь лаьмнашкахь масех немцойн парашютисташна тӀенисло Майса, немцойн полковникана чов йой, къайлайолу иза. Кестта шен вешица, 18 шо долчу Хас-Мохьмадца лоцу иза, ший а КГБ Ӏуналлехь махках доккхуш спецпоселене дӀахьажийна^[4].